II SA/Wr 2465/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak, Sędziowie: NSA Tadeusz Kuczyński, WSA Lidia Serwiniowska /sprawozdawca/, Protokolant Aleksandra Rygielska, po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi A. S. na decyzję Kierownika Urzędu ds Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą; II. zasądza od Kierownika Urzędu ds Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz A. S. kwotę 10 /słownie: dziesięć/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Kierownik Urzędu ds Kombatantów i Osób Represjonowanych; zwany dalej Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 20 ust. 3 w związku z art. 10 i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. Nr 142, poz. 950 z 1997r. z póź. zm./ zwanej dalej ustawą o kombatantach pozbawił uprawnień przysługujących wdowie emerytce i rencistce pozostałej po kombatancie i innej osobie uprawnionej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kierownik Urzędu podał, iż uprawnienia przysługujące wdowie po zmarłym kombatancie Z. S. otrzymała strona na mocy decyzji ZW ZBoWiD w W. w dniu [...]r. Wobec powyższego stwierdzono, że: Z. S. otrzymał uprawnienia kombatanckie w ZBoWiD od [...]r. do [...]r. i od [...]r. do [...]r. na podstawie zaświadczenia z WKU-K. z dnia [...]r. o udziale w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem podczas służby w LWP w w/wym. okresie, które to działania nie były prowadzone w walkach z oddziałami o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 6 cyt. ustawy a wyłącznie z tytułu walki o utrwalenie władzy ludowej. W myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy przywileje przewidziane tą ustawą tracą osoby, "które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej ...". Takie stanowisko potwierdził Sąd Najwyższy w szeregu wyroków /m.in. wyrok z dnia 21.03.1996r., III ARN 80/95-OSNAPiUS z 1996r., Nr 18 poz. 261; wyrok z dnia 26.03.1997r., III RN 8/97-OSNAPiUS z 1997r. Nr 23, poz. 454 - notka; wyrok z dnia 9.04.1999r. - sygn. akt III RN 168/98; wyrok z 6.08.1999r. - sygn. akt III RN 32/99; wyrok z dnia 17.10.1999r. - sygn. akt III RN 93/99/. Uprawnienia przysługujące wdowie pozostałej po kombatanckie mają charakter pochodny w stosunku do uprawnień współmałżonka. Z powyższego wynika, że A. S. jest wdową po osobie wymienionej w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a, tj. po osobie, której nie przysługują uprawnienia kombatanckie. A zatem brak jest podstaw prawnych do przyznania uprawnień wskazanych we wniosku. W postępowaniu weryfikacyjnym Urząd postępował zgodnie z art. 10 i 73 § 1 kpa. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. S. wskazała na stan zdrowia i trudną sytuację materialną. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...]r. Nr [...], powołując się na art. 138 § 1 w związku z art. 127 § 3 kpa oraz art. 20 ust. 3 i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r. Nr [...] o pozbawieniu uprawnień przysługujących wdowie pozostałej po kombatancie i innej osobie uprawnionej. Stwierdzono, że A. S. złożyła wniosek z dnia [...]r. o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 kpa. Pismo powyższe nie wniosło nic nowego do sprawy a A. S. nie nadesłała żadnych dokumentów, które mogłyby stanowić podstawę do zmiany decyzji. Kierownik Urzędu rozpatrując ponownie sprawę ustalił, co następuje: Zmarły mąż w/w Z. S. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu udziału w walce zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej za służbę w Wojsku Polskim po [...]r. W okresie zaliczonym przez ZBoWiD jako działalność kombatancka nie brał udziału w walkach z UPA lub grupami Wehrwolfu. Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie akt ZBoWiD. Wobec powyższego Kierownik Urzędu ustalił, iż uprawnień kombatanckich męża dotyczy przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 cyt. wyżej ustawy, który stanowi, iż pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na podstawie dotychczasowych przepisów uprawnienia kombatanckie uzyskały wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. W tym stanie rzeczy nie przysługują uprawnienia osobom wskazanym w art. 20 ust. 3 cyt. ustawy tj. wdowom i wdowcom pozostałym po kombatantach /Uchwała SN z dnia 25.01.1996r. sygn. akt III AZP 32/95/. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy stwierdzono, że postępowanie weryfikacyjne zostało przeprowadzone prawidłowo a zaskarżona decyzja wydana zgodnie z obowiązującą ustawą z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach ... W postępowaniu weryfikacyjnym Urząd postępował zgodnie z art. 10 i 73 § 1 kpa. W skardze na powyższą decyzję A. S. nadmieniła, że nie posiada żadnych dokumentów, ponieważ mąż zmarł [...]r. a uprawnienia kombatanckie otrzymał na podstawie ZBoWiD w W. i akta te znajdują się w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. Ponadto podała, że mąż jej urodził się w H. na W., walkę z bandami UPA rozpoczął jako [...] chłopiec, biorąc czynny udział z ojcem, rodziną i sąsiadami Polakami w przeciwstawianiu się przemocy ze strony band UPA. Opór ten polegał na organizowaniu dyżurów celem uniknięcia mordów, palenia domostw przez oddziały UPA. Bronili się tym co było możliwe: kijami, siekierami, widłami, ponieważ innej broni nie posiadali. Walki ten trwały przez wiele miesięcy. W efekcie nasilających się napadów i represji ze strony UPA w [...] rodzina męża zmuszona była do ucieczki pozostawiając cały swój dobytek. Po ucieczce osiedlili się w Ł. Po odzyskaniu niepodległości przenieśli się na D. Ś. Uważa, że to co przedstawiła ma bardzo istotne znaczenie i nie może pozostać bez wpływu na decyzję o przysługujących jej uprawnieniach po zmarłym mężu. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie. Wskazał, iż w toku postępowania administracyjnego ustalono, na podstawie akt kombatanckich, że Z. S. pełnił służbę w Wojsku Polskim po [...]r. Jednostka, w której służył prowadziła walki z bandami i reakcyjnym podziemiem. Brak natomiast dowodów świadczących o udziale męża skarżącej w walkach z oddziałami UPA i grupami Werhwolfu. Zgodnie z dyspozycją art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm./ pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały te uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o utrwalenie władzy ludowej. Wyjątkowo uprawnienia kombatanckie zachowują żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945r. do 30 czerwca 1947r. Uprawnienia kombatanckie nie przysługują wdowom i wdowcom po takich osobach, których uprawnienia mają charakter pochodny w stosunku do uprawnień małżonka. Biorąc pod uwagę fakt, że zmarły mąż skarżącej uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie jako uczestnik w latach [...]-[...] walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, zastosowanie w niniejszej sprawie art. 20 ust. 3 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach jest zdaniem Kierownika Urzędu zasadne. W świetle zebranego materiału dowodowego okoliczności podniesione w skardze do NSA nie mają wpływu na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola obejmuje zatem materialną i formalną prawidłowość zaskarżonego aktu. W niniejszej sprawie organ orzekający naruszył przepisy o postępowaniu administracyjnym w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć z urzędu cały materiał dowodowy dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. Obowiązek przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego, co do wszystkich okoliczności spoczywa na organie prowadzącym postępowanie /art. 7 i art. 77 § 1 kpa/. Jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem /.../ /art. 75 § 1 kpa/. Zasady te zostały naruszone w rozpatrywanej sprawie. Niezależnie od tego przepisu art. 107 § 3 kpa nakłada na organ administracji publicznej obowiązek prawidłowego uzasadnienia decyzji. Powinno ono wyczerpująco informować stronę o motywach, którymi kierował się organ załatwiając sprawę. Strona może bowiem skutecznie bronić swych interesów tylko w sytuacji gdy znane są przesłanki powziętej decyzji. Zatem uzasadnienie powinno odzwierciedlać tok rozumowania organu. W szczególności powinno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji Kierownik Urzędu powołał art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Przepis ten stanowi "Pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz art. 4. /.../. Niespornym w sprawie jest, iż Z. S. zmarły mąż skarżącej otrzymał uprawnienia kombatanckie w ZBoWiD od [...]r. do [...]r. i od [...]r. do [...]r. z tytułu utrwalania władzy ludowej /LWP/ na podstawie zaświadczenia WKU K. z dnia [...]r. W wyroku z dnia 4.09.1996r. III ARN 30/96 Sąd Najwyższy stwierdził: "Jeżeli osoba, która uzyskała uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów z tytułu uczestnictwa w latach 1944-1956 w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, mogła je uzyskać także z innego /innych/ tytułu, to organ administracyjny nie może pozbawić jej tych uprawnień bez należytego oraz wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w postępowaniu weryfikacyjnym i z pominięciem okoliczności, które wskazują, iż uprawnienia te mogły jej przysługiwać z mocy innego tytułu" /OSNP 1997/6/83/. Uprawnienia wdowy po kombatancie są uprawnieniami pochodnymi /uchwała SN z dnia 25.01.1996r. III AZP 32/9, OSN ZUJAP i US 1996/15 poz. 206/. Wdowa po kombatancie mogłaby zostać pozbawiona przysługujących jej uprawnień tylko wówczas, gdyby kombatanta za życia w procesie weryfikacyjnym tych uprawnień pozbawiono. Z dokumentacji historycznej sprawy wynika, iż mąż skarżącej Z. S. brał udział m.in. w walkach z bandami "Wehrwolfu" w rejonie S. od dnia [...]r. do [...]r. pod dowództwem kpt. O. W rozpatrywanej sprawie Kierownik Urzędu zaniechał jednak podjęcia czynności procesowych zmierzających do wyjaśnienia wyżej wskazanej okoliczności. Wydaje się, że dowodem stwierdzającym tą okoliczność mogłoby okazać się stosowne zaświadczenie CAW. Dopiero więc zebranie pełnego materiału dowodowego w sprawie i prawidłowo poczynione ustalenia faktyczne pozwoliłyby rozstrzygnąć czy skarżąca, której uprawnienia wdowy po kombatancie są uprawnieniami pochodnymi, w myśl obowiązujących przepisów ustawy nie powinna zachować uprawnień kombatanckich na podstawie innego tytułu znanego ustawie. Ponieważ postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z uchybieniem wyżej powołanych zasad postępowania administracyjnego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach zostało oparte na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm./ w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. /Dz.U. Nr 153, poz. 1271/ Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd nie orzekł o wykonaniu zaskarżonej decyzji art. 152 Prawo o postępowaniu /.../ gdyż tylko prawomocna decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich skutkuje pozbawienie tychże. Tymczasem zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca takiego waloru nie ma.