II SA/Wr 2529/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak, Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński /sprawozdawca/, Asesor WSA Alojzy Wyszkowski, Protokolant Jolanta Pociejowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2005r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby oddala skargę Decyzją Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 104 § 1, art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 25 ust. 1 pkt 8a i art. 81 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 24 lipca 1999r. o Służbie Celnej /Dz.U. Nr 72, poz. 802 z późn. zm./ - po rozpoznaniu wniosku J. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy zwolnienia go ze służby celnej utrzymano w mocy decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r., nr [...] w sprawie zwolnienia ze służby. W motywach uzasadnienia stwierdzono, że decyzją z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej we W. zwolnił ze służby funkcjonariusza celnego, J. B. w trybie art. 25 ust.1 pkt 8a ustawy o służbie celnej, tj. z uwagi na zaistnienie przesłanki wniesienia aktu oskarżenia przeciwko w/wymienionemu. Jest to odrębna od ujętej w art.25 ust.1 pkt 3 przesłanka skazania prawomocnym wyrokiem za przestępstwo popełnione umyślnie. Od decyzji tej zainteresowany złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzucił, że decyzja zapadła z rażącym naruszeniem przepisów prawa, tj. art. 42 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 6 ust. 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Ponownie rozpatrując sprawę Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że chybiony jest zarzut naruszenia art. 42 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten statuuje zasadę domniemania niewinności. Zainteresowany nie został zwolniony ze służby z powodu popełnienia przestępstwa, lecz na innej podstawie faktycznej i prawnej. Ustawodawca rozszerzył bowiem katalog przyczyn stanowiących obligatoryjną podstawę zwolnienia ze służby o ujętą w art. 25 ust.1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej przesłankę wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. Skoro przepis ten jest przepisem obowiązującym, którym Dyrektor Izby Celnej jest związany, nie jest możliwe przyjęcie, że wydana na tej podstawie prawnej decyzja narusza art. 42 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i odpowiadający mu treścią art. 6 ust. 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. W skardze na tę decyzję do sądu administracyjnego J. B. zarzucił, iż jest ona niezgodna z prawem, gdyż: 1) została wydana na podstawie przepisu, który jest sprzeczny z aktem prawnym wyższego rzędu tj. z Konstytucją RP, 2) narusza art. 42 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, głoszący zasadę domniemania niewinności. Stwierdził, że zasada domniemania niewinności współistnieje i została wprowadzona właśnie na potrzeby procesu karnego – obowiązuje od jego wszczęcia. Z faktu wniesienia przez prokuratora aktu oskarżenia wynika przede wszystkim nakaz prawny wyrażony bezpośrednio w Konstytucji RP traktowania obywatela jako osoby niewinnej. Niezależnie od przekonania organu procesowego, skarżący uważa, że nie może ponosić konsekwencji prawnych w postaci zwolnienia ze służby, aż do czasu zakończenia postępowania karnego prawomocnym orzeczeniem sądu. W piśmie procesowym z dnia [...] r. J. B. uzupełnił zarzuty skargi podnosząc, iż przedmiotowa decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości /art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a./. Podniósł także, że skoro Dyrektor Izby Celnej we W. wydał już raz w rozważanej sprawie decyzję pierwotną o zwolnieniu ze służby, to nie miał zdolności prawnej do przeprowadzania weryfikacji decyzji po raz drugi, gdyż urząd, którym jednoosobowo kieruje w takim stanie rzeczy podlega wyłączeniu z mocy prawa. Uprawnienie tego organu do przyjęcia środka odwoławczego nie oznacza – jego zdaniem – uprawnienia do ponownego rozpoznania skargi. Zarzucił ponadto, iż naruszono zasadę, że prawo nie działa wstecz. Akt oskarżenia w jego sprawie wniesiono w dniu [...] r., zanim wprowadzono zmiany w ustawie o służbie celnej będące podstawą zwolnienia go ze służby. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej we W. uznał za chybiony zarzut naruszenia przepisu art. 42 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który statuuje zasadę domniemania niewinności. Podstawą faktyczną zwolnienia ze służby było skierowanie aktu oskarżenia do sądu przeciwko skarżącemu o popełnienie czynu z art. 231 § 1 kk i art. 271 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk. Podstawą prawną wydania decyzji był obowiązujący od dnia 10.08.2003r. art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej wprowadzony ustawą z dnia 23 kwietnia 2003r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122). Zgodnie z tym przepisem funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego. Treść powyższego przepisu zobligowała Dyrektora Izby Celnej do wydania decyzji o zwolnieniu ze służby, po uzyskaniu informacji z sądu. Dyrektor Izby Celnej nie jest uprawniony do oceny zasadności przepisu cytowanego art. 25 ust.1 pkt 8a, podobnie nie może się wypowiadać w przedmiocie konstytucyjności tego przepisu. Obligowany jest jedynie stosować przepis, skoro został wprowadzony do ustawy. Ustawodawca rozszerzając katalog przyczyn stanowiących obligatoryjna podstawę zwolnienia ze służby o przyczynę w postaci wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego sformułował ją jako odrębną podstawę faktyczną, inną niż samo popełnienie przestępstwa, o czym mowa w art. 25 ust. 1 pkt 3 w/cyt. ustawy. Zgodnie z nim funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku skazania prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo popełnione umyślnie. Ustawa numerycznie wskazuje podstawy obligatoryjnego zwolnienia ze służby. Zastosowanie każdej z nich obwarowane jest spełnieniem innej przesłanki faktycznej. Decyzja z dnia [...] r. została wydana na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej i oparta jest na stanie faktycznym istniejącym w dniu wydania decyzji. Na dzień wydania decyzji prowadzone było wobec skarżącego postępowanie karne przez Sąd Rejonowy w L.. Nie budzi wątpliwości, że wniesienie aktu oskarżenia do sądu nie jest równoznaczne z uznaniem skarżącego winnym popełnienia zarzucanego czynu. Również zwolnienie ze służby opartej na wyżej przytoczonej podstawie prawnej nie oznacza, że skarżący został przez tę czynność uznany przez Dyrektora winnym popełnienia zarzucanego czynu. Z tych względów decyzja Dyrektora Izby Celnej nie narusza zasady domniemania niewinności określonej w art. 42 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 6 ust. 2 Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Tak więc obecnie właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. Zwolnienie J. B. ze służby celnej nastąpiło na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 z późn. zm.). Zgodnie z jego treścią: "Funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku: wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego". Przepis ten został dodany do art. 25 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. (Dz. U. z 2003r., Nr 120, poz. 1122) zmieniającej ustawę o Służbie Celnej z dniem 10 sierpnia 2003 r. W podstawie prawnej obydwu wydanych w sprawie decyzji powołano także przepis art. 81 ust. 1 i 1a ustawy o Służbie Celnej. Przepis ten w ust. 1 stanowi, że: "W wypadku wydania decyzji o zwolnieniu ze służby funkcjonariusza celnego, przeniesieniu albo zleceniu mu wykonywania innych obowiązków służbowych, przeniesieniu na niższe stanowisko bądź zawieszeniu w pełnieniu obowiązków służbowych, funkcjonariusz celny może, w terminie 14 dni, złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.". "Złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy, o którym mowa w ust. 1, nie wstrzymuje wykonania decyzji." (ust. 1a). Z niekwestionowanych okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wynika, że do Sądu Rejonowego w L. został wniesiony przeciwko skarżącemu akt oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa z art. 228 § 3 k.k. i innych, a postępowanie w tej sprawie toczyło w dacie wydanych decyzji administracyjnych przed tamt. Sądem Rejonowym pod sygn. akt [...]. Wniesienie aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego stanowiło podstawę z art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999r. o Służbie Celnej w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonych decyzji do zwolnienia skarżącego ze służby. Zważyć należy, że w/w przepis prawa ma charakter przepisu ius cogens, co oznacza, że w sytuacji spełnienia się określonych w nim przesłanek organ – Dyrektor Izby Celnej mógł podjąć tylko decyzję o treści określonej w w/w przepisie prawa, tj. zwolnić skarżącego ze służby. Według owego przepisu prawa wystarczającą przesłanką zwolnienia skarżącego ze służby było samo wniesienie przeciwko skarżącemu aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego, co w niniejszej sprawie miało miejsce i jest okolicznością niesporną. Dodając do art. 25 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej przepisem art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. zmieniającej ustawę o Służbie Celnej z dniem 10 sierpnia 2003 r. przepis pkt 8a ustawodawca rozszerzył, jak to trafnie zważa w odpowiedzi na skargę organ decyzyjny, katalog przyczyn stanowiących obligatoryjną podstawę zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby o przyczynę: "wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego". Wbrew odmiennemu w tym względzie poglądowi skarżącego przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej jest zgodny z Konstytucją RP. Wyrokiem z dnia 19 października .2004 r. sygn. akt K 1/04 (OTK-A 2004/9/93) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że: "Art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122) jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej." W następnym wyroku z dnia 21 grudnia 2004r. sygn. akt SK 19/03 (OTK-A 2004/11/118) Trybunał Konstytucyjny zajmował się kwestią zgodności art. 25 ust. 1 pkt 3 tejże ustawy z Konstytucją RP i orzekł: "Art. 25 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2004 r. Nr 156, poz. 1641) jest zgodny z art. 32 ust. 1 i art. 60 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej." W uzasadnieniu pierwszego z wymienionych wyżej wyroków Trybunał Konstytucyjny oceniając zgodność art. 25 ust. 1 pkt 8a z Konstytucją RP odwołał się do dotychczasowego swojego orzecznictwa dotyczącego konstytucyjności podobnych uregulowań zawartych w innych ustawach. W orzeczeniach tych wyraził pogląd, że: "zasada domniemania niewinności nie może być rozumiana tak szeroko, by ograniczała czy wręcz uniemożliwiała sprawowanie nadzoru nad instytucjami zaufania publicznego". (...) " W interesie publicznym leży ochrona autorytetu państwa oraz zapobieżenie sytuacjom kryminogennym w strukturach władzy publicznej (...)". "Karnoprawna zasada domniemania niewinności nie może być wiązana z każdym naruszeniem prawa. Przede wszystkim nie może być rozumiana tak szeroko, aby stanowiła usprawiedliwienie czy formę zabezpieczenia obiektywnych naruszeń prawa, zwłaszcza wtedy, gdy od adresata normy prawnej wymaga się zawodowych zachowań, zarówno w sferze ekonomicznej, jak i prawnej. (...) Nie ma podstaw, a niejednokrotnie faktycznych możliwości, do rozciągania treści tych przepisów na wszelkie postępowania, w których stosowane są jakiekolwiek środki przewidujące dla adresata orzeczenia jakiekolwiek sankcje i dolegliwości". "Bezpośrednie uregulowanie w przepisach konstytucyjnych zasady procesu karnego, jaką jest domniemanie niewinności, niewątpliwie świadczy o rozszerzeniu jej zastosowania. Nie oznacza to jednak rozciągnięcia tej gwarancji konstytucyjnej na procedury ustawowe, których celem w ogóle nie jest ustalenie naganności zachowania ludzkiego i wymierzenie sankcji. (...) Konstytucyjna zasada domniemania niewinności musi być rozumiana jako wykluczająca uznanie winy i odpowiedzialności karnej bez postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem karnym. Nie może być jednak rozumiana w taki sposób, który wykluczałby wiązanie z samym faktem toczącego się postępowania karnego jakichkolwiek konsekwencji prawnych oddziaływujących na sytuację podejrzanego lub oskarżonego. Dopuszczalność takich konsekwencji powinna być ważona nie na płaszczyźnie zasady domniemania niewinności, ale w płaszczyźnie zasady proporcjonalności, wykluczającej zakres ingerencji w sferę praw i wolności. Ocena dokonywana jest więc nie z perspektywy art. 42 Konstytucji, ale tych regulacji konstytucyjnych, które określają