II SA/Wr 2338/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym; Przewodniczący: Sędzia NSA - Anna Moskała Sędziowie: Sędzia NSA - Krystyna Anna Stec Asesor WSA - Anetta Chołuj (sprawozdawca) Protokolant: - Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi S. J. na decyzję Wojewody D. z dnia [...]Nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania M.J. z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z dnia [...] nr [...]; II. określa, że wymienione w pkt I decyzje nie mogą być wykonane; III. zasądza od Wojewody D. na rzecz skarżącego kwotę 10 (słownie: dziesięć) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Z wnioskiem z dnia [...] o wymeldowanie M. J. z miejsca pobytu stałego we W. przy ul. Z. [...]zwrócił się S. J. współnajemca przedmiotowego lokalu. Wniosek uzasadnił tym, że była żona wyprowadziła się z tego mieszkania i nie wie gdzie obecnie przebywa. Prezydent W. działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst. Jedn. z 2000r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. z 2001r. Dz. U. Nr 87, poz. 960 ze zm.) decyzją z dnia [...] nr [...]odmówił wymeldowania M. J. z pobytu stałego, uwzględniając oświadczenie samej zainteresowanej, w którym podała, iż przebywa chwilowo w Niemczech i niebawem zamierza powrócić do spornego lokalu, za które ponosi opłaty i w którym znajdują się jej rzeczy osobiste. Jednocześnie organ w swoim rozstrzygnięciu oparł się także na zeznaniach świadków, którzy potwierdzili, iż zainteresowana wyjechała do Niemiec. Rozbieżności w zeznaniach świadków dotyczą jedynie daty wyjazdu M. J. za granicę. W sprawie tej organ nie dopatrzył się wystąpienia jednej z koniecznych do wymeldowania przesłanek tj opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Zdaniem organu opuszczenie przez M. J. przedmiotowego lokalu ma charakter czasowy a nie trwały, bowiem deklaruje ona chęć powrotu i zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. Od decyzji tej S. J. złożył odwołanie, żądając uchylenia decyzji organu I instancji i wymeldowania M. J. bądź przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Odwołujący się zarzucił organowi I instancji nie wyjaśnienie dokładnie sprawy i nie ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego m.in. nie określenie rzeczywistej daty opuszczenia przez M. J. lokalu. Zdaniem odwołującego w zaistniałej sytuacji spełniona została przesłanka druga z art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych tj. że osoba nie przebywa w lokalu ponad 6 miesięcy a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Wojewoda D. działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. z 2001r. Dz. U. Nr 87, poz. 960 ze zm.) w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r. sygn. akt K 20/01 (Dz. U. Nr 78, poz. 716) oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. wywodząc, iż nieobecność w miejscu stałego pobytu spowodowana wyjazdem za granicę nie stanowi wystarczającej podstawy do wymeldowania w drodze decyzji administracyjnej. Okoliczności w niniejszej sprawie nie pozwalają zdaniem organu stwierdzić, że M. J. przeniosła ośrodek swoich spraw życiowych w inne miejsce z jednoznacznym zerwaniem więzi z dotychczasowym miejscem pobytu stałego. Zarzut nie ponoszenia przez zainteresowaną kosztów utrzymania mieszkania nie jest zdaniem organu wystarczający do wnioskowania o zamiarze opuszczenia lokalu, ewentualnie utracie nim zainteresowania a wymeldowanie nie może być stosowane jako sankcja w tym zakresie. W złożonej do Naczelnego Sadu Administracyjnego skardze S. J. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie o wymeldowaniu M. J. z pobytu stałego, ewentualnie uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, podnosząc te same zarzuty co w wcześniej złożonym odwołaniu od decyzji organu I instancji. Skarżący zarzucił organowi I instancji nie wyjaśnienie dokładnie sprawy i nie ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego oraz pominięcie wniosków o przesłuchanie wskazanych przez niego świadków. Zdaniem S. J. organy w rzeczywistości nie ustaliły daty opuszczenia lokalu, opierając się na niezgodnych z prawdziwym stanem rzeczy zeznaniach matki i brata M. J. Wskazał, iż z protokołu sprawy rozwodowej wynika, iż M. J. opuściła mieszkanie co najmniej w październiku 2002r. i zaprzestała płacenia czynszu za mieszkanie, co spowodowało zaległości w opłatach za mieszkanie, które na skutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego przez Wojskowa Agencję Mieszkaniową, zostały przez skarżącego uregulowane. Zdaniem S. J. zeznania świadków J. N. oraz W. G. oraz nie opłacanie mieszkania przez zainteresowaną a także fakt, że w całym postępowaniu nie ustalono obecnego adresu byłej żony, świadczą o tym, iż w zaistniałej sytuacji spełniona została przesłanka druga z art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych tj. że