II SA/Wr 2341/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędziowie: Sędzia WSA Daria Sachanbińska Sędzia WSA Krzysztof Bogusz – (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Jolanta Hadała po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłków stałych oddala skargę. Przedmiotem skargi E. H. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia [...], nr [...] w sprawie odmowy przyznania zasiłku stałego wyrównawczego. Rozstrzygnięcie te poprzedziło postępowanie administracyjne o następującym przebiegu i ustaleniach: Wnioskiem z dnia 7 lipca 2003 roku (data wpływu 9 lipca 2003 rok) E. H. wniósł o przyznanie "zapomogi pieniężnej" z pomocy społecznej. Jego żądanie zostało ostatecznie sprecyzowane w toku postępowania jako wniosek o przyznanie zasiłku stałego wyrównawczego. W uzasadnieniu wniosku strona podniosła, że jest osobą niepełnosprawną i od 2002 roku ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności oraz, że nie posiada żadnych własnych środków na utrzymanie. Dalej uzasadniał wniosek tym, że mieszka wspólnie z matką i bratem, którzy pobierają świadczenia z ubezpieczenia społecznego, ale oboje są chorzy w takim stopniu, że wydatki na ich leczenie pochłaniają większość posiadanych środków finansowych. E.H. podkreślił, że nie ma pieniędzy na wykup lekarstw i leczenie swoich schorzeń, nie ma też środków na wykupienie przepisanego buta ortopedycznego, niezbędnego do normalnej egzystencji. W toku postępowania przed organem I instancji – Ośrodkiem Pomocy Społecznej w P. - przeprowadzono wywiad środowiskowy oraz zebrano dokumenty wykazujące niepełnosprawność wnioskodawcy oraz źródła dochodów posiadanych przez jego rodzinę. Z ustaleń pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy rodzinny wynikało, że E. H. mieszka wspólnie ze swoją matką A. liczącą 82 lata, osobą schorowaną, nie poruszającą się samodzielnie, oraz bratem A. H. lat 62, który jest emerytem, także chorującym. Wywiadem ustalono, że dochód rodziny stanowi kwota 1308,18 i składa się na nią emerytura A. H. 795,43 i emerytura A. H. w kwocie 512,75. Ustalono także, że wnioskodawca był żonaty i z małżeństwa posiadał czworo dzieci przez które nie jest alimentowany. Na podstawie wywiadu stwierdzono także, że rodzina wnioskodawcy zajmuje mały dom mieszkalny składający się z trzech izb, stanowiący własność osoby trzeciej i wyposażony w podstawowe media. Nie ustalono aby któraś z osób wspólnie zamieszkujących z wnioskodawcą prowadziła odrębne gospodarstwo domowe. Po potwierdzeniu dochodu rodziny odcinkami emerytur wypłacanych przez KRUS Oddział w O. ustalono także tzw. kryterium dochodowe w oparciu o art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Wyniosło one w przypadku rodziny wnioskodawcy 1006,00 złotych. W toku postępowania administracyjnego przed organem I instancji ustalono także na podstawie stosownego orzeczenia, że 26 czerwca 2003 roku Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. zaliczył do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, określając że orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter okresowy do 26 czerwca 2006 roku oraz, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2002 roku. Opierając się na powyższych ustaleniach Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w P. decyzją z dnia [...], nr [...] ,wydaną w oparciu o art. 104 kpa oraz art. 11 pkt 1, art. 27 ust. 4 pkt 2 i art. 43 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (DZ.U 1998, nr 64, poz. 414 ze zmianami) – zwaną dalej "ustawą o pomocy społecznej" odmówił E. H. przyznania zasiłku stałego wyrównawczego podnosząc, że mimo orzeczonego umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie spełnia on przesłanki dochodu na osobę w rodzinie, który jest wyższy niż ustawowe kryterium. W tym zakresie organ I instancji powołał się na art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w myśl którego ustala się kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej. Podniesiono, że kryterium dochodowe w przypadku rodziny wnioskodawcy wymaga nie przekroczenia dochodu: - na pierwszą osobę w rodzinie 418,00 zł - na drugą i dalsze osoby w rodzinie 294,00 zł. Zwrócono uwagę, że ustalony na podstawie odcinków emerytur dochód rodziny wyniósł 1308,18 zł i przekracza kryterium dochodowe wynoszące 1006,00 zł. o 302,18 zł. Powołano się też na przesłanki przyznania zasiłku stałego wyrównawczego wynikające z art. 27 ust. 4 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, a to całkowita niezdolność do pracy i dochód niższy od kryterium dochodowego. W konsekwencji poczynionych ustaleń i przytoczonych przepisów prawa odmówiono przyznania pomocy we wnioskowanej formie z uwagi na niespełnienie przesłanki związanej z dochodem na osobę