II SA/Wr 2305/00

Sygn. akt 4 II SA/Wr 2305/2000 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 stycznia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA del. do WSA Jolanta Sikorska Sędziowie: NSA del. do WSA Andrzej Wawrzyniak (sprawozdawca) Asesor WSA Lidia Serwiniowska Protokolant: Anna Onyśków po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi W. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powołując się na art. 22 ust. 1 w związku z art. 21 ust. 1 oraz art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. Nr 17, poz. 75 z późn. zm.) odmówił skarżącemu W. K. przyznania uprawnień określonych w wyżej wymienionej ustawie. W uzasadnieniu wskazano, iż wnioskiem z dnia [...]r. skarżący wystąpił o przyznanie uprawnień wynikających z wyżej wymienionej ustawy z tytułu urodzenia na zesłaniu w b.ZSRR i stwierdzono, że z akt sprawy wynika, iż matka skarżącego wyszła za mąż i pozostała dobrowolnie w ZSRR po 1946 r. Powołując się na art. 22 ust. 1 cytowanej ustawy organ podkreślił, że pomimo pisma Urzędu [...]z dnia [...]r. do akt sprawy nie zostały dołączone dokumenty potwierdzające, iż matkę skarżącego w latach [...]-[...] obowiązywał administracyjny przymus osiedlenia w K. Składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podał, że jego ojciec w [...] r. został zabrany do obozu pracy, ponieważ był mieszkańcem Związku Radzieckiego narodowości niemieckiej. W [...] r. ożenił się z jego matką. Wiosną tego roku babcia skarżącego wraz z dziećmi powróciła do Polski, lecz jego ojciec nie otrzymał pozwolenia na wyjazd. Dopiero po śmierci Stalina po dwuletnich staraniach dostał pozwolenie na wyjazd do Polski. Skarżący polemizując ze stanowiskiem organu, iż po 1946 r. jego matka dobrowolnie pozostała w ZSRR podkreślił, że nie mogła ona wyjechać bez męża z trójką dzieci. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 22 ust. 1, art. 21 ust. 1 i art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b) ustawy o kombatantach utrzymał powyższą decyzję w mocy. W motywach tego rozstrzygnięcia podkreślono, że skarżący urodził się ponad szesnaście miesięcy po ustaniu represji wobec matki i w ocenie organu nie podlegał represjom w rozumieniu ustawy. Kierownik Urzędu podał, iż w wyniku ponownego rozpoznania sprawy stwierdzono, że wydana decyzja jest zgodna z obowiązującym prawem, a okoliczności podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy potwierdzają jedynie ustalony wcześniej stan faktyczny. Na powyższą decyzję W. K. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej zarzucając naruszenie art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b), art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 4, art. 80 oraz art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1 i art. 11 kpa w związku z art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach. Zdaniem skarżącego ustalenia organu administracyjnego zostały dokonane z przekroczeniem dopuszczalnej swobody oceny materiału dowodowego i granic uznania administracyjnego, a ponadto nie uwzględniono dowodów potwierdzających twierdzenia zawarte w jego wniosku. Skarżący podkreślił, że urodził się w [...] r. w b.ZSRR, gdzie jego rodzice przebywali z powodu represji na tle narodowościowym i politycznym. Podnosząc, iż sporny jest okres podlegania przez jego rodzinę represjom okresu powojennego wskazał, że matka i siostry jego matki powróciły do Polski w [...]r., a jego rodzice pozostali w b.ZSRR do [...]r. Polemizując ze stanowiskiem organu, iż jego rodzice dobrowolnie pozostali w b.ZSRR zarzucił, że pominięto okoliczność, iż matka skarżącego pozostawała w związku małżeńskim z jego ojcem, który był narodowości niemieckiej i z tego powodu został deportowany w [...] r. Podkreślił, że oboje rodzice podlegali represjom wojennym w postaci zesłania i deportacji, a następnie jako rodzina podlegali represjom okresu powojennego w rozumieniu - w jego ocenie - art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b) ustawy o kombatantach. Zdaniem skarżącego bezpodstawne jest twierdzenie, że jego matka mogła powrócić do Polski wraz ze swoją matką i siostrami, gdyż jej męża przez cały okres pobytu w b.ZSRR obowiązywał administracyjny przymus osiedlenia i znajdował się on pod stałym nadzorem NKWD. Wywodząc, iż jest rzeczą oczywistą, że represje na tle narodowościowym i politycznym obejmowały całą rodzinę Państwa K. oraz że sytuacja uległa zmianie dopiero w [...]r., skarżący stwierdził, iż fakty te są powszechnie znane i organ powinien je uznać w trybie art. 77 § 4 kpa, a nie żądać od niego wykazania ich w trybie art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach. Powołując się na art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1 i art. 11 kpa skarżący wywodził, iż wymaganie przedstawienia "udokumentowanego" wniosku nie oznacza, że ciężar dowodu w tym szczególnym postępowaniu spoczywa wyłącznie na nim. Podniósł, iż w myśl art. 75 § 1 kpa w razie wątpliwości należało dopuścić dowód z zeznań świadków (np. jego sióstr i rodziców), a nawet zgodnie z art. 86 kpa z przesłuchania skarżącego. Stwierdził, iż z pominięciem art. 10 § 1 i art. 11 kpa wydano decyzję odmowną. Zarzucił organowi naruszenie powyższych przepisów procedury administracyjnej oraz przepisów prawa materialnego. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał zaskarżoną decyzję i argumenty zawarte w jej uzasadnieniu. W przesłanym w dniu [...] r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego piśmie skarżący wywodził, iż przeprowadzone przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postępowanie dotknięte zostało istotną wadą i naruszeniem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 10 § 1 oraz art. 11 kpa, które w oczywisty sposób mogło mieć wpływ na ostateczne rozstrzygniecie zawarte w skarżonych decyzjach. W piśmie tym skarżący wskazywał na represje, którym poddawany był jego ojciec i zarzucił, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zupełnie pominął okoliczność, że ojciec skarżącego był narodowości niemieckiej, a ograniczył się tylko do formalnego stwierdzenia represji jego matki narodowości polskiej tylko do [...]r. Podobne argumenty skarżący przedstawił w złożonym na rozprawie piśmie z dnia [...]r. podkreślając, iż wobec osób narodowości niemieckiej represje stosowano znacznie dłużej niż wobec osób narodowości polskiej. Podniósł przy tym, że wobec faktu, iż jego matka zawarła związek małżeński z obywatelem radzieckim pochodzenia niemieckiego, miały co do jej osoby, a po urodzeniu się skarżącego także do niego, zastosowanie przepisy o ludności niemieckiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. Nr 17, poz. 75 z późn. zm.). Stosownie do art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b) tej ustawy jej przepisy stosuje się między innymi do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR. W myśl art. 21 ust. 1 uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom, z zastrzeżeniem ust. 2. Przepis ust. 2 stanowi, komu nie przysługują uprawnienia przewidziane w ustawie o kombatantach, pomimo prowadzenia wymienionej w tej ustawie działalności lub pomimo podlegania określonym w niej represjom. Zgodnie z art. 22 ust. 1 cytowanej ustawy o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Rekomendacji udziela się bez względu na to, czy osoba ubiegająca się o uprawnienia zgłosi zamiar wstąpienia do stowarzyszenia. Na podstawie decyzji o przyznaniu przez Kierownika uprawnień określonych w ustawie Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydaje odpowiednie zaświadczenie. Powołując się na powyższe przepisy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych prawidłowo odmówił skarżącemu W. K. przyznania uprawnień określonych w ustawie o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Z akt sprawy wynika bowiem, iż matka skarżącego J. K. była deportowana do ZSRR w okresie od [...]r. do [...]r. (zaświadczenie nr [...]). W dniu [...]r. wyszła za mąż za W. K. - obywatela radzieckiego pochodzenia niemieckiego. Wiosną [...]r. jako repatrianci powrócili do Polski matka i rodzeństwo J. K., a ona pozostała w ZSRR, gdyż jej mąż nie dostał pozwolenia na wyjazd. Skarżący urodził się w K. w dniu [...]r., a jego siostry w [...] r. i w [...]r. Po śmierci Stalina rodzice skarżącego starali się o wyjazd do Polski i w [...]r. przyjechali do Polski (życiorys sporządzony przez J. K., życiorys skarżącego z [...]r.). W skardze podkreślono, iż represje dotyczyły również ojca skarżącego, który w [...] r. został deportowany, ponieważ był narodowości niemieckiej. Wobec zaś faktu, iż matka skarżącego zawarła związek małżeński z obywatelem radzieckim pochodzenia niemieckiego, do jej osoby, a po urodzeniu się skarżącego także do niego, miały zastosowanie radzieckie przepisy o ludności niemieckiej. Nie kwestionując powyższego podkreślić należy, iż przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego dotyczą obywateli polskich. Wynika to jednoznacznie w szczególności z treści art. 21 ust. 1 ustawy o kombatantach ("uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która (...) posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom..." - podkr. WSA), a także z treści preambuły tej ustawy ("Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uznaje szczególne zasługi dla Polski tych wszystkich obywateli polskich..."; "Sejm stwierdza, że władze III Rzeszy Niemieckiej, ówczesne władze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i komunistyczny aparat represji w Polsce są winni cierpień zadanych wielu obywatelom Państwa Polskiego ze względów narodowościowych, politycznych i religijnych" - podkr. WSA). Pozostawanie zatem matki skarżącego na zesłaniu w ZSRR po [...]r. nie było spowodowane represjonowaniem jej przez ówczesne władze radzieckie jako Polki, ale wynikało z faktu stosowania dalszych represji wobec jej męża - obywatela radzieckiego pochodzenia niemieckiego. Tak więc nawet przyjmując, że matka skarżącego po [...]r. była nadal represjonowana, to nie z przyczyn określonych w ustawie o kombatantach, jako Polka, lecz jako żona Niemca. Nie była to zatem żadna z okoliczności, o jakich mowa w ustawie o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, lecz inna represja, nie przewidziana w polskiej ustawie jako tytuł do uzyskania określonych w tej ustawie uprawnień. W tej sytuacji organ administracyjny nie miał obowiązku uzupełniać postępowania o dowody dotyczące represji stosowanych wobec ojca skarżącego, gdyż był on Niemcem i obywatelem radzieckim, a represje, o których mowa w ustawie o kombatantach, pozwalające na uzyskanie uprawnień przewidzianych w tej ustawie, dotyczą jedynie obywateli polskich i muszą wynikać z okoliczności wskazanych w ustawie. W tym stanie rzeczy - zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) - orzeczono jak w sentencji.