II SA/Wr 2516/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: S. NSA Henryk Ożóg /spr./ Sędziowie: S. NSA Tadeusz Kuczyński A. NSA Lidia Serwiniowska Protokolant: Anna Onyśków po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi E. D. - K. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję utrzymaną nią w mocy II. zasądza od Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz E. D. - K. kwotę 10 (słownie: dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] na podstawie art.1 ust.1 i art. 4 ust.1 i 2 oraz art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze. zm.), zwanej dalej ustawą, Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. (dalej: Kierownik Urzędu) odmówił E. D. - K. przyznania uprawnienia do wyżej wymienionego świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu stwierdził, że w sprawie ma zastosowanie art.2 cytowanej ustawy. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że E. D. - K. doznała, we wnioskowanym okresie, prześladowań nie objętych przepisami ustawy. W odwołaniu od tej decyzji E. D. - K. podkreśliła, że przebywała w obozie G. - R. i pobyt ten powinien być potraktowany jak represja. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r. W uzasadnieniu stwierdzono, że art.2 pkt. 2 lit. "a" ustawy stanowi, że represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Według uzyskanych przez Urząd dowodów E. D. - K. przebywała w obozach koncentracyjnych od [...] r. do [...]r. Represją w rozumieniu ustawy jest: 1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939 - 1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych, 2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium: III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Powołane przepisy przewidują przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy. Nie dotyczą natomiast osób osadzonych w obozach koncentracyjnych. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego E. D. - K. podniosła, że jej wniosek z dnia [...]r. winien być rozpatrywany z ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 142, poz. 950 ze zm.) ze względu na pobyt w obozie koncentracyjnym. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów podanych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. Jednocześnie podano, że z dokumentu matki skarżącej załączonego do wniosku wynika wyraźnie, że H. D. (matka skarżącej) pracowała jako robotnica rolna w B. Brak jest wiarygodnych dokumentów dotyczących osadzenia w obozie koncentracyjnym. Podkreślono, że wniosek E. D. - K. złożony w dniu [...] r. został zarejestrowany możliwie najkorzystniej dla strony, tj. jako wniosek z ustawy z dnia 31 maja 1996 r., gdyż wnioski o przyznanie uprawnień z cytowanej ustawy o kombatantach mogły być kierowane przez osoby zamieszkałe na stałe w Polsce do Kierownika Urzędu do dnia 31 grudnia 1998 r. Termin określony w art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach nie zostałby w przypadku skarżącej zachowany. Na podstawie zebranych dokumentów stwierdzono, że skarżąca została wprawdzie wywieziona i przebywała na terenie ówczesnej III Rzeszy, jednakże z uwagi na wiek ([...]-[...] lat) należy wykluczyć, iż wywiezienie miało na celu zmuszenie do pracy przymusowej. Kierownik Urzędu nie neguje w tym wypadku faktu ciężkiej pracy skarżącej podczas wojny lecz jedynie fakt, iż nie został spełniony zawarty w art. 3 ust. 1 ustawy warunek pracy przymusowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skarga jest zasadna choć o jej zasadności świadczy bardziej analiza zebranego materiału dowodowego, niż argumentacja przedstawiona przez skarżącą. Wspomniana analiza natomiast świadczy, iż Kierownik Urzędu uchybił przepisom art. 7 i art. 77 kpa, a uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca wniosła o przyznanie jej świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz. U. Nr 87, poz. 395). Wniosek ten został pozytywnie zaopiniowany przez Stowarzyszenie Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę Oddział Wojewódzki w W. Stowarzyszenie stwierdziło, że wnioskodawczyni udowodniła doznanie represji w formie wykonywania pracy przymusowej na deportacji od [...] r. do [...] r. Skarżąca dołączyła do akt zaświadczenie Krajowego Zakładu Ubezpieczeń ("[...]") wydana H. D. - matce skarżącej, że w dniu [...] r. była robotnicą rolną w miejscowości B. (zaznaczyć jednak trzeba, że w aktach brak polskiego tłumaczenia tego dokumentu - uwaga Sądu). Dołączyła również pismne oświadczenie A. D. z dnia [...] r., iż przed końcem powstania warszawskiego wywiezieni zostali (siostra E. i matka H.) poprzez obóz w P., W. do obozu G. R., następnie inne obozy, których nazw nie zna, do obozu B. i następnie na tzw. roboty w majątku ziemskim (u bauera) gdzie siłą i biciem wymuszano na nich wszystkich wykonywanie ciężkich i długotrwałych robót rolnych i porządkowych itp. Było to w miejscowości B., gdzie przebywali do wyzwolenia. Potwierdzeniem powyższego są tylko dokumenty pozostałe po matce, nieżyjącej od [...]r.: [...] z [...] r. (na dokumencie tym data wydaje się inna - uwaga Sądu), wystawiona przez Niemców i przepustka Milicji R. stwierdzająca nasz powrót do kraju. Nam, tzn. dzieciom (siostrze i mnie) Niemcy nie wystawiali dokumentów. Kierownik Urzędu nie ocenił należycie tych dowodów. W szczególności istotne jest jaką dokładnie okoliczność stwierdza "[...]" - zauważono wcześniej, iż polskiego tłumaczenia tego dokumentu brak; czy data jej wystawienia stanowi datę początkową zatrudnienia matki skarżącego, w związku z czym została ona wystawiona. Oświadczenia skarżącej i jej brata są zbyt lakoniczne by można je należycie ocenić, wobec czego rozważenia wymagało dokładne przesłuchanie E. D. K. i jej brata A. D. na okoliczność sprawy w szczególności zaś jakie roboty wykonywali w Niemczech. Mówi o tym jedynie A. D. i to ogólnie. Do tego powoływanie się na przepustkę wydaną przez MO w R. zdaje się potwierdzać, że przebywali w Niemczech do początku [...] r. Okoliczność ta jest doniosła z tego względu, że ustawa wcześniej powołana wymaga określonego czasu trwania represji. Może zaistnieć więc taka sytuacja, że jeśli skarżąca wraz z matką i bratem była w Niemczech na przymusowych robotach to wątpliwości może wzbudzać okres tego pobytu. Wreszcie we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy z dnia [...] r. skarżąca pisała, iż w swojej sprawie kilkakrotnie zwracała się do A. więc dowód z odpowiedzi na wniosek skarżącej należałoby również przeprowadzić. Reasumując: bezsporne - w ocenie Sądu, jest, iż w sprawie nie przeprowadzono prawidłowego postępowania dowodowego. Naruszenie przepisów prawa procesowego mogło mieć natomiast istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przy tym mieć na uwadze, że w orzecznictwie sądowoadmnistracyjnym wyrażone zostało zapatrywanie, iż wiek osoby deportowanej do pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy nie stanowi sam przez się negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pieniężnego. Wywiezienie oznaczało ciężkie warunki egzystencji, wyniszczenie głodem, zimnem, pracą, urazami fizycznymi. A zatem nie wiek, lecz fakt deportacji w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy winien decydować o uprawnieniu danej osoby do świadczenia przysługującego z tytułu doznanych represji (sprawy sygn. II SA/Łd 659/99 i II SA/Łd 886/990). W związku z tym, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach zostało oparte na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w związku z art. 97 §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Sąd nie orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji gdyż jako orzeczenie negatywne nie ma ona przymiotu wykonalności (art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).