II SA/Wr 2549/01

sygn. akt 3 II SA/Wr 2549/2001 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 czerwca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Moskała Sędziowie: Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (sprawozdawca) Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk Protokolant: Halina Rosłan po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa A spółki z o.o. w Z. na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. - Oddział Zamiejscowy w L. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę. sygn. akt 3 II SA/Wr 2549/2001 2 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Nr [...] D. Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. - Oddział Zamiejscowy w L. - utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Z. z dnia [...] znak [...], którą stwierdzono u T. G. chorobę zawodową - przewlekły alergiczny wyprysk rąk i twarzy (poz.10 wykazu). Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał przepis art.12 ust.2 pkt 1 ustawy z dnia 14.03.1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (tekst.jedn. Dz.U.z 1998 r. Nr 90, poz.575 ze zm.) oraz art.l38§l pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu wyjaśniono, że pierwotnie decyzją z dnia 6.10.2000 r. Powiatowy Inspektor Sanitarny w Z. orzekł o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wymienionej w poz. 10 wykazu, bowiem zarówno Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w L. jak i Instytut Medycyny Pracy w Sosnowcu nie stwierdziły u badanej tej choroby. Decyzja ta jednakże została uchylona z uwagi na mało wnikliwe wyjaśnienie okoliczności, co do występowania narażenia zawodowego na alergeny, na które badana była uczulona. Po przeprowadzeniu ponownego postępowania wyjaśniającego ustalono, iż T. G. była zatrudniona w latach 1975-1997 najpierw w Spółdzielni A w Z. a następnie - po zmianach własnościowych - w Przedsiębiorstwie B spółce z o.o. w Z.; stanowiska te związane były ze stycznością z alergenami takimi jak etylenodwuamina oraz metale wchodzące w skład lakierów do malowania bombek choinkowych; testy alergiczne wykazały u T. G. uczulenie na chrom, nikiel i etylenodwuaminę, w zakładzie pracy wcześniej występowały alergiczne choroby skóry, etylenodwuaminę wycofano z użycia w 1996 r. - kiedy to zastąpiono ją winianem sodu. Wobec tych ustaleń Powiatowy Inspektor Sanitarny powołaną na wstępie decyzją z [...] orzekł o stwierdzeniu choroby zawodowej. W odwołaniu od tej decyzji spółka z o.o. B negowała związek choroby z pracą w spółce, wskazywała, że pani G. leczyła się na choroby skórne już w 1991r., a w B pracę rozpoczęła 2.01.1992 r. na stanowisku laboranta przy czym po trzech miesiącach, po wystąpieniu zmian skórnych, przeniesiono ją do innego wydziału, gdzie nie miała kontaktu ze środkami chemicznymi; odwołująca się strona twierdziła też, że alergen w postaci etylenodwuaminy używano w spółce sporadycznie a wyeliminowano go w 1992 r. stosując srebrzenie amoniakalne. Zdaniem spółki należało zatem wykluczyć możliwość nabycia choroby w czasie pracy w PPH B. Wojewódzki Inspektor Sanitarny uznał, że argumentacja spółki B -niczym niepoparta - nie mogła zostać uwzględniona. sygn. akt 3 II SA/Wr 2549/2001 3 Organ II instancji wywodził, że w patologii zawodowej wiadomym jest, iż do wystąpienia objawów uczuleniowych wystarczy śladowa obecność czynnika uczulającego w środowisku życia człowieka, należy wziąć pod uwagę, że objawy nie pojawiają się jednocześnie na wszystkie czynniki, zwykle na początku jest to uczulenie na jeden czynnik, później dołączają się kolejne alergeny, istnieje osobnicza wrażliwość większa lub mniejsza i osoby skłonne do alergii nie powinny być zatrudniane na stanowiskach stwarzających możliwość wystąpienia alergicznej choroby zawodowej. Zdaniem organu odwoławczego warunków tych nie spełniono. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem Przedsiębiorstwo B spółka z o.o. w Z. wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę. Podtrzymując stanowisko wyrażone w odwołaniu strona skarżąca ponownie zarzuciła, że u pani G. zmiany uczuleniowe występowały zanim podjęła w 1992 r. pracę w spółce, która to spółka nie jest następcą prawnym zlikwidowanej Spółdzielni A w Z. Podniesiono nadto, że na stanowisku laborantki T. G. pracowała tylko dwa miesiące, zmiany uczuleniowe stwierdzono zaś u niej po kontakcie z wodą popowodziową. Strona skarżąca zwróciła też uwagę, że braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej potwierdzają wcześniejsze orzeczenia Ośrodka Medycyny Pracy w Lubinie i Instytutu Medycyny Pracy w S. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z przepisem art. 97§l ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270). Wobec powyższego niniejsza skarga podlegała rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jako rzeczowo i miejscowo właściwy. Po myśli art.l §1 i §2 ustawy z 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. l269) - sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (§1) a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Nadto zgodnie z art.3§l powołanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą. Wyżej powiedziane oznacza, że skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi sygn. akt 3 II SA/Wr 2549/2001 4 naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art.145-150 ustawy). W ocenie Sądu kontrolowana decyzja nie uchybia prawu. Nie budzi wątpliwości, że kluczowe znaczenie dla postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego, zgodnie z przepisami proceduralnymi, tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest ustalenie zakresu praw i obowiązków strony takiego postępowania. Wskazać przy tym należy, iż konieczne w sprawie ustalenia dotyczyć muszą faktów prawotwórczych, a więc mających wpływ na załatwienie sprawy, a zatem chodzi o ustalenia dotyczące stanu faktycznego wyrażonego w normie prawnej. W stanie prawnym obowiązującym w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił przede wszystkim §1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Zgodnie z ust.l w/w paragrafu "za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy". W świetle powyższego w sprawie, przedmiotem której jest stwierdzenie choroby zawodowej, ustalenia wymaga: * po pierwsze czy pracownik choruje i czy choroba ta mieści się w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do w/w rozporządzenia, * po drugie czy choroba zawodowa spowodowana została działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy; oceniając działanie czynnika szkodliwego uwzględnić należy przy tym rodzaj, stopień i czas narażenia zawodowego jak i sposób wykonywania pracy (§1 ust.2). W myśl §10 ust.l powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzję o braku podstaw do jej stwierdzenia przyjmując za podstawę swojego rozstrzygnięcia treść orzeczenia jednostki organizacyjnej służby zdrowia właściwej do rozpoznania chorób zawodowych oraz wyniki dochodzenia epidemiologicznego. Zgodnie zaś przepisem §7 jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznania chorób zawodowych są poradnie chorób zawodowych, kliniki chorób zawodowych, oddziały chorób zawodowych wchodzące w skład odpowiednich zakładów społecznej służby zdrowia, akademii medycznych lub instytutów naukowo-badawczych (...). Podnieść jednakże należy, iż przewidziany cytowanym przepisem tryb ustalania istnienia pierwszej z w/w przesłanek tj. choroby zawodowej, mieszczącej się w wykazie chorób zawodowych, nie zwalnia organu orzekającego z obowiązku ustalania prawdy obiektywnej i nie oznacza związania tym orzeczeniem organu administracyjnego, orzekającego w sprawie. Wskazane orzeczenie lekarskie, dotyczące rozpoznania sygn. akt 3 II SA/Wr 2549/2001 5 choroby zawodowej jest bowiem opinią w rozumieniu art.84§l kpa choć bez niej bądź sprzecznie z nią organ administracji nie może we własnym zakresie dokonywać rozpoznania choroby zawodowej ani nie może ustalać czy rozpoznane schorzenie mieści się w powoływanym wykazie. Nie oznacza to jednak zdjęcia z organu obowiązku dokonania oceny tej opinii, jako jednego z dowodów w sprawie, w granicach zakreślonych powołanym wyżej art.80 kpa. Zasadne jest stwierdzenie, że opinia powinna, aby organ administracji mógł się na niej skutecznie oprzeć, zawierać przekonywujące uzasadnienie. Jak wyżej powiedziano nie ulega wątpliwości, że ustalenia stanu faktycznego w powyższym zakresie poczynione muszą być zgodnie z przepisami prawa procesowego. Po myśli art.7 kodeksu postępowania administracyjnego, wyrażającego m.in. zasadę prawdy obiektywnej, organ orzekający winien podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W tym celu, stosownie do wymogów określonych przepisem art.77§l kpa, organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowody. Ocena tak zebranego materiału powinna być dokonana w granicach prawem przewidzianej swobody. Art.80 kpa, wyrażający zasadę swobodnej oceny dowodów, obliguje przy tym organ administracyjny do przedstawienia poddającej się kontroli oceny dowodów ze wskazaniem (w uzasadnieniu rozstrzygnięcia - art.107 §1 i §3 kpa) jakie fakty uznał za udowodnione, dowodów na jakich się oparł w tym zakresie, przyczyn dla których dowodom tym dał wiarę. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy administracyjne obu instancji nie uchybiły przedstawionym wyżej wymogom proceduralnym. Przede wszystkim wskazać należy, iż prawidłowo ustalono - jako okoliczność w istocie niesporną - że T. G. pracowała latach 1975-1992 w Spółdzielni A w Z. (laboratorium) a po likwidacji tej spółdzielni w latach 1992-1997 w Przedsiębiorstwie B sp. z o.o. w Z. (pierwsze dwa miesiące - laboratorium, następnie wydział dmuchalni). Poza sporem przy tym z prawnego punktu widzenia w/w spółka nie jest następcą prawnym spółdzielni. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (w tym wszystkie wydane w sprawie orzeczenia uprawnionych ośrodków służby zdrowia) jednoznacznie wskazuje, że u T. G. od 1991 r. występowały i występują nawracające zmiany skórne (wyprysk skórny na dłoniach i twarzy - poz. 10 wykazu). Znajduje także oparcie w dowodach sprawy ustalenie, że u badanej testy alergologiczne wypadły dodatnio mi.in. na związki chromu i niklu jak i etylenodwuaminę. Na stanowisku laboranta (zarówno w Spółdzielni A jak i w spółce B) praca wykonywana była w warunkach szkodliwych, stosowano bowiem etylenodwuamin, który wchłaniany przez skórę działał alergicznie, a metale - na które T. G. jest uczulona - wchodziły w skład używanych lakierów. sygn. akt 3 II SA/Wr 2549/2001 6 W świetle poczynionych ustaleń nie budzi wątpliwości, że ograny podjęły wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący, zebrany materiał oceniły przy tym w sposób nie przekraczający zasady swobodnej oceny. Skoro stan faktyczny sprawy wykazuje istnienie u T. G. choroby umieszczonej na wykazie chorób zawodowych a przy tym pracowała ona w warunkach szkodliwych - to zasadnie orzeczono o stwierdzeniu choroby zawodowej. Sąd - w składzie orzekającym w niniejszej sprawie - w pełni podziela pogląd, iż "wystarczy (...) samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na powstanie danej choroby, nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że w danym przypadku warunki takie ją spowodowały. Nie wyłącza to możliwości wykazania, że - mimo pracy w warunkach narażających na daną chorobę - jej powstanie w konkretnym wypadku nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z wykonywaniem zatrudnienia, jednakże niedające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika, zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę zawodową". W niniejszej sprawie nie ma jednak podstaw do przyjęcia, iż choroba powstała z przyczyn innych aniżeli zatrudnienie, w szczególności skoro objawy chorobowe występują od 1991r. to ich przyczyną nie może być powódź z 1997 r. - jak twierdzi strona skarżąca. Bez znaczenia w sprawie jest natomiast to, że zmiany chorobowe pojawiły się zanim T. G. zaczęła pracować w skarżącej spółce, jak i że na stanowisku laborantki w skarżącej spółce (w bezpośrednim narażeniu na alergeny: związki chromu, niklu, etylenodwuamina) pracowała ona tylko dwa miesiące. Zwrócić bowiem uwagę należy, iż z brzmienia powołanych wyżej przepisów § 1 ust. 1 i § 10 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych wywieść należy, iż zakres kognicji organów państwowej inspekcji sanitarnej ograniczony został wyłącznie do przesądzenia, czy choroba, objęta wspomnianym wykazem chorób zawodowych, została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy pracownika, czy też taka zależność nie występuje. Kompetencja organów inspekcji sanitarnej nie obejmuje natomiast wskazania konkretnego zakładu pracy, w którym pracownik zapadł na rozpoznaną u niego chorobę zawodową w podanym rozumieniu. Zwrócenia uwagi wymaga, że treści § 10 ust. 3 powołanego altu normatywnego ustala jedynie krąg podmiotów, którym należy przesłać decyzję wydaną w przedmiocie stwierdzenia (lub odmowy stwierdzenia) choroby zawodowej i ma walor w istocie proceduralny. W pkt 2 wymieniono tam zakład pracy, w którym pracownik był ostatnio narażony na działanie czynnika wywołującego rozpoznaną chorobę zawodową. Zgodzić należy się z poglądem (vide wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 25.02.2004 r. sygn. akt 3 II SA/Wr 640/2001), że w przepisie tym wskazano jedynie na ten zakład pracy, który jako ostatni zatrudniał pracownika w warunkach występującego w tym zakładzie, potencjalnego nawet tylko, narażenia na działanie czynnika wywołującego stwierdzoną chorobę sygn. akt 3 II SA/Wr 2549/2001 7 zawodową. Bez znaczenia jest natomiast to, czy w tym właśnie zakładzie pracownik zapadł na tę chorobę. Na marginesie jedynie - bo przekracza to zakres niniejszej sprawy -wskazać można, że przesłanie decyzji stwierdzającej chorobę zawodową zakładowi pracy wskazanemu w ostatnim z przywołanych przepisów - co do zasady - nie przesądza kwestii zobowiązania tego właśnie zakładu do spełnienia na rzecz pracownika świadczeń przewidywanych z tego tytułu odrębnymi przepisami. Postępowania w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej i postępowania o ustalanie przysługujących z tego tytułu świadczeń są postępowaniami odrębnymi (vide wyro SN z dnia 14 marca 2001 r., II UKN 271/00, OSNP 2002, Nr 21, poz. 53, uchwała SN - 7 sędziów z dnia 16 czerwca 1994 r., II PZP 4/93, OSNP 1994, Nr 11, poz. 170). W świetle tego, co wyżej powiedziano, jednakże twierdzenia skarżącej spółki, iż choroba zawodowa T. G. nie została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia a występujących w środowisku pracy podczas zatrudnienia w skarżącej spółce - nie uzasadniają wniosku o uchylenie zaskarżonej decyzji. Nie można się też zgodzić ze stroną skarżącą, że o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej świadczy orzeczenie Ośrodka Medycyny Pracy w L. z [...] i orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z 17.04.2000 r. Orzeczenia te bowiem potwierdzały występowanie objawów chorobowych a brak podstaw do stwierdzenia, że choroba ma charakter zawodowy oparto na błędnych początkowo ustaleniach co do występowania warunków szkodliwych na stanowisku pracy i w oparciu o nieuzasadnione nieuwzględnienie domniemania związku przyczynowego miedzy chorobą a pracą, przy braku obalenia tegoż domniemania - co legło u podstaw uchylenia pierwotnie wydanej w sprawie decyzji organu I instancji. Konkludując należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są zgodne z prawem. Z tych wszystkich względów, działając zgodnie z przepisem art. 151 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.