osoba nie przebywa w lokalu ponad 6 miesięcy a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Skarżący zwrócił również uwagę na fakt nie dopełnienia przez zainteresowaną obowiązku z art. 15 ust. 3 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, bowiem nie zgłosiła ona swojego wyjazdu na pobyt dłuższy niż dwa miesiące właściwemu organowi. Ponadto jak wywodził dalej skarżący o trwałym opuszczeniu przez zainteresowaną mieszkania świadczy jej postawa w sprawie o podział majątku dorobkowego. W piśmie z dnia [...]adw. H. K. w imieniu swojej mandantki wniosła o wykupienie mieszkania służbowego przy. ul. Z. [...]a następnie sprzedanie go i podział gotówki oraz poinformowała, że nie jest zainteresowana pozostawionymi tam meblami, artykułami gospodarstwa domowego i rzeczami osobistymi. W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o oddalenie skargi w całości podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśnił, iż nie przesłuchał dodatkowych świadków wskazanych przez skarżącego z uwagi na to, iż przesłuchanie tych osób potwierdziłoby jedynie rozbieżności w zeznaniach dotychczas przesłuchanych świadków dotyczące daty wyjazdu z kraju. Organ nie znalazł dostatecznych podstaw, aby zakwestionować oświadczenie M. J., iż jej pobyt za granicą ma charakter czasowy i ma ona zamiar powrócić do miejsca stałego zamieszkania we wrześniu 2003r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Powyższa skarga została wniesiona pismem z dnia [...]. do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu. Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powyższy zapis ustawowy uzasadnia rozpoznanie niniejszej skargi przez tutejszy Wojewódzki Sąd Administracyjny. W myśl art. 3 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), zwanej dalej p.s.a. - sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą, co oznacza, że skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145-150 ustawy). W ocenie Sądu wydane w sprawie przez organy obu instancji decyzje uchybiają obowiązującemu prawu w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu. Na wstępie zwrócenia uwagi wymaga, iż kluczowe znaczenie dla postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego, tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest ustalenie zakresu praw i obowiązków strony takiego postępowania. Istotne jest przy tym, aby konieczne w sprawie ustalenia dotyczyły faktów prawotwórczych, mających wpływ na załatwienie sprawy. Chodzi zatem o ustalenia dotyczące stanu faktycznego wyrażonego w normie prawnej. Materialno-prawną przesłanką na podstawie której należało rozpoznać żądanie strony był przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Z ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, usunięty został wymóg wykazywania przy zameldowaniu (na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące) potwierdzenia uprawnienia do przebywania w lokalu (pomieszczeniu), w którym ma nastąpić zameldowanie. Na skutek bowiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., K 20/01 (Dz. U. Nr 78, poz. 716) z dniem 19 czerwca 2002 r. art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych utracił moc, wobec niezgodności tego przepisu z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W świetle tak brzmiącej regulacji ustalenia w sprawie wymagało zatem czy zachodziły wymienione wyżej przesłanki faktyczne do odmowy wymeldowania. W przedmiotowej sprawie organy orzekając o odmowie wymeldowania M. J. z miejsca pobytu stałego badały jedynie przesłankę wymienioną w pierwszej części art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności oraz dowodach osobistych tj. czy osoba opuściła miejsce pobytu stałego, pominęły natomiast odniesienie się do przesłanki wymienionej w drugiej części w/w art. 15 ust. 2 ustawy. Nie zbadano czy stan faktyczny sprawy nie odpowiada okoliczności opuszczenia przez zainteresowaną miejsca pobytu stałego powyżej 6 miesięcy, w sytuacji gdy nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Skoro przyjęto w rozważanej sprawie, że zainteresowana wyjechała za granicę to w dalszej kolejności należało ustalić adres jej pobytu aby uznać, że znane jest jej miejsce pobytu. Zgodnie bowiem z treścią art. 6 ust. 1w/w ustawy o ewidencji ludności oraz dowodach osobistych pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W myśl natomiast jej art. 7 ust. 1 pobytem czasowym jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem. Aby zatem określić miejsce pobytu i przypisać mu charakter pobytu stałego czy też czasowego w pierwszej kolejności należy ustalić adres pobytu. Organy uchybiły temu obowiązkowi nie ustalając nowego adresu pobytu M. J. Ustalenie adresu pozwoliłoby uznać, że rzeczywiście znane jest miejsce pobytu zainteresowanej, a przy dokładnym wyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy pozwoliłoby wyjaśnić charakter