II SA/Wr 2549/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Masternak - Kubiak Asesor WSA Ewa Kamieniecka – sprawozdawca Protokolant: Anna Rudzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2005 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby oddala skargę. Decyzją z dnia [...]r. nr [...]Dyrektor Izby Celnej we W. zwolnił ze służby funkcjonariusza celnego A. N. na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej ( Dz. U. Nr 72, poz. 802 z późn. zm. ) z dniem [...]r., podając w uzasadnieniu że Sąd Rejonowy dla W. – F. prowadzi postępowanie karne w stosunku do zainteresowanego, oskarżonego o czyn z art. 228 § 1 kk. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący zarzucił, że wprowadzenie art. 25 ust. 1 pkt 8 a ustawy o Służbie Celnej stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady domniemania niewinności zawartej w art. 42 ust. 3 Konstytucji RP. Przyjęcie założenia, że nowe przepisy obejmują swymi regulacjami całokształt dotychczas prowadzonych postępowań wyjaśniających pozostaje w sprzeczności z kardynalną zasadą lex retro non agit i narusza zapis art. 42 ust. 1 Konstytucji RP. Nie można stosować nowych, bardziej restrykcyjnych przepisów w odniesieniu do domniemanych czynów popełnionych w przeszłości w ówcześnie obowiązującym w tym zakresie porządku prawnym, tym bardziej, że wygasły stare przepisy normujące dotychczas prowadzone postępowania dyscyplinarne i wyjaśniające. Dodatkowo wyjaśnił, że wobec niego nie było prowadzone postępowanie dyscyplinarne. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...]r. nr [...]utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, wyjaśniając że nie słuszny jest zarzut naruszenia art. 42 Konstytucji RP. Zainteresowany nie został zwolniony ze służby z powodu popełnienia przestępstwa, lecz z uwagi na wniesienie aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. Zwolnienie ze służby nie nastąpiło z powodu wymierzenia kary dyscyplinarnej w postaci wydalenia ze służby, w związku z czym bezpodstawny jest zarzut odnośnie nie prowadzenia postępowania dyscyplinarnego. Decyzja o zwolnieniu ze służby nie działa wstecz, ponieważ zainteresowany nie jest zwolniony ze służby z mocą wsteczną. Żadne postępowanie administracyjne, w toku którego została wydana decyzja o zwolnieniu ze służby, nie rozpoczęło się przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Przesłanka obligatoryjnego zwolnienia ze służby w trybie art. 25 ust. 1 pkt 8 a obowiązuje od dnia 10 sierpnia 2003 r., decyzja o zwolnieniu zapadła w dniu [...]r., zatem zarzut naruszenia zasady lex retro non agit jest bezzasadny. W skardze na decyzję skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając rażące naruszenie konstytucyjnej zasady domniemania niewinności zawartej w art. 42 ust. 3 Konstytucji RP. Przyjęto założenie, że uprawdopodobnienie winy funkcjonariusza celnego poprzez wniesienie przeciwko niemu aktu oskarżenia powoduje zastosowanie swoistego rodzaju kary, jaką jest wydalenie ( zwolnienie ) ze służby. Dolegliwość tej specyficznej sankcji jest wzmocniona poprzez przyjęcie zasady ubiegania się przez osobę oczyszczoną z zarzutów o przywrócenie do służby, które nie daje ustawowej gwarancji wyrównania poniesionych strat wynikających z niemożności pobierania uposażenia. Ponadto, gdy wniesienie aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa miało miejsce przed dniem wejścia w życie nowych przepisów, zastosowanie ich w odniesieniu do przypadku skarżącego łamie zasadę lex retro non agit i narusza art. 42 ust. 1 Konstytucji RP. Nie można bowiem stosować nowych, a przy tym bardziej restrykcyjnych przepisów w odniesieniu do domniemanych czynów popełnionych w przeszłości w ówcześnie obowiązującym w tym zakresie porządku prawnym. W dniu [...]r. skarżący załączył wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich o stwierdzenie niezgodności zmian do ustawy o Służbie celnej z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm. ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W sprawach tych stosuje się jedynie dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sądowych ( art. 97 § 2 ). Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Uchylenie aktu administracyjnego następuje w przypadku stwierdzenia wystąpienia istotnych wad postępowania lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ). Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Izby Celnej we W., utrzymująca w mocy decyzję własną dotyczącą zwolnienia skarżącego ze służby celnej z dniem [...]r., wydaną na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej ( Dz. U. Nr 72, poz. 802 z późn. zm. ). W niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego. Jest to norma prawna bezwzględnie obowiązująca, stanowiąca obligatoryjną podstawę zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby w przypadku wystąpienia wymienionych w tym przepisie przesłanek, a jej stosowanie nie zależy od uznania organu administracji. Innymi słowy, w przypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa organ ma obowiązek zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby. Sytuacja taka miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Bezsporne jest, że Dyrektor Izby Celnej we W. został poinformowany w dniu [...]r. przez Sąd Rejonowy dla W. – F. [...]Wydział Karny o wniesieniu w stosunku do skarżącego aktu oskarżenia o popełnienie czynu z art. 228 § 1 kk. Niewątpliwie czyn z art. 228 § 1 kk. jest przestępstwem umyślnym, ściganym z oskarżenia publicznego. Po otrzymaniu powyższej informacji Dyrektor Izby Celnej zobowiązany był na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej do wydania decyzji zwalniającej skarżącego ze służby celnej. Za nie uzasadniony należy uznać zarzut skarżącego odnośnie naruszenia zasady domniemania niewinności, wyrażonej w art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, zgodnie z którą każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu. Powołany art. 25 ust. 1 pkt 8a został wprowadzony do ustawy o Służbie Celnej z dniem 10 sierpnia 2003 r. na podstawie art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej ( Dz. U. Nr 120, poz. 1122 ). Kwestia zgodności art. 2 ustawy o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej z przepisami Konstytucji RP był przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku z dnia 19 października 2004 r. sygn. K 1/04 ( OTK – A 2004/9/93 ) Trybunał Konstytucyjny uznał, że "art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej ( Dz. U. Nr 120, poz. 1122 ) jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". W orzeczeniu tym Trybunał potwierdził, że "zasada domniemania niewinności nie może być rozumiana tak szeroko, by ograniczała czy wręcz uniemożliwiała sprawowanie nadzoru nad instytucjami zaufania publicznego. Nie ulega także wątpliwości, że nie może prowadzić do wytwarzania takiego normatywnego układu odniesienia, który przyczyniałby się do osłabienia autorytetu organów państwa. ( ... ) Troska o dobro służby publicznej, w tym Służby Celnej, usprawiedliwia zastosowanie indywidualnych rygorów prawnych zdeterminowanych jej specyfiką, nawet jeżeli cechować je będzie duży stopień represywności". W ocenie Trybunału "niezależnie od konsekwencji karnych, do których zasada domniemania niewinności odnosi się w całej rozciągłości, ustawodawca może wprowadzić inne prawne środki zabezpieczające, które stosowane będą zanim zapadnie prawomocny wyrok w sprawie karnej. W Polsce problem uczciwości i wiarygodności osób realizujących służbę publiczną, w tym też w dziedzinie prawa celnego, ze względu na skalę tzw. presji korupcyjnej pojawił się w wyjątkowym natężeniu. Ustawodawca musi mieć to na względzie, ponieważ zjawisko takie może przyczyniać się do destrukcji struktur państwowych, osłabienia roli i autorytetu prawa oraz mieć wpływ na stan finansów państwa. Wprowadzenie zakwestionowanych rozwiązań umożliwić ma eliminowanie pola podejrzliwości i spekulacji szkodzących zaufaniu publicznemu oraz