II SA/Wr 2605/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędziowie: NSA Jolanta Sikorska, WSA Lidia Serwiniowska /sprawozdawca/, Protokolant Aleksandra Markiewicz, po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi M. M. na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...]r. Nr bez numeru w przedmiocie wpisu warunkowego na [...] semestr studiów w roku akademickim [...] I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji; M. M. wniósł skargę na decyzję Prorektora ds Nauczania Uniwersytetu W. z dnia [...]r. w sprawie utrzymania w mocy decyzji Dziekana zaocznych studiów na kierunku prawo na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii z dnia [...]r.o wpisie warunkowym na semestr [...]w roku akademickim [...], z obowiązkiem uzupełnienia warunku i pozostałych różnic programowych do [...]r. uiszczoną zaś kwotę [...] zł uznać jako opłatę należną za rok akademicki [...]. W uzasadnieniu podniósł, iż "Na mocy ostatecznej decyzji Prorektora ds Nauczania z dnia [...]r. uzyskałem zgodę na wpisanie mnie na listę studentów [...] r. Zaocznych Studiów Prawa w roku akad. [...]- wynika to z kontekstu całej sprawy oraz pisma z dn. [...]r. Decyzja ta kończyła moją sprawę, która ciągnęła się od początku roku akad. [...]. Niezwłocznie po dokonaniu opłaty za cały [...] r. studiów - [...]- zgodnie z decyzją p. Prorektor, skontaktowałem się telefonicznie z Dziekanatem ZSP celem uzyskania indeksu, który od początku roku akad. [...] nie został mi wydany. W odpowiedzi otrzymałem informację, iż bez zgody p. Prodziekana, który przebywał na urlopie, nie zostanie mi wydany. W dn. [...]r. /tuż po urlopie/ zwróciłem się osobiście - na dyżurze - do p. Prodziekana i ponowiłem prośbę o wydanie mojego indeksu oraz umożliwienie mi zaliczenia egzaminów z [...] r. studiów - [...]w oparciu o przedmiotową decyzję p. Prorektor. Prodziekan poinformował mnie, iż wydał [...]r. decyzję w mojej sprawie, mimo iż sprawa ta została już zakończona ostateczną decyzją p. Prodziekan. Dodatkowo ponowna decyzja wydana przez p. Prodziekana ukształtowała w sposób całkowicie odmienny moją sytuację tj. zostałem wpisany na [...] rok studiów w [...]z obowiązkiem uzupełnienia różnic programowych. Z przebiegu sprawy wynika wyraźnie, iż wpis na listę studentów [...] r. dotyczy roku akad. [...]. W myśl art. 156 § 3 kpa decyzja w sprawie, która już uprzednio została rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną, stanowi przesłankę stwierdzenia jej nieważności. Dodatkowo, wbrew zakazowi reformationis in peius, zarówno decyzja p. Prodziekana, jak i podtrzymująca ją decyzja p. Prorektor pogarsza moją sytuację. W chwili obecnej okres studiów wydłuża mi się o rok, ponadto zobowiązany jestem do poniesienia dodatkowych kosztów /zakup dodatkowych podręczników/ w celu uzupełnień różnic programowych. W uzasadnieniu decyzji z dn. [...]r. Prodziekan wskazał, iż nie mogłem być wpisany - wcześniej - na [...] r. w roku akad. [...], z uwagi na nie spełnienie dwóch wymogów stawianych w piśmie p. Prorektor z dn. [...]r. Nie został wskazany fakt, iż wiadomość o egzaminie /zaległym/, na który miałem się stawić, otrzymałem po jego odbyciu. Termin egzaminów został mi przywrócony, jednakże p. Prodziekan nie wyraził zgody na jego ponowne odbycie - uniemożliwiając mi zaliczenie go /pismo z dn. [...]r., które nie zostało przyjęte przez p. Prodziekana/. Drugim warunkiem była wpłata pieniężna - tu zwróciłem się na podstawie odpowiednich dokumentów o umorzenie mi całej kwoty przez p. Prorektor - sprawa była w toku. Przedstawiony mylny stan faktyczny przez p. Prodziekana, skutkował wydaniem przez p. Prorektor negatywnych decyzji w mojej sprawie. Do tej kwestii odniosłem się w piśmie do p. Prorektor z dn. [...]. Nie zważając na powyższe, p. Prorektor podtrzymała w mocy decyzję p. Prodziekana z dn. [...]r., mimo iż wcześniej tj. [...]r. wydana została przez p. Prorektor, korzystna dla mnie ostateczna decyzja w mojej sprawie /odniesienie - wyrok NSA z 5.05.1998r. W-wa II SA 451/98/. Nie jestem w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla siebie i mojej rodziny. Jestem osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wraz z moimi 3 siostrami jestem na utrzymaniu matki /niska pensja nauczycielska/." W odpowiedzi na skargę Prorektor ds Nauczania Uniwersytetu W. wniósł o jej odrzucenie a z ostrożności procesowej - o jej oddalenie. W uzasadnieniu przedstawiono stan faktyczny sprawy. Dodatkowo wskazano, iż w sprawie skarżącego zapadały decyzje w stosunku do których przepisy kpa stosuje się odpowiednio. Według orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 8 listopada 2002r. Nr SK 18/99 decyzja organu szkoły wyższej to nie to samo co decyzja organu administracji państwowej. Są to stosunki zbliżone do administracyjnoprawnych. Decyzje organów szkoły wyższej należy traktować tak jak decyzje administracyjne w zakresie gwarancji procesowych. Decyzjami takimi były, przykładowo decyzje o skreśleniu z listy studentów, odmowie zwolnienia z całości lub części opłat. W stosunku zaś do decyzji organów Uczelni wynikających wyłącznie z Regulaminu Studiów Uniwersytetu W. to jest np. wpis warunkowy na wyższy rok studiów, zaliczenia semestru, określanie i spełnianie warunków - przepisy kpa nie mają zastosowania. Uniwersytet W. przykładowo powołuje się na glosę Piotra Kucharskiego do wyroku NSA z 22.12.1999r. I SA/841/99 /OSP 2002r. z. 5, poz. 71/. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271/ "Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi." W świetle przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności decyzji z prawem materialnym oraz przepisami postępowania administracyjnego. Sąd nie może oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej, chyba że wynika to z przepisu prawa. W myśl art. 143 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm./ "Prawa i obowiązki studenta związane z tokiem studiów określa regulamin studiów." Regulamin studiów uchwala senat uczelni co najmniej na pięć miesięcy przed początkiem roku akademickiego /art. 144 ust. 1 wyżej powołanej ustawy/. Senat Uniwersytetu W. uchwalił w dniu [...]r. Regulamin Studiów w Uniwersytecie W.. Zgodnie z § 35 pkt 1 tegoż regulaminu w przypadku niespełnienia przez studenta warunków niezbędnych do zaliczenia semestru może on ubiegać się o wpis warunkowy na kolejny semestr na zasadach ustalonych przez radę wydziału. Student ma obowiązek spełnienia zaległych warunków w ciągu roku. /pkt 2/. Rada Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii podjęła w dniu [...]r. uchwałę w sprawie wykonania niektórych przepisów Regulaminu Studiów w Uniwersytecie W.. Według § 6 uchwały student, który nie spełnił warunków niezbędnych do zaliczenia semestru lub innego okresu zaliczeniowego, może ubiegać się o wpis warunkowy na kolejny semestr lub okres zaliczeniowy tylko wówczas, gdy: a) nie zdał egzaminów z przedmiotów zaliczanych w sesji egzaminacyjnej okresu poprzedzającego okres zaliczeniowy, którego ma dotyczyć wpis warunkowy, oraz b) uzyskał: - minimum punktowe 3,0 obliczane jako średnia ocen seminariów i egzaminów obowiązujących w tej sesji, albo średnią ocen 4,0 z wszystkich poprzednich okresów zaliczeniowych, obliczoną jako średnia ocen z egzaminów i seminariów z pominięciem ocen z tej sesji. 2. Student ma obowiązek spełnienia zaległego warunku w ciągu roku. 3. Na studiach stacjonarnych kolejny wpis warunkowy studenta, który nie spełnił zaległego warunku możliwy jest tylko raz. 4. Student nie może ubiegać się o wpis warunkowy jeżeli nie zdał egzaminów z przedmiotów kontynuowanych, określonych w programie i planie studiów. Rozstrzygnięcia podejmowane przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studenckich są aktami zakładowymi. W literaturze przedmiotu rozważano kwestię rozróżnienia aktów zakładowych wewnętrznych i zewnętrznych. W doktrynie ukształtowało się w zasadzie jednolite stanowisko, zgodnie z którym zewnętrzny charakter mają tylko takie akty zakładowe, które przesądzają o nawiązaniu lub odmowie nawiązania, przekształceniu i rozwiązaniu stosunku zakładowego a więc takie, które wywierają skutki prawne na zewnątrz zakładu. Wszelkie inne jednostronne działania prawne organów