II SA/Wr 229/17

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia we wznowionym postępowaniu decyzji zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej pozwolenia na przebudowę części pomieszczeń budynku usługowo – handlowego na aptekę postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu strona skarżąca złożyła na nieobowiązującym formularzu, podpisanym dnia 15 maja 2017 r. wniosek o przyznanie prawa w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Strona podała w nim, że w chwili obecnej nie posiada oszczędności w walucie polskiej i oszczędności dewizowych oraz obligacji i akcji. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z żoną. Dodał, że posiada niedokończony pawilon o powierzchni [...] m2. Z rubryk o stanie majątkowym i dochodach wynika, że skarżący i jego żona nie otrzymują żadnych dochodów i że skarżący nie posiada innego majątku poza powyższym pawilonem. Do wniosku tego skarżący dołączył wyciąg z rachunku bankowego opatrzony datą [...] r. na którym znajdują się operacje z dnia [...] zwrot kosztów [...] – przelew w kwocie [...] zł, z dnia [...]. przelew Skarb Państwa –[...] (sygn. akt [...] w kwocie [...] zł, z dnia [...] wyplata z tego rachunku kwoty [..]zł oraz prowizje za prowadzenie tego konta -zł ([...]). Z wyciągu tego wynika nadto, że suma obrotów strony WN wynosi –[...] zł, a suma obrotów strony MA wynosi [...]. Pismem referendarza sądowego z dnia 19 maja 2017 r. wezwano skarżącego do złożenia powyższego wniosku o prawo pomocy na aktualnym nowo obowiązującym formularzu. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący złożył na obowiązującym formularzu, podpisanym dnia 12 czerwca 2017 r., wniosek przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu tego wniosku skarżący ponownie podał, że w chwili obecnej nie posiada oszczędności w walucie polskiej i oszczędności dewizowych oraz obligacji i akcji na opłacenie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. W rubryce obejmującej stan rodziny, w której należy wpisać osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, podał, że z żoną pozostaje w separacji. Rubryka nr 10 obejmującej dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym nie została wypełniona, gdyż nie zawiera żadnych danych. Podobnie nie została wypełniona rubryka nr 11 obejmujące zobowiązania i stałe wydatki. Do wniosku tego skarżący ponownie dołączył, opisany wyżej, ten sam wyciąg z konta bankowego. Pismem referendarza sądowego z dnia 21 czerwca 2017 r. wezwano skarżącego do nadesłania dokumentów źródłowych i udzielenia wyjaśnień tj.: kopii zeznania podatkowego za 2016 r. wraz z załącznikami ewentualnie rocznego obliczenia podatku albo informacji o dochodach uzyskanych w 2016 r.; wyciągów z rachunków bankowych skarżącego za ostatnie trzy miesiące oraz informacji o posiadanych lokatach oszczędnościowych i innych formach gromadzenia środków pieniężnych, informacji o aktualnym źródle dochodów skarżącego, informacji o wartości nieruchomości wskazanej w rubryce nr 7.1, informacji o tytule prawnym skarżącego do nieruchomości podanej w adresie zamieszkania, szczegółowego określonego kwotowo zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków tj, opłaty za czynsz, media, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów i pożyczek, podatki, alimenty, zajęcia komornicze (dane te należało udokumentować), informacji o korzystaniu z pomocy społecznej lub innych form wsparcia. W odpowiedzi na to pismo skarżący, w piśmie z dnia 8 lipca 2017 r., podał, że nieruchomość na której usytuowany jest lokal mieszkalny stanowi własność spółdzielni mieszkaniowej. Nie może przesłać kopii zeznania podatkowego bo stanowi to tajemnicę skarbową. Nie korzysta z pomocy społecznej. Nie może przesłać zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków, bo ich nie zbiera. Do pisma tego ponownie dołączył, opisany już wyżej, wyciąg z konta bankowego za okres od [...] do [...] r. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega powyższy wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z treści przepisu art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), wynika, że zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego obejmuje prawo pomocy w zakresie całkowitym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 cytowanej ustawy stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał jaka jest jego rzeczywista sytuacja finansowa, gdyż nie wyjaśnił co stanowi obecnie źródło jego utrzymania ani też nie wskazał w jakiej wysokości ponosi wydatki związane z utrzymaniem i nie nadesłał dokumentów potwierdzających wysokość tych opłat. Brak danych dotyczących źródeł i wysokości dochodu skarżącego oraz wysokości ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem nie pozwala na ustalenie, czy skarżący jest stanie ponieść w niniejszej sprawie koszty sądowe i koszty ustanowienia fachowego pełnomocnika. Nie wiarygodne jest twierdzenie skarżącego, iż nie może on przesłać pisemnego zestawienia wydatków związanych z utrzymaniem i opłaceniem mieszkania spółdzielczego tylko dlatego, że nie zbiera tych rachunków i opłat. Nie można bowiem przyjąć, że skarżący nie dysponuje jakąkolwiek wiedzą w jakiej wysokości ponosi powyższe wydatki i opłaty, nawet jeżeli nie posiada dowodów tych opłat. Skarżący nie przedłożył także zeznania podatkowego za [...] r. Z obowiązku tego nie zwalania twierdzenie skarżącego, że zeznanie to stanowi tajemnicę skarbową. Rodzaje dokumentów źródłowych do złożenia których wnioskodawca może zostać wezwany, w przypadku gdy oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (DZ. U poz. 1257 ze zm.), z którego przepisu § 4 pkt 1 wynika, że dokumentami tymi są właśnie m. in. odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe. Przedłożenie tego zeznania miało na celu ustalenie jak kształtował się dochód skarżącego w ubiegłym roku ze wszystkich źródeł podlegających opodatkowaniu, a więc w dłuższym okresie czasu i czy ewentualnie dochód ten z uwzględnieniem aktualnego dochodu pozwoliłby na poczynienie rezerw finansowych, które mogłyby zostać przeznaczone na pokrycie kosztów niniejszego postępowania sądowego. Skarżący nie udzielił również żadnej informacji, czy posiada lokaty oszczędnościowe lub inne formy gromadzenia środków finasowych. Okoliczność ta miała istotne znaczenie w niniejszej sprawie, ponieważ przy ocenie wniosku o prawo pomocy należy wziąć pod uwagę nie tylko wysokość dochodu wnioskodawcy ale i jego stan majątkowy obejmujący m. in. oszczędności. Brak tych danych nie pozwala również na wiarygodną ocenę jak kształtuje się sytuacja finansowa skarżącego. Skarżący nie podał również wartości nieruchomości obejmującej pawilon handlowy, a zatem uchyla się od ujawnienia wartości swojego stanu majątkowego. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 21 czerwca 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca bowiem winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (por. post. NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 275/10, LEX nr 741268). Z tych względów wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługiwał na uwzględnienie. Ponadto skarżący nadesłał jedynie - trzy razy - ten sam wyciąg z konta bankowego, a w piśmie referendarza sądowego został wezwany, ja to już wyżej wskazano, do udzielenia m. in. informacji dotyczących lokat bankowych, czego skarżący nie uczynił. Wybiórcze wykonanie wezwania referendarza sądowego oznacza, że skarżący nie wyjaśnił swojej sytuacji finansowej i tym samym okoliczność ta, nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dodać trzeba, iż w pierwszym wniosku o prawo pomocy, złożonym na nieobowiązującym formularzu, skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, a w obecnie rozpoznawanym wniosku, złożonym po upływie około miesiąca od tego pierwszego wniosku, wskazał w rubryce nr 10 obejmującej stan rodziny, w której należy wpisać osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, że z żoną pozostaje w separacji. Z tych względów, na podstawie art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.