II SA/Wr 2392/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Asesor WSA Anetta Chołuj Protokolant: Monika Mikołajczyk po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2004r. przy udziale sprawy ze skargi U.S. na decyzję Wojewody W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I uchyla zaskarżoną decyzję; II określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją nr [...] z dnia [...] Wojewoda D. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. w przedmiocie wymeldowania z lokalu przy ul. S. [...] U. S. oraz jej małoletnich dzieci A., K. i I. W uzasadnieniu podniesiono, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim przez okres co najmniej 6 miesięcy a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Organ I instancji po rozpoznaniu wniosku G. B., najemczyni przedmiotowego lokalu, orzekł o wymeldowaniu U.S. i jej dzieci, gdyż w jego ocenie przeprowadzone postępowanie dowodowe pozwoliło ustalić, że U.S. wraz z dziećmi opuściła miejsce pobytu stałego bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Rozpatrując sprawę na skutek odwołania U. S. organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. Wskazał, że odwołująca zarzuciła, iż dano wiarę wyłącznie dowodom i twierdzeniom strony przeciwnej, a wizje lokalną przeprowadzono bez jej udziału. Zarzuty te jednak nie znalazły potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Wnioskująca o wymeldowanie twierdziła, że U. S. wyprowadziła się wraz z dziećmi w maju 2001r., a ta zaś twierdziła iż niezamieszkuje w tym lokalu czasowo, gdyż opiekuje się chorą matką i u niej obecnie zamieszkuje, a w mieszkaniu przy ul. S. pozostawiła swoje rzeczy. Przeprowadzona wizja lokalna (z udziałem U. S. o czym świadczy jej podpis na protokole) wykazała, że w mieszkaniu znajdują się rzeczy odwołującej oraz jej dzieci, nie ma natomiast w nim światła ani gazu, gdyż nie ponosi ona żadnych opłat za korzystanie z lokalu, a jedyne umeblowanie tego lokalu stanowią dwa fotele, ława i mała wersalka. Przeprowadzony przez zarządcę nieruchomości wywiad wśród lokatorów wykazał, że odwołująca od maja 2001r. nie zamieszkuje w spornym lokalu. W okolicznościach sprawy dowody te uznano za wystarczające dla uznania, że zachodzą podstawy do wymeldowania U. S., gdyż trudno uznać za wiarygodne, by pięcioosobowa rodzina mieszkała w jednym pokoju w warunkach jakie ustalono w czasie wizji, przy braku dowodów przeciwnych. W skardze na tę decyzję, domagając się jej uchylenia skarżąca podniosła, że nie było podstaw do jej wymeldowania. Zarzuciła, iż tylko czasowo nie przebywała w spornym lokalu, a jej miejsce pobytu było znane. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Według art. 1 § 2 powołanej wyżej ustawy kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Określone w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) podstawy prawne uwzględnienia skargi ograniczone zostały do naruszenia prawa, a zatem badając decyzję administracyjną sąd bada zgodność z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. W ocenie Sądu wniesiona skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem norm postępowania w stopniu, który mógł mieć wpływ na podjęte rozstrzygnięcie. Podstawą materialnoprawną rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji administracyjnej jest art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz.U. z 2001r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), który stanowi "organ gminy wydając na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić". Podstawą rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy była pierwsza norma prawna zawarta w art. 15 ust. 2 powołanej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wymeldowanie na tej podstawie jest uzależnione od łącznego spełnienia dwóch przesłanek: - po pierwsze, przesłanki utraty uprawnienia do przebywania w lokalu, przy czym w aktualnie obowiązującym stanie prawnym należy uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 maja 2002r. sygn. K 20/01, w którym orzeczono, że "art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. 2001 Nr 87, poz. 960 i Nr 110, poz. 1189) jest niezgodny z art. 52 ust. 1, art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej", - po drugie, przesłanki bez wymeldowania się opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Przy ustalaniu wystąpienia tej przesłanki organ związany jest przepisami prawa procesowego, a zwłaszcza zasadą ogólną prawdy obiektywnej, ustanowioną w art. 7 K.p.a. Przepis ten nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W tym celu organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.). W świetle art. 10 § 1 Kpa organy administracji publicznej są obowiązane zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania. Odstępstwo od tej zasady przewidziane jest wyłącznie w wyjątkowych przypadkach - gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (§ 2 art. 10). Zgodnie z § 3 cytowanego przepisu organ obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od tej zasady. Czynny udział w każdym stadium postępowania, jak wynika z literalnego brzmienia, odnosi się zatem również do tej jego fazy, którą określa się mianem postępowania wyjaśniającego, tzn. do czynności procesowych mających na celu ustalenie stanu faktycznego oraz dokonania jego oceny prawnej. Omawiana zasada przejawia się m.in. w treści art. 79 Kpa. Zgodnie z § 1 tego artykułu strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków przynajmniej na siedem dni przed terminem. Bezsprzecznie wskazana norma prawna nakłada na organ obowiązek powiadomienia strony o mającym się odbyć przesłuchaniu celem obrony jej interesów w toczącym się postępowaniu. Strona ma bowiem prawo brania udziału w przeprowadzaniu tego dowodu, może zadawać pytania świadkom i pozostałym stronom oraz składać wyjaśnienia, jak stanowi art. 79 § 2 Kpa. Realizacja przytoczonego przepisu ma służyć gwarancji dokładnego ustalenia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 Kpa. W niniejszej sprawie dowód z zeznań świadków został zastąpiony przez protokoły z wywiadów przeprowadzonych przez administratora budynku oraz przez wnioskującą o wymeldowanie z lokalu U. S. Przesłuchano również w charakterze świadka R. S. bez powiadomienia o tym fakcie zarówno skarżącej jak i wnioskującej (zainteresowanej w sprawie). W toku przeprowadzenia tychże czynności procesowych organ zatem działał z jawnym naruszeniem przywołanego przepisu, pozbawiając bezprawnie strony możliwości wzięcia w nim czynnego udziału, gdy o rezygnacji z tego prawa może decydować wyłącznie strona, ponieważ to ona nim rozporządza. Uchybienie to ma szczególną wagę w przedmiotowej sprawie zważywszy, że decyzje organów obu instancji zostały wydane na ustaleniach stanu faktycznego w zasadniczej mierze dokonanych właśnie w oparciu o ustalenia poczynione w drodze wywiadu i zeznania strony. W literaturze i doktrynie podkreśla się, że uchybienie treści art. 79 Kpa stanowi niewątpliwie kwalifikowane naruszenie norm prawa procesowego, występujące jako jedna z podstaw do wznowienia postępowania, o czym mowa w art. 145 § 1 pkt 4 Kpa. Nie można również pominąć naruszenia przez organy obu instancji art. 107 § 1-4 K.p.a a także art. 15 tej ustawy przez organ odwoławczy. Skrótowość uzasadnień, sprowadzająca się do przytoczenia brzmienia przepisów, brak odniesienia się do dowodów zgromadzonych w sprawie jest nie do zaakceptowania. Jest to szczególnie rażące w przypadku organu odwoławczego, który zgodnie z zasadą dwuinstancyjności obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji, co uczynił w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.