zakładów, a więc skierowane na wywołanie konkretnych, indywidualnie oznaczonych skutków prawnych w ramach stosunku zakładowego traktowane są jako akty zakładowe wewnętrzne. W przypadku szkoły wyższej aktami zakładowymi zewnętrznymi są więc np.: decyzja rektora o skreśleniu danej osoby z listy studentów szkoły wyższej, uchwała komisji egzaminacyjnej stwierdzająca złożenie egzaminu magisterskiego i postanawiająca wydanie dyplomu magistra, decyzja rektora w sprawie rejestracji uczelnianej organizacji studenckiej, uchwała senatu uczelni o rozwiązaniu organizacji studenckiej. Charakter wewnętrzny natomiast mają np.: polecenie wydane studentowi przez dziekana, decyzja dziekana o niedopuszczeniu studenta do sesji egzaminacyjnej albo decyzja dziekana o przyznaniu, nieprzyznaniu lub cofnięciu stypendium socjalnego studentowi. Decyzjami administracyjnymi w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego - w opinii doktryny - są tylko zakładowe akty zewnętrzne. /Zbigniew R. Kmiecik: Prawo studenta do sądu a autonomia szkół wyższych; Przegląd sądowy 2003 z 3/. Zaskarżona decyzja jest pozbawiona podstawy prawnej. W orzecznictwie sądowoadministracynym przyjmuje się, że przez "brak podstawy prawnej" należy rozumieć takie sytuacje gdy: decyzja wydana została poza sferą regulacji prawnej, gdy wydanie decyzji administracyjnej nastąpiło w sferze stosunków cywilnoprawnych, gdy przy wydawaniu decyzji oparto się na przepisach materialnych odnoszących się do stanów faktycznych zupełnie odmiennych od tych, które występują w danej sprawie, gdy wydano decyzje w sprawie, w której uprawnienia lub obowiązek wynikał, z ustawy, gdy wydano decyzję w sprawie, w której przewidziana jest inna forma działania, gdy decyzja została wydana w oparciu o przepisy aktu normatywnego, w którym organ przekroczył upoważnienie lub go nie posiadał, gdy wydanie decyzji zostało oparte na akcie niebędącym aktem powszechnie obowiązującym /vide H. Poleszak, Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej w postępowaniu przed NSA, NP 1984, nr 1 s 22-23, wyrok NSA z 24.03.1993, III SA 2211/92, ONSA 1994 nr 3 poz. 89, wyrok NSA z 7.09.1982, SA/Wr 313/82, ONSA 1982, nr 2, poz. 81, wyrok NSA z 24.06.1983, I SA 283/83, ONSA/83, poz. 44, wyrok NSA z 9.06.1993, I SA 1729/92, ONSA 1994/3, poz. 100/. W rozpatrywanej sprawie Dziekan Zaocznych Studiów na kierunku prawo na Wydziale Prawa Administracji i Ekonomii wpisał warunkowo skarżącego na semestr [...] w roku akademickim [...]. Rozstrzygnięcie to podjęto na podstawie Regulaminu Studiów w Uniwersytecie W.. Czynność ta nie ma charakteru decyzji administracyjnej, tym samym nie służy od niej odwołanie. W istocie dokonanie wpisu warunkowego jest czynnością materialno-techniczną w rozumieniu przepisu art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ i podlegają zaskarżeniu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Według art. 52 § 1 i § 3 cyt. wyżej ustawy "Skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie. Jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności - do usunięcia naruszenia prawa." Warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi na czynność materialno-techniczną jest uprzednie wezwanie właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa. Tymczasem, w niniejszej sprawie, skarżący wniósł odwołanie, od czynności Dziekana z dnia [...], do Prorektora ds Nauczania. Następstwem rozpatrzenia odwołania jest zaskarżona decyzja. Akt ten został wydany mimo, iż wyżej przywołane unormowania nie przewidują załatwienia sprawy wpisu warunkowego w formie decyzji. Decyzja administracyjna podjęta bez podstawy prawnej jest dotknięta sankcją nieważności /art. 156 § 1 pkt 2 kpa/. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji wyroku. Sąd nie orzekł o zwrocie kosztów sądowych skarżącemu gdyż został on zwolniony od wpisu sądowego od skargi a stawiennictwo na rozprawy nie było obowiązkowe /art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające /.../ /Dz.U. Nr 153, poz. 1271/. Sąd nie orzekł o wykonaniu zaskarżonej decyzji gdyż nie wywołuje ona dla skarżącego negatywnego skutku.