II SA/Wr 2344/01

Sygn. akt: 3 II SA/Wr 2344/2001 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 maja 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk (sprawozdawca) Sędziowie - Sędzia NSA Krystyna Anna Stec - Asesor WSA Bogumiła Kalinowska Protokolant - Monika Mikołajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2004 r. sprawy ze skargi J. Z. K. na postanowienie Wojewody D. we W. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zaniechania przyjęcia wniosku o wydanie dowodu osobistego oddala skargę. Sygn. akt: 3 II SA/Wr 2344/2001 Uzasadnienie J. Z. K. wystąpił o wydanie mu dowodu osobistego ze względu na to, że dotychczas posiadany "podlega wymianie z powodu zużycia technicznego i nieaktualnych danych", jak to określił we wniosku. Strona poprosiła także o zwolnienie jej od kosztów związanych z wydaniem nowego dowodu tożsamości. Pismem z dnia 28 maja 2001 r. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B. Naczelnik Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miasta wezwał J. Z. K. do wniesienia opłaty za wydanie dowodu osobistego, w kwocie 30 zł. W wezwaniu poinformowano stronę o podstawach prawnych obowiązku uiszczenia takiej opłaty (§ 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2000 r. w sprawie opłaty za wydanie dowodu osobistego - Dz. U. Nr 105, poz. 1110, w związku z art. 36a ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - Dz. U. z 1984 r., Nr 32, poz. 174 ze zm. i z § 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 listopada 2000 r. w sprawie wzoru dowodu osobistego oraz trybu postępowania w sprawach wydawania dowodów osobistych, ich wymiany, zwrotu lub utraty - Dz. U. Nr 112, poz. 1182). Organ stwierdził też, że w wypadku zainteresowanego nie występuje żadna z pięciu okoliczności wymienionych taksatywnie w § 2 przywołanego rozporządzenia RM z dnia 30 listopada 2000 r., która uzasadniałaby zwolnienie J. Z. K. od obowiązku uiszczenia wspomnianej opłaty. W związku z tym, powołując się dodatkowo na przepis art. 261 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, organ pierwszej instancji zakreślił stronie czternastodniowy termin na wniesienie opłaty, pod rygorem zwrotu podania lub zaniechania czynności, której dokonania żądał wnioskodawca. Ponieważ opłata nie została uiszczona, postanowieniem z dnia [...] (Nr [...]) Prezydent B. zaniechał przyjęcia od J. Z. K. wniosku o wydanie dowodu osobistego, z powołaniem się na przepis art. 261 § 2 k.p.a. Po rozpatrzeniu zażalenia strony na to postanowienie, Wojewoda D. utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie organu pierwszej instancji (postanowienie Wojewody z dnia [...], Nr [...]). W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Wojewoda wywodził, iż w myśl powołanego także przez Prezydenta B. § 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 listopada 2000 r. w sprawie wzoru dowodu osobistego oraz trybu postępowania w sprawach wydawania dowodów osobistych, ich wymiany, zwrotu lub utraty, do wniosku o wydanie dowodu osobistego załącza się - między innymi - dowód uiszczenia wymaganej opłaty. Przepis § 2 rozporządzenia RM z dnia 30 listopada 2001 r. w sprawie opłaty za wydanie dowodu osobistego określa z kolei przypadki, w których nie pobiera się opłaty za wydanie dowodu osobistego. Po wymienieniu tych przypadków, organ drugiej instancji stwierdził, że żadnego z nich nie można odnieść do sytuacja strony. J. Z. K. uzasadniał swój wniosek o zwolnienie od opłaty tym, że jest bezrobotnym, bez prawa do zasiłku. Jednak osoby takie, zgodnie z przywołanym przepisem, nie zostały zwolnione z opłaty. Dlatego też - w ocenie Wojewody D. - organ pierwszej instancji prawidłowo zażądał jej wniesienia, do czego zobowiązuje art. 261 k.p.a., który to przepis przewiduje także - jako konsekwencję nie uiszczenia opłaty przez stronę - że podanie podlega zwrotowi lub czynność uzależniona od opłaty zostanie zaniechana. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu J. Z. K. wniósł o uchylenie w całości kwestionowanego postanowienia Wojewody D. z dnia [...], Nr [...] , w celu załatwienia sprawy i wniosków formalnych w sposób zgodny z przepisami Konstytucji RP. Zdaniem skarżącego, fakty zawarte w dokumentacji sprawy dowodzą pozbawienia go konstytucyjnych uprawnień. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Ze względu na dokonaną reformę sądownictwa administracyjnego wymaga wyjaśnienia, że od dnia 1 stycznia 2004 r. skarga podlegała już rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jako miejscowo i rzeczowo właściwy. Uwzględniając dyspozycję art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), Sąd zobowiązany był stosować przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), powoływanej w dalszych rozważaniach - w skrócie - jako p.s.a. Dla oceny poprawności zaskarżonego postanowienia decydujące znaczenie mają dwie okoliczności: bezsporny fakt nieuiszczenia przez skarżącego opłaty należnej za wydanie dowodu osobistego oraz niemożliwość zwolnienia strony przez organy od powinności wniesienia tej opłaty, w świetle obowiązujących rozwiązań normatywnych. Zasadę odpłatności za czynność wydania dowodu osobistego wprowadził ustawodawca w art. 36a ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (jednolity tekst - Dz. U. z 2001 r.. Nr 87, poz. 960 ze zm.). Przepis ten stanowi bowiem, że dowód osobisty wydaje się po uiszczeniu należnej opłaty stanowiącej równowartość jego wydania. W ust. 3 tego samego artykułu Rada Ministrów została przy tym umocowana do określenia, w drodze rozporządzenia, wysokości opłaty za wydanie dowodu osobistego, trybu jej uiszczenia oraz warunków i zakresu stosowania ulg i zwolnień od tej opłaty. Konsekwencją wykorzystania wspomnianej delegacji ustawowej jest rozporządzenie Rady Ministrów a dnia 30 listopada 2000 r. w sprawie opłaty za wydanie dowodu osobistego (Dz. U. Nr 105, poz. 1110). Według § 1 tego rozporządzenia, za wydanie dowodu osobistego pobiera się opłatę w wysokości 30 zł. Zgodnie natomiast z § 2, opłaty nie pobiera się od osób: 1) ubiegających się o wymianę dowodu osobistego z powodu jego wady technicznej lub sporządzonego niezgodnie z danymi zawartymi we wniosku, 2) zobowiązanych do wymiany dowodu osobistego z powodu administracyjnej zmiany nazwy miejscowości, nazwy ulicy lub numeru domu, 3) które utraciły dowód w wyniku klęsk żywiołowych, 4) przebywających w domach opieki społecznej lub korzystających z pomocy społecznej w formie zasiłków stałych, 5) małoletnich przebywających w domach dziecka. Godzi się w tym miejscu podkreślić, że z brzmienia ostatnio cytowanego przepisu wynika niedwuznacznie, iż pomieszczone w nim wyliczenie ma charakter taksatywny, a nie przykładowy. Jeśli dodatkowo zważyć, że analizowany przepis przewiduje wyjątki od ustawowej zasady odpłatności za wydawanie dowodów osobistych, jest oczywiste, że przewidziane w nim zwolnienie nie może być interpretowane rozszerzająco. W rozpoznawanej przez Sąd sprawie nie wchodzą w ogóle w rachubę sytuacje wymienione w § 2 pkt 2, 3, 4 (gdy chodzi o pierwszą część tego przepisu) i 5. Wątpliwości mogła ewentualnie budzić możliwość zastosowania pkt 1 lub 4 (w drugiej części przewidzianego tam stanu faktycznego). J. Z. K., jako powód żądanej wymiany dowodu osobistego, podał bowiem we wniosku zużycie techniczne i nieaktu- 3 Sygn. akt: 3 II SA/Wr 2344/2001 alność danych zawartych w dowodzie tożsamości, którym posługiwał się do tej pory. Ubiegając się zaś o zwolnienie od opłaty podniósł, że bez swojej winy jest od 1996 r. zarejestrowanym bezrobotnym, bez prawa do zasiłku, nie ma żadnych dochodów ani majątku, a utrzymuje się dzięki pomocy matki. Nie jest w związku z tym w stanie ponieść kosztów opłaty, bez uszczerbku dla swojego utrzymania. Wypada w związku z tym zaakcentować, że żadna z okoliczności podniesionych przez stronę nie stwarzała podstaw (mimo odmiennego zapatrywania strony) do zwolnienia skarżącego od obowiązku uiszczenia opłaty. Powoływanie się przez J. Z. K. na pierwszą przyczynę wynika z nieporozumienia. Nie można bowiem utożsamiać "wady technicznej" dowodu osobistego lub sporządzenia go przez organ niezgodnie z danymi zawartymi we wniosku z "technicznym zużyciem" posiadanego dowodu tożsamości lub - odpowiednio - zdezaktualizowaniem się danych wpisanych do dowodu prawidłowo przy jego sporządzeniu przez organ. Przez wadę techniczną należy rozumieć usterkę samego formularza (druku) dowodu osobistego, istniejącą jeszcze przed jego wypełnieniem (np. brak pewnych koniecznych rubryk, numerów itp.). Niezgodność danych, o których mowa w § 2 pkt 1 rozporządzenia, została natomiast zawężona do wypadków odmiennego odzwierciedlenia w dowodzie osobistym danych - przy jego sporządzaniu przez organ - niż zostały one ujęte w samym wniosku (np. przekręcenie nazwiska, błąd w dacie). Techniczne zużycie dowodu osobistego, w czasie posługiwania się nim przez posiadacza, oraz zdezaktualizowanie się danych wpisanych prawidłowo (zgodnie z wnioskiem) przy sporządzaniu dowodu, stanowią co prawda także podstawę do ubiegania się o wydanie nowego dowodu osobistego, z tym jednak zastrzeżeniem, że wnioskodawca nie korzysta już jednak w tych sytuacjach ze zwolnienia przewidzianego w analizowanym przepisie § 2 pkt 1. Do zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłaty nie uprawnia też każda, nawet bardzo trudna sytuacja materialna wnioskodawcy, a jedynie przypadki skonkretyzowane w tym zakresie w § 2 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2000 r. Skarżący nie przebywa w domu opieki społecznej. Nie przedstawił też zaświadczenia właściwego organu o korzystaniu ze stałych form pomocy społecznej (§ 4, w związku z § 2 pkt 4 rozporządzenia), mimo że został pouczony o takiej możliwości w wezwaniu do uiszczenia opłaty. W konkluzji dotychczasowych wywodów należy przyjąć, że stronie nie przysługiwało uprawnienie do zwolnienia jej od obowiązku wniesienia opłaty należnej za wydanie dowodu osobistego, o który się ubiegała. Z § 1 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 listopada 2000 r. w sprawie wzoru dowodu osobistego oraz trybu postępowania w sprawach wydawania dowodów osobistych, ich wymiany, zwrotu i utraty (Dz. U. Nr 112, poz. 1182 ze zm.), aktu normatywnego wydanego na podstawie delegacji przewidzianej w art. 44 ustawy o ewidencji ludności, wynika dalej, iż dowód uiszczenia należnej opłaty załącza się do wniosku o wydanie dowodu osobistego. Jest to zatem opłata, która powinna być uiszczona "z góry", w rozumieniu art. 261 § 1 k.p.a. Uwzględniając dyspozycję tego przepisu, organ pierwszej instancji prawidłowo wezwał więc stronę do wniesienia tej należności, z pouczeniem o konsekwencjach niewykonania tego obowiązku. Skoro zaś strona opłaty nie uiściła, organ był uprawniony do zaniechania czynności, o którą wnosił J. Z. K., na podstawie art. 261 § 2 k.p.a. Zważywszy na powyższe, skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na marginesie rozpoznawanej sprawy należy zwrócić uwagę skarżącego, że zarówno postanowienia organów obu instancji, jak i wyrok Sądu nie stoją na przeszkodzie do skutecznego ubiegania się przez stronę o wydanie dowodu osobistego. Jeżeli sytuacja materialna zainteresowanego jest nadal trudna, powinien on skorzystać z sugerowanej w piśmie Dyrektora Wydziału Spraw Obywatelskich D. Urzędu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 6 sierpnia 2001 r. możliwości wystąpienia do organu gminy o przyznanie zasiłku celowego na uiszczenie opłaty należnej za wydanie dowodu osobistego oraz na koszty podróży związane z otrzymaniem tego dokumentu.