w rodzinie. Decyzja organu I instancji została w przewidzianym prawem terminie zaskarżona do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W odwołaniu E. H. powtórzył argumenty zawarte we wniosku dodając jedynie, że wydatki na leczenie krewnych w związku z pogorszeniem ich stanu zdrowia zwiększyły się. dodał też że nie ma nadal jakichkolwiek dochodów na codzienną egzystencję i leczenie. Organ I instancji nie znalazł podstaw do zastosowania art. 132 kpa. Organ odwoławczy wymienioną na wstępie decyzją z [...] utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. W motywach decyzji zespół orzekający Samorządowego Kolegium Odwoławczego po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy zwrócił uwagę, że stosownie do zapisów ustawy o pomocy społecznej jedną z form pomocy jest przyznawanie zasiłku stałego wyrównawczego. Podniesiono, że przepis art. 27 ust. 4 określa warunki przysługiwania zasiłku stałego wyrównawczego dla osoby pełnoletniej, samotnej albo żyjącej w rodzinie. W tym drugim wypadku spełnione muszą być dwie przesłanki: - całkowita niezdolność do pracy z powody wieku lub inwalidztwa - osiąganie dochodu i dochodu na osobę w rodzinie niższego od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie określonego w art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Dalej organ odwoławczy podniósł, że kryterium dochodowe określające wysokość dochodu uprawniającego osobę lub rodzinę do świadczeń z pomocy społecznej ustalono prawidłowo na podstawie obwieszczenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 16 kwietnia 2003 roku w sprawie wskaźnika waloryzacji oraz wysokości świadczeń z pomocy społecznej (Monitor Polski nr 21 poz. 326) Wynosi on w dalszym ciągu od 1 czerwca 2003 roku na pierwszą osobę w rodzinie 418,00 zł. na drugą osobę i dalsze w wieku powyżej lat 15 kwotę 294,00 zł. Odwołano się też do pojęcia dochodu zdefiniowanego w art. 2 a ust. 1 i pkt 2 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Po przedstawieniu tych reguł prawa organ odwoławczy podkreślił, że w sprawie bezsporną była okoliczność zaliczenia wnioskodawcy do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, który jest równoznaczny z pojęciem osoby całkowicie niezdolnej do pracy w rozumieniu art. 27 ust. 4 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Pomimo tego nie przysługują mu jednak świadczenia w formie zasiłku stałego wyrównawczego, gdyż przekracza kryterium dochodowe w rodzinie. Zwrócono uwagę, że z wywiadu środowiskowego i z załączonych odcinków emerytur zgromadzonych przez organ I instancji wynika ponad wszelką wątpliwość, iż łączny dochód rodziny E. H. wynosi 1308,18 zł i przekracza kryterium dochodowe wynoszące w tym wypadku 106,00 zł. Brak spełnienia łącznie obu przesłanek przewidzianych przez cytowany przepis skutkować musiał odmową przyznania wnioskowanego świadczenia z pomocy społecznej. Powyższe orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego zostało zaskarżone skargą wniesioną przez E. H. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji a wniosek ten uzasadniał okolicznościami tożsamymi do zawartych w pierwotnym żądaniu. Nie stawiając orzeczeniu żadnych zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego, czy procesowego podkreślał, że nadal nie ma żadnych dochodów, nie stać go na leczenie i lekarstwa a do tego musi opiekować się matką i bratem, których stan zdrowia się pogarsza. Do skargi załączył dokumenty wykazujące odmowę przyznania renty i orzeczenia wykazujące jego niepełnosprawność, które były już przedmiotem ustaleń organów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. nie znajdując podstaw do zastosowania art. 54 §3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. nr 153, poz. 1270) dalej zwane "Prawem o postępowaniu przed sądami administracyjnymi", wniosło o oddalenie skargi z uzasadnieniem odwołującym się do motywów zaskarżonej decyzji z dnia [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu rozpoznał sprawę przy zastosowaniu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U nr 153 poz.1271 ze zmianami), w myśl którego sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na postawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dlatego skarga wniesiona 24 października 2003 roku przez E. H. musiała być rozpoznana według tej reguły. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 cyt. artykułu). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Tak określony zakres kognicji sądu administracyjnego należy uzupełnić o powołanie się na art. 134 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), w myśl którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przy tym stosownie do art. 145 § 1 pkt 1. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części jeżeli stwierdzi: - naruszanie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, - naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, - inne naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, albo stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Wychodząc poza granice zarzutów i wniosków skargi analiza akt postępowania administracyjnego nie daje podstaw do stwierdzenia nieważności postępowania lub stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa ani uchylenia decyzji z uwagi na naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, lub też naruszenia przepisów postępowania, które miałoby istotny wpływ na wynik sprawy. Przyznawanie świadczeń pomocy społecznej w dacie złożenia wniosku i rozpatrzenia go przez organy obu instancji określały przepisy ustawy z 29 listopada 1990 roku o pomocy społecznej (Dz. U. 1998 Nr 64, poz. 414 ze zm.) Stosownie do art. 38 tej ustawy świadczenia pomocy społecznej udzielane są na wniosek osoby zainteresowanej, a jej celem jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 2 pkt 1 ustawy). Przy tym przyczyną udzielenia pomocy społecznej musi być jedna z okoliczności wymienionych w art. 3 pkt 1-11 ustawy. Przy tym prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje – przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności z art. 3 ustawy – tylko osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza tzw. kryterium dochodowego określonego w art. 4 pkt 1 ustawy. To ostatnie wynika z obwieszczeń Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z 16 kwietnia 2003 roku w sprawie wskaźnika waloryzacji oraz wysokości świadczeń z pomocy społecznej ogłoszonym w Monitorze Polskim. Ponieważ dochód rodziny oznacza sumę miesięcznych dochodów osób w rodzinie z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, pomniejszoną o świadczenia przewidziane w art. 2a ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, przeto prawidłowo organy obu instancji przyjęły wysokość dochodu rodziny skarżącego – w braku dochodów własnych E. H. - jako sumę dochodu jego matki i brata. Zasada przysługiwania prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w wypadku nie przekroczenia kryterium dochodowego obowiązuje w odniesieniu do wszystkich form pomocy społecznej o charakterze pieniężnym, w tym do zasiłków stałych wyrównawczych. Odstępstwa od tej zasady są możliwe tylko w wypadku odmiennego uregulowania zawartego w przepisie szczególnym, dotyczącym konkretnej formy świadczenia pieniężnego przewidzianego ustawą o pomocy społecznej. Sytuację w których może być przyznany zasiłek stały wyrównawczy określa art. 27 ust 4 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Skarżący nie jest osobą samotną w rozumieniu art. 27 ust. 4 pkt 1. Jest za to całkowicie niezdolny do pracy z powodu inwalidztwa w znaczeniu art. 27 ust 4 pkt 2. Bezsporną była bowiem okoliczność wykazana orzeczeniem lekarskim o jego niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym (por. art. 2 a ust 1 pkt 4 ustawy). Także jego dochód jest niższy od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Niemniej przesłanką udzielenia wnioskowanego zasiłku jest także, by dochód na osobę w rodzinie był niższy od kryterium dochodowego. Tego ostatniego warunku skarżący w dacie rozstrzygnięcia wniosku nie spełniał. Przeto trafnie organy przyjęły brak podstaw do przyznania wnioskowanej formy pomocy społecznej, skoro dochód rodziny wyniósł 1308,18 zł przekraczał kryterium dochodowe, które wynosiło 1006 zł. Wreszcie końcowo należy podnieść, że argumenty skargi dotyczące trudnej sytuacji bytowej i zdrowotnej skarżącego nie mogły mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Jak wynika z powołanych na wstępie zważań przepisów o zakresie kognicji sądu administracyjnego badaniu podlega jedynie legalność zaskarżonych aktów. Względy słuszności, celowości społecznej nie mogą być podstawą uwzględnienia skargi. Skoro przepisy art. 27 ust 4 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej nie są normami o uznaniowym charakterze, to przyznanie takiego świadczenia jest wynikiem tylko spełnienia przez zainteresowanego ustawowych przesłanek. W przeciwnym wypadku – jak w tej sprawie – prowadzą do odmowy przyznania pomocy. Jeżeli do tego dodać, że skarżący de facto nie podniósł żadnych zarzutów naruszenia prawa materialnego lub procesowego, a badanie w trybie cyt. art. 134 Prawa o postępowaniu przez sądami administracyjnymi nie prowadzi do stwierdzenia uchybień, to brak podstaw do usunięcia zaskarżonej decyzji z obrotu. Zważywszy na powyższe okoliczności faktyczne i przepisy prawa Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę, na mocy art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił.