II SA/Wr 2535/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak, Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński /sprawozdawca/, Asesor WSA Alojzy Wyszkowski, Protokolant Jolanta Pociejowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2005r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu kosztów poniesionych na kształcenie I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; Decyzją Dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...]r., nr [...], na podstawie art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U z 1997 r. Nr 10. poz. 55 z późn. zm.), § 2 ust. 1, § 3 ust. 1 i § 5 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 9 stycznia 2003 r. w sprawie zwrotu przez żołnierza zawodowego kosztów poniesionych na jego kształcenie w czasie studiów lub nauki (Dz. U. Nr 7, poz. 84), § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie określenia organów wojskowych i organów wojskowych wyższego stopnia właściwych sprawach określonych w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz w ustawie o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. Nr 23, poz. 101) i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego - po rozpatrzeniu odwołania porucznika rezerwy T.P. od decyzji Nr [...]Komendanta Zespołu Informatyki Śląskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...]r. w sprawie zwrotu kosztów poniesionych na kształcenie utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach uzasadnienia tej decyzji podano, że Kierownik Zespołu Informatyki Śląskiego Okręgu Wojskowego decyzją Nr [...]z dnia [...] r. zobowiązał por. rez. T. P. do zwrotu kosztów poniesionych na jego kształcenie w czasie studiów w wysokości [...]zł. Od wyżej wymienionej decyzji zostało wniesione w dniu [...]r. odwołanie do Dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego. W jego uzasadnieniu T. P. podnosił, że wyżej wymieniona decyzja została wydana bez podstawy prawnej oraz z rażącym naruszeniem prawa. Organ wojskowy II instancji zważył co następuje: Por. rez. T. P., będąc żołnierzem zawodowym służby stałej i pozostając w okresie służby obowiązkowej złożył wypowiedzenie stosunku służbowego. Decyzją Ministra Obrony Narodowej Nr [...]z dnia [...]r., na podstawie art. 74 ust. 1 i art. 75 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych por. T. P. z dniem [...]r. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej wskutek upływu terminu wypowiedzenia. W związku z powyższym w oparciu o art. 80 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. Kierownik Zespołu Informatyki Śląskiego Okręgu Wojskowego decyzją Nr [...]z dnia [...]r. zobowiązał por. rez. T. P. do zwrotu równowartości kosztów zakwaterowania, umundurowania i wyżywienia poniesionych w czasie studiów w wysokości [...]zł. Następnie decyzją Nr [...]z dnia [...]r. Kierownik Zespołu Informatyki ŚOW rozłożył powyższą kwotę na 24 miesięczne raty w wysokości [...] zł. W dniu [...]r. T. P. złożył wniosek do Dowódcy[...]batalionu dowodzenia OW o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Zespołu Informatyki ŚOW jako wydanej bez podstawy prawnej oraz z rażącym naruszeniem prawa, który został przekazany według właściwości do Dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego. Dowódca ŚOW decyzją Nr [...]z dnia [...]r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności wyżej wymienionej decyzji oraz wstrzymania wykonania tej decyzji. Od powyższej decyzji Dowódcy ŚOW por. rez. T. P. złożył odwołanie do Dowódcy Wojsk Lądowych, w którym podtrzymał argumenty wskazane we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie naliczenia kosztów poniesionych w czasie studiów. Decyzją Nr [...]z dnia [...]r. Dowódca Wojsk Lądowych uchylił zaskarżoną decyzję i stwierdził nieważność decyzji Kierownika Zespołu Informatyki ŚOW Nr [...]z dnia [...]r. Komendant Zespołu Informatyki Śląskiego Okręgu Wojskowego po ponownym rozpatrzeniu przedmiotowej sprawy stwierdził, że na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów prawa por. rez. T. P. jest zobowiązany do zwrotu kosztów poniesionych na jego kształcenie w czasie studiów i w związku z tym w dniu [...]r. wydał decyzję Nr [...], którą zobowiązał por. rez. T. P. do zwrotu kosztów poniesionych na jego kształcenie w czasie studiów w wysokości [...]zł. T. P. w dniu [...]r. wniósł do Dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego odwołanie od wyżej wymienionej decyzji. W jego uzasadnieniu wnoszący odwołanie podnosił, że wyżej wymieniona decyzja została wydana bez podstawy prawnej oraz z rażącym naruszeniem prawa. Dowódca Śląskiego Okręgu Wojskowego jako uprawniony organ, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i analizie obowiązujących przepisów stwierdził, że w przedmiotowej sprawie decyzję należy wydać na podstawie art.80 ust.l ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, który stanowi, że żołnierz zawodowy zwolniony z zawodowej służby wojskowej w okresie pełnienia służby obowiązkowej jest obowiązany zwrócić równowartość kosztów zakwaterowania, umundurowania i wyżywienia poniesionych w czasie studiów lub nauki oraz § 2 ust. 1, § 3 ust. 1 i § 5 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 9 stycznia 2003 r. w sprawie zwrotu przez żołnierza zawodowego kosztów poniesionych na jego kształcenie w czasie studiów lub nauki. W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że por. rez. T. P. bezsprzecznie był żołnierzem zawodowym służby stałej i pozostając w okresie służby obowiązkowej złożył wypowiedzenie stosunku służbowego w związku z którym, został zwolniony z zawodowej służby wojskowej. Na podstawie art. 80 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, każdy żołnierz zwolniony z zawodowej służby wojskowej w okresie pełnienia służby obowiązkowej zobowiązany jest do zwrotu równowartości kosztów poniesionych na jego kształcenie w czasie studiów lub nauki. Wojskowy organ II instancji w toku merytorycznej części swojego postępowania stwierdził, że wyliczenie równowartości kosztów poniesionych w czasie studiów na kształcenie por. rez. T. P., które podlegają zwrotowi zostało dokonane prawidłowo, na podstawie obowiązujących przepisów tj. rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 9 stycznia 2003r. w sprawie zwrotu przez żołnierza zawodowego kosztów poniesionych na jego kształcenie w czasie studiów lub nauki. W skardze na powyższą decyzję do sądu administracyjnego T. P. wniósł o jej uchylenie. Stwierdził m.in., że obie skarżone decyzje zostały wydane w oparciu o rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 9.01.2003r., a więc wydane dwa lata po odejściu przez niego z zawodowej służby wojskowej, i trzy lata od złożenia przez niego wypowiedzenia. Zarzucił, że powoływanie się na rozporządzenie z 9 stycznia 2003r. łamie zasadę lex retro non agit, wyrażającą zasadę niedziałania prawa wstecz. Stwierdził, że obie decyzje są sprzeczne z systemem prawnym RP i utrwalonym orzecznictwem, gdzie zasada nieretroaktywności prawa jest traktowana jako jeden z istotnych składników państwa prawa. Podniósł ponadto, że dodatkowo brak jest uzasadnienia takiej, a nie innej kwoty kosztów umundurowania, wyżywienia i zakwaterowania w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej. Wzmiankowane rozporządzenie ustala równowartość kosztów w roku 2002, podczas gdy studia odbywał w latach 1992-1997. W odpowiedzi na skargę Dowódca Śląskiego Okręgu Wojskowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Identyczny stan faktyczny, jak w niniejszej sprawie stanowił przedmiot rozważań w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 20 maja 2004r., sygn. II SA/Bd 8/04/ONSAi WSA 2005r. nr2, poz. 32/. W uzasadnieniu tego wyroku stwierdzono, co następuje: Prawotwórczym faktem, który w sprawie miał znaczenie dla zastosowania aktu normatywnego lub poszczególnych jego przepisów przez organ wojskowy i powstał najwcześniej, było rozpoczęcie nauki, w związku z którą Skarb Państwa poniósł koszty; faktem końcowym było wydanie ostatecznej decyzji ustalającej równowartość kosztów. W sprawie jest to okres od 1992 r. do października 2003r. Wydając zaskarżoną decyzję, dowódca jednostki wojskowej prawidłowo zastosował art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, który reguluje badaną materię od 29 stycznia 1992 r. Przepis ten, będąc podstawą obowiązku zwrotu przez żołnierza zawodowego równowartości kosztów zakwaterowania, wyżywienia i umundurowania, poniesionych w czasie studiów lub nauki, miał zastosowanie również wówczas, gdy zwolnienie było wynikiem dokonanego przez żołnierza wypowiedzenia służby, a więc w stanie faktycznym sprawy. Jednocześnie artykuł ten stanowił podstawę do wydania przez Ministra Obrony Narodowej rozporządzenia w sprawie określenia równowartości tych kosztów oraz zasad i trybu ich zwracania (art. 30 ust. 2). (...) W momencie wydania zaskarżonej decyzji obowiązywało rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 9 stycznia 2003 r. w sprawie zwrotu przez żołnierza zawodowego kosztów poniesionych na jego kształcenie w czasie studiów lub nauki, którym zastąpiono odpowiednie przepisy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 7, poz. 38 ze zm.). Akt ten wszedł w życie 7 lutego 2003 r. (...). Problem, który wymaga oceny i rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, jest kwestią intertemporalną, dotyczącą zasięgu czasowego normy wyrażonej w § 5 rozporządzenia, wedle której "w sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia a niezakończonych decyzją ostateczną stosuje się przepisy niniejszego rozporządzenia". Nie ma racji skarżący, zarzucając organom złamanie zasady lex retro non agit. Zasada nieretroakcji dotyczy zakazu stosowania prawa do sytuacji, jakie powstały przed wejściem w życie danej ustawy W sprawie, w której postępowanie nie zostało zakończone, tę kwestię wyjaśniają dwie inne reguły prawa międzyczasowego, między którymi należy wybierać: dalsze działanie ustawy dawnej lub bezpośrednie działanie ustawy nowej. Zasada bezpośredniego stosowania ustawy nowej dotyczy uregulowana "sytuacji w toku" przez prawo nowe od dnia wejścia w życie nowego prawa, W takim wypadku reżim prawny sprawy w toku jest determinowany przez nowe prawo od dnia wejścia w życie prawa nowego. Zasada dalszego działania ustawy dawnej oznacza kontynuowanie stosowania do sprawy w toku dawnego, już nieobowiązującego prawa. Zasady prawidłowej legislacji wymagają, aby legislator podjął decyzję za którą ze wskazanych wyżej dwóch reguł dla spraw w toku opowiada się Nastąpiło to w § 5 cytowanego rozporządzenia z dnia 9 stycznia 2003 r. i tym samym w sprawie, w której nie wydano ostatecznej decyzji o ustaleniu równowartości kosztów przed dniem 7 lutego 2003 r., organ wojskowy słusznie uznał, że swoje czynności powinien oprzeć na przepisach tego właśnie aktu. Zgodnie więc z art. 80 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. żołnierz zawodowy jest zobowiązany zwrócić równowartość kosztów zakwaterowania, wyżywienia i umundurowania, poniesionych w czasie studiów lub nauki. Stosownie do § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 9 stycznia 2003 r. określenie równowartości kosztów za jeden rok studiów lub nauki zostało wyrażone w ten sposób, że równowartość "wynosiła w 2002 r. 18.235 zł". W ustępie 2 tego paragrafu ustanowiono zasady obliczania równowartości kosztów podlegających zwrotowi "w latach następnych", przy czym kwotą bazową była kwota określona w ustępie 1. Aktualizacja obowiązku w indywidualnej sprawie następuje w drodze decyzji w sprawie ustalenia równowartości kosztów, wydanej przez dowódcę jednostki wojskowej, w której żołnierz zawodowy pełni lub ostatnio pełnił zawodową służbę wojskową (§ 3 ust. 1 rozporządzenia). Z tak sformułowanych przepisów prawnych można odtworzyć normę pozwalającą ustalić dla żołnierza równowartość kosztów zakwaterowania, wyżywienia i umundurowania, ale tylko poniesionych w czasie studiów lub nauki pobieranej w latach 2002 i następnych (...). Brak natomiast przepisów, które pozwoliłyby ustalić równowartość studiów czy nauki w latach poprzednich. Uwzględniając okresy obowiązkowej służby zawodowej wymienione w art. 12 ust. 1 wyżej wskazanej ustawy, należy uznać, że jest tu swoista luka prawna. Nieuregulowanie przez prawodawcę stanu faktycznego, w którym żołnierz zawodowy zwolniony w trakcie służby w wyniku złożonego przez siebie wypowiedzenia studiował w latach wcześniejszych niż 2002 r., oznacza powstanie obszaru niemożliwego w obowiązującym stanie prawnym do objęcia decyzją o jakiej mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Ponieważ ten brak dotyczy określenia konkretnej kwoty czy też zasad umożliwiających wskazanie konkretnej kwoty, luka ta nie może być rozumiana jako luka prawna podlegająca wypełnieniu na przykład w drodze analogii. Jeżeli przepisy § 2 tego rozporządzenia odnosiły się expressis verbis do "roku 2002 i lat następnych", to nie można było uznać na podstawie art. 80 omawianej ustawy, że na tych samych zasadach podlegają im żołnierze studiujący (uczący się) w latach wcześniejszych. Organ nie miał racji, przyjmując, że z przepisów wynika równość kwoty bazowej dla żołnierzy bez względu na to, kiedy studiowali. Odnosząc określenie równowartości do roku 2002 i lat następnych, Minister Obrony Narodowej nie wypełnił upoważnienia danego mu przez ustawodawcę w art. 80 ustawy co do określenia kosztów poniesionych "w czasie" studiów czy nauki w latach wcześniejszych. Mając to na względzie, trzeba stwierdzić, że brak podstaw do tego, by na mocy § 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 9 stycznia 2003 r. w sprawie zwrotu przez żołnierza zawodowego kosztów poniesionych na jego kształcenie w czasie studiów lub nauki, można było ustalić równowartość kosztów zakwaterowania, wyżywienia i umundurowania, o jakich mowa w art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 ze zm.), poniesionych w czasie studiów lub nauki pobieranej w latach wcześniejszych niż rok 2002. Tym samym zaskarżoną decyzją organ wojskowy naruszył prawo materialne przez błędne zastosowanie, co miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Równie błędna była decyzja poprzedzająca zaskarżony akt. Wojewódzki Sąd Administracyjny w niniejszym składzie całkowicie podziela przytoczoną argumentację zawartą w wyroku z dnia 20 maja 2005r. W związku z powyższym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm./ w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm./ orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu ... orzeczono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.