podważających autorytet państwa". Zgodnie ze stanowiskiem Trybunału wyrażonym w powyższym orzeczeniu "konstytucyjna zasada domniemania niewinności musi być rozumiana jako wykluczająca uznanie winy i odpowiedzialności karnej bez postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem karnym. Nie może być jednak rozumiana w taki sposób, który wykluczałby wiązanie z samym faktem toczącego się postępowania karnego jakichkolwiek konsekwencji prawnych oddziaływujących na sytuację podejrzanego lub oskarżonego". Trybunał zwrócił również uwagę, że "przywrócenie do służby na wniosek funkcjonariusza celnego musi być odczytywane zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu i nie może być traktowane jako ponowne powołanie do służby. Przywrócenie do służby oznacza zatem przywrócenie ciągłości stosunku służbowego funkcjonariusza ze wszystkimi tego konsekwencjami, w tym też dotyczącymi zrekompensowania i restytucji skutków zwolnienia. Nie przesądza to możliwości występowania z dalej idącymi roszczeniami w przypadkach oczywiście bezzasadnego wniesienia aktu oskarżenia lub tymczasowego aresztowania ( tj. w przypadkach wyraźnego nadużycia władzy ), a w konsekwencji - i zwolnienia ze służby." Nie znajduje również potwierdzenia zarzut skarżącego odnośnie naruszenia zasady lex retro non agit oraz naruszenia art. 42 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto dopuścił się czynu zabronionego pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. Zagadnieniem obowiązywania prawa wstecz wielokrotnie zajmował się w swoich orzeczeniach Trybunał Konstytucyjny. W wyroku z dnia 31 marca 1998 r. sygn. K 24/97 ( OTK 1998/2/13 ) Trybunał wyraził pogląd, że "następstwa zdarzeń prawnych zaistniałych pod rządami dawnych przepisów, należy też według nich oceniać, jednakże gdy następstwa te trwają nadal, to w odniesieniu do tego nowego odcinka czasu oceniać je należy już według norm nowej ustawy. O ile więc zdarzenia zapoczątkowane pod rządami dawnych przepisów mają charakter ciągły i trwają nadal, stosuje się do nich przepisy nowe. Naruszenie zasady retroaktywności następowałoby wówczas, gdyby ustawie nadano moc obowiązującą wobec stosunków prawnych zaistniałych i trwających w czasie do wejścia tej ustawy w życie. W orzeczeniu tym Trybunał wskazał także, że zaakceptowanie rozumienia zakazu retroakcji w odmienny sposób, "prowadziłoby do ustanowienia zakazu jakichkolwiek zmian czy nowelizacji aktów normatywnych, o ile zwłaszcza nowa regulacja, z jakichś powodów, byłaby mniej korzystna dla zainteresowanych podmiotów - adresatów tych norm". Przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej wszedł w życie z dniem 10 sierpnia 2003 r., a więc ma zastosowanie tylko do sytuacji trwających po tej dacie. Przy wydawaniu decyzji o zwolnieniu funkcjonariusza ze służby celnej organ celny zobowiązany był do dokonania oceny sytuacji prawnej funkcjonariusza istniejącej po dniu 10 sierpnia 2003 r., tj. z uwzględnieniem trwającego postępowania przed sądem prowadzonego na podstawie wniesionego aktu oskarżenia. Należy wskazać, że z naruszeniem zasady nie działania prawa wstecz mielibyśmy do czynienia tylko wówczas, gdyby ustawodawca nakazał zwalnianie funkcjonariuszy ze służby z dniem wniesienia aktu oskarżenia. W niniejszej sprawie, jak wynika z wyjaśnień skarżącego akt oskarżenia o popełnienie przestępstwa umyślnego został wniesiony w dniu [...]r. i postępowanie przed sądem nie zostało zakończone do dnia wydania decyzji. Ocena sytuacji skarżącego nie dotyczyła zdarzeń mających miejsce przed wejściem w życie ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy ( ... ), ponieważ organ celny ocenił skutki tych zdarzeń istniejące w dniu wydania decyzji i orzekł o zwolnieniu skarżącego ze służby z dniem [...]r., tj. z dniem następnym po otrzymaniu decyzji organu. Z powyższych względów uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione i nie stwierdzając naruszenia prawa, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.