treść i zakres praw i wolności, w obszarze których dochodzi do ingerencji". Analizując dotychczasową swoją linię orzeczniczą dotyczącą zakresu zastosowania art. 42 ust. 3 Konstytucji RP nie znalazł podstaw do odstąpienia od niej. Wyrokiem tym również orzekł, że zakwestionowane przepisy prawa są zgodne z art. 32 Konstytucji RP. Nie uznał aby wprowadzenie jako obligatoryjnych podstaw zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego (art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej ) oraz tymczasowego aresztowania (art. 25 ust. 1 pkt 8b ustawy o Służbie Celnej), a także ukształtowanie możliwości przywrócenia do pracy na zasadach określonych w art. 61 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej stanowiło istotne zróżnicowanie statusu prawnego przedstawicieli tej grupy zawodowej w stosunku do innych służb mundurowych. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że: "Wieloaspektowy, publiczny wymiar Służby Celnej powoduje, że w istotnym stopniu jej działania a nawet wyobrażenia o nich, kształtują autorytet organów państwa i zaufanie do ich funkcjonariuszy. Stąd też wymagania w stosunku do funkcjonariuszy publicznych Służby Celnej muszą być tak wysokie, aby podstawy ich autorytetu umacniały. Okoliczność, że wymagania takie w stosunku do nich są niejednokrotnie wyższe niż w stosunku do innych służb nie oznacza, że w stosunku do innych służb nie mogą być zwiększone, o ile tego wymagać będzie sytuacja." "W rezultacie stwierdził, że: "zakwestionowane przepisy nie naruszają konstytucyjnej zasady równości." Jednocześnie zauważył, iż: "Nie oznacza to oczywiście, że w związku z tym nie istnieje potrzeba szczególnych - ze względu na skalę represyjności przyjętych środków - zabezpieczeń praw funkcjonariuszy celnych. Jest to jednak problem, którego analiza wykracza poza rozważania możliwe przy wskazanych wzorcach kontroli." Zaskarżony przepis, będący materialną podstawą zwolnienia skarżącego ze służby celnej, operuje zwrotem "zwalnia się", a nie zwrotem "można zwolnić", jak to czyni np. przepis art. 26 pkt 2 kwestionowanej ustawy. Oznacza to, że zwolnienie ma charakter obligatoryjny a więc niezależny od uznania organu. Niezasadna jest również interpretacja skarżonego przepisu zawarta w skardze, a polegająca na dopuszczalności stosowania tego przepisu wyłącznie do tych funkcjonariuszy Służby Celnej, wobec których wniesiono akt oskarżenia po wejściu w życie zmiany ustawy o Służbie Celnej. Postępowanie administracyjne w tej sprawie zostało wszczęte i zakończone już po wejściu w życie przepisów nowelizujących ustawę, a zatem podlega regułom w niej ustalonym /art. 3 ust. 1 nowelizacji/. W tej sytuacji podniesiony w skardze zarzut niekonstytucyjności art. 25 ust. 1 pkt 8 a ustawy z dnia 24.07.1999r. o Służbie Celnej, oraz jego sprzeczności z art. 6 ust. 2 Konwencji Praw Człowieka i Obywatela uznać należy za nietrafny. Przeprowadzony wywód nawiązuje do stanowiska zajętego w analogicznej sprawie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 kwietnia 2005r., 4 II SA/Wr 227/03, który skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podzielił argumentacji strony co do niewłaściwości Dyrektora Izby Celnej do ponownego rozpatrzenia sprawy. Zdaniem skarżącego, organ ten winien być wyłączony od ponownego rozpatrywania sprawy z mocy prawa. Zgodnie z art. 1 ust. 9 ustawy o Służbie Celnej, w sprawach związanych z pełnieniem służby oraz zatrudnieniem w jednostkach organizacyjnych służby celnej właściwy do podejmowania rozstrzygnięć jest kierownik urzędu /którym jest dyrektor izby celnej/, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z istoty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynika, że nie ma on konstrukcji względnie dewolutywnej, jest bowiem rozpatrywany przez organ, który wydał zaskarżoną decyzję. W przypadku podejmowania decyzji w tym trybie nie ma zastosowania nakaz wyłączenia pracownika przewidziany w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. /por. np. wyrok NSA z 15.IV.1999r. II SA 291/99, Lex nr 46798/. W świetle powyższego decyzje zaskarżonej treści uznać należy za prawidłowe. Skarga zatem jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 wyżej powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.