pobytu za granicą (stały bądź też czasowy). Tym samym organy nie ustaliły w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, czy opuszczenie mieszkania w Polsce miało charakter trwały w ustalonym w orzecznictwie znaczeniu, a więc czy wynikało z woli przeniesienia interesów życiowych w inne miejsce. Zgodnie bowiem z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej w toku postępowania organy administracji państwowej obowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Realizację tej zasady regulują przede wszystkim przepisy normujące postępowanie dowodowe (zwłaszcza art. 77 i 80 k.p.a.) nakazujące wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Zgodnie natomiast z ustaloną linią orzecznictwa organ administracji państwowej z urzędu przeprowadza dowody służące ustaleniu stanu faktycznego. W przedmiotowej sprawie uchybiono tym wymogom. W szczególności wskazać należy, że nie przesłuchano w charakterze świadków wnioskowanych przez skarżącego M. E. oraz J. A.(sąsiadów). Podnieść ponadto trzeba, że zeznania świadków przesłuchanych w sprawie pozostawały ze sobą w sprzeczności. Świadkowie ci podawali różne terminy, w których skarżąca wyjechała do Niemiec, jedni twierdzili, że skarżąca wyjechała w październiku 2002r., inni że mieszkanie opuściła w kwietniu 2003r. Jednak przy ewentualnym rozpatrywaniu stanu faktycznego z drugiej części art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności oraz dowodach osobistych ustalenie terminu opuszczenia przez zainteresowaną lokalu jest okolicznością jednak istotną dla sprawy. Godzi się także zauważyć, iż organy oprócz przesłuchania świadków, nie podjęły innych czynności, które mogłyby wyjaśnić charakter opuszczenia lokalu, np. nie wystąpiły do Komisariatu Policji o sprawdzenie od kiedy M. J. nie mieszka w przedmiotowym lokalu, nie przeprowadziły kontroli meldunkowej, nie wystąpiły np. do Zakładu Energetycznego celem ustalenia jak kształtowało się na przestrzeni 2002 i 2003r. zużycie energii w przedmiotowym lokalu. Informacje uzyskane przez organ pochodzą jedynie od zainteresowanej, która w piśmie wysłanym z Niemiec nie podaje adresu pod którym przebywa oraz świadków, których zeznania są całkowicie rozbieżne, co do okresu opuszczenia przez zainteresowaną kraju. Podkreślić trzeba, że jeżeli w sprawie występują sprzeczne interesy stron reprezentujących sprzeczne racje i argumenty, zadaniem organów administracyjnych jest wszechstronne przeanalizowanie tych racji i argumentów i podanie w rozstrzygnięciu, jakie względy przemawiały za uznaniem jednych, a odrzuceniem drugich, dlaczego pewne argumenty zostały przedłożone nad inne, niektóre dowody zostały uwzględnione, a innym odmówiono wiarygodności. Organ administracyjny dysponując sprzecznymi zeznaniami stron i świadków nie może uchylić się od oceny ich wiarygodności, a tym samym dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W tym miejscu wypada wskazać, iż organy uchybiły zasadzie czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym. Gwarantowana w art. 10 § 1 kpa zasada czynnego udziału strony w postępowaniu, obliguje organ prowadzący postępowanie do stworzenia stronie prawnych możliwości podejmowania czynności procesowych w obronie swoich interesów. Aby uchronić się od zarzutu nie zapewnienia stronie udziału w postępowaniu organ powinien zawiadomić ją o wszczęciu postępowania na wniosek innej strony oraz wezwać do udziału w czynnościach postępowania wyjaśniającego. Organ powinien próbować ustalić adres pobytu M. J. wszelkimi możliwymi sposobami, np. poprzez uzyskanie informacji od matki zainteresowanej, która zobowiązała się w protokole przesłuchania z dnia [...]. powiadomić córkę o toczącym się postępowaniu. W przypadku nie odnalezienia M. J. organ prowadzący postępowanie, zgodnie z art. 34 § 1 k.p.a. powinien był wystąpić do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej. Na koniec wreszcie podkreślić trzeba, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego naruszono przepisy regulujące tryb przesłuchiwania świadków, w szczególności art. 79 k.p.a., zgodnie z którym strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem. Strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia. W aktach sprawy natomiast brak dowodów potwierdzających uczynienie zadość tym wymogom. Powyższe prowadzi do wniosku, że w postępowaniu uchybiono zasadom procedury administracyjnej, nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego poprzez wszechstronne rozważenie materiału dowodowego i ustosunkowanie się do zarzutów. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uniemożliwiło wykazanie w sposób nie budzący wątpliwości, że zainteresowana nie opuściła spornego lokalu w sposób trwały i dobrowolny. Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. "a" i "c", art. 200 oraz art. 152 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.