II SA/Wr 2639/01

Sygn. akt 3 II SA/Wr 2639/2001 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJcF@fcSKfiE3j70 Dnia 26 stycznia ,2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym : Przewodniczący: S. NSA Krystyna Anna Stec Sędziowie: S. WSA Asesor WSA Jerzy Strzebińczyk (sprawozdawca) Bogumiła Kalinowska Protokolant Iwona Procajło Po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. H. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania R. H. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. D. [...] w Z. oddala skargę. Sygn. akt 3 II SA/Wr 2639/2001 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] (Nr [...]) - wydaną po rozpatrzeniu wniosku J. H. - Burmistrz Miasta Z. odmówił wymeldowania żony wnioskodawcy R. H. z pobytu stałego w lokalu położonym w Z. przy ul. D. [...]. W podstawach prawnych takiego rozstrzygnięcia powołano przepisy art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. - Dz. U. z 1984 r., Nr 32, poz. 174 ze zm.) i art. 3 pkt 11 lit. c ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 34, poz. 198 ze zm.) W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przytoczył treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (w brzmieniu ówcześnie obowiązującym), stwierdzając w konkluzji, że przeprowadzone postępowanie nie wykazało istnienia żadnego z dwu stanów faktycznych wskazanych w tym przepisie, które mogłyby uzasadnić wymeldowanie. W swoich wywodach organ skupił się na pierwszym z tych stanów. Do wymeldowania w takim przypadku niezbędne jest kumulatywne spełnienie następujących przesłanek: utraty uprawnień do przebywania w lokalu i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego, z jednoczesnym faktycznym opuszczeniem lokalu, przy czym opuszczenie to musi mieć dobrowolny charakter, bądź wynikać z wykonanego wyroku eksmisyjnego. Drugi stan opisany w art. 15 ust. 2, dotyczący osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6-ciu miesięcy a nowego miejsca pobytu nie można ustalić, nie wchodził - w ocenie organu - w ogóle w rachubę, ponieważ miejsce pobytu R. H. było znane, a ona sama uczestniczyła czynnie w postępowaniu. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ pierwszej instancji ustalił, że małżonkowie H. są nadal współwłaścicielami budyn- 2 Sygn. akt 3 II SA/Wr 2639/2001 ku przy ul. D. [...] w Z., ponieważ wspólność majątkowa nie została zniesiona, co zostało potwierdzone przez Sąd Rejonowy w Z. pismem z dnia 17 lipca 2001 r. Występując z wnioskiem o wymeldowanie, J. H. twierdził, że żona wyprowadziła się z domu dobrowolnie do swojej siostry do L., zabierając część swoich rzeczy osobistych. Twierdził też, że w Sądzie Rejonowym w Z. toczy się postępowanie o zniesienie małżeńskiej wspólności, co okazało się nieprawdą w świetle wspomnianego pisma tegoż Sądu. Organ przyjął, że R. H. opuściła mieszkanie w styczniu 2001 r. wskutek pobicia przez męża, który już wcześniej znęcał się nad nią fizycznie i moralnie. Przez dwa dni przebywała w Poradni d/s Przemocy w Rodzinie pod opieką M. Ł. Później pomocy udzielił jej syn – J. P. H., który następnie odwiózł matkę do jej siostry w L. R. H. jest osobą chorą, po operacji serca. Wymaga pieczy osoby bliskiej i stałej opieki lekarzy. Obawia się powrotu do domu ze względu na męża. W dniu 16 czerwca 2001 r. była w mieszkaniu wraz z synem. Do mieszkania może wejść tylko w obecności męża, ponieważ zmienił on zamki w drzwiach. W toku jest sprawa sądowa o znęcanie się. Zdaniem organu pierwszej instancji, z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika brak przesłanek do wymeldowania R. H. ze spornego mieszkania. W odwołaniu od tej decyzji J. H. opisał przede wszystkim starania podjęte w celu wymeldowania żony (jego pierwsze pisma, adresowane do organów ścigania zostały przekazane Burmistrzowi Z., w celu załatwienia sprawy według właściwości). Odwołujący się zarzucił ponadto, że w uzasadnieniu kwestionowanej przez niego decyzji wpisano, iż nie można ustalić nowego miejsca zamieszkania R. H. W ocenie zainteresowanego, podważana decyzja jest zaprzeczeniem stanu faktycznego i jest sprzeczna z powołanymi w niej przepisami, które określają, że osoba która opuściła dotychcza- 3 Sygn. akt 3 II SA/Wr 2639/2001 sowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6-ciu miesięcy, podlega wymeldowaniu z urzędu. Tymczasem od dnia opuszczenia dotychczasowego stałego miejsca zamieszkania przez R. H. mija już 8-miesięcy. Nie dopełnienie przez nią formalności związanych ze zmianą miejsca zamieszkania powoduje zaś, iż nadal figuruje ona jako mieszkanka Z., a tym samym obciąża konto odwołującego się we wszystkich opłatach świadczeń publiczno-prawnych. Po rozpatrzeniu odwołania, Wojewoda D. utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie zaskarżone przez J. H. (decyzja Wojewody z dnia [...] i Nr [...]). Organ drugiej instancji przywołał w uzasadnieniu identyczną podstawę prawną i faktyczną swojego orzeczenia. Wyeksponował zwłaszcza to, że obie strony posiadają nadal uprawnienia do zamieszkiwania w spornym lokalu, a chociaż R. H. w chwili obecnej w lokalu tym nie zamieszkuje, nie opuściła go dobrowolnie, ponieważ została do tego zmuszona przez męża, który utrudniał jej zamieszkiwanie zmieniając zamki w drzwiach i utrudniając dostęp do mieszkania. W konkluzji, Wojewoda D. stwierdził, że zakwestionowana decyzja Burmistrza Miasta Z. nie narusza prawa. W pierwszej części skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu (określonej - błędnie - jako "odwołanie" od decyzji Wojewody D. z dnia [...] znak [...]) J. H. ponownie przedstawił swoje dotychczasowe starania o wymeldowanie żony, po czym odniósł się do kwestionowanych rozstrzygnięć. Skarżący przyznał, że R. H. nie utraciła uprawnień do lokalu przy ul. D. [...] w Z. Natomiast trudno mu pogodzić się z taką sytuacją życiową i prawną, w ramach której musi ponosić wszystkie koszty świadczeń publicznoprawnych za osobę, która nie zamieszkuje w tym lokalu od dnia 27 grudnia 2000 r. Urzędowa i prywatna korespondencja napływająca do R. H. 4 Sygn. akt 3 II SA/Wr 2639/2001 opatrywana jest każdorazowo adnotacją o zmianie przez adresatkę miejsca zamieszkania, po czym jest zwracana. Skarżący twierdzi, że R. H. złożyła mu zapewnienie, że już nigdy nie wróci do Z., a jedynie wniesie sprawę o podział wspólnoty majątkowej. Na potwierdzenie tych twierdzeń przywołano w skardze jedynie fakt, że od dnia 27 grudnia 2000 r., do obecnej chwili, żona zamieszkuje u swojej siostry w L. Ś. W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. podtrzymał w całej rozciągłości zaskarżoną decyzję oraz argumentację przytoczoną w jej uzasadnieniu, wnosząc o oddalenie skargi. R. H. przedstawiła swoje stanowisko w piśmie z dnia 21 lipca 2003 r., w którym opisała okoliczności przymusowego opuszczenia spornego mieszkania. Stwierdziła, że jej sprawa jest dobrze znana organom Policji w Z. oraz Sądowi Rejonowemu w Z. i Sądowi Okręgowemu w J. G. Poinformowała o skazaniu męża za znęcanie się wyrokami: z dnia 12 marca 2002 r. (sygn. akt: II K 474/01) i z dnia 23 maja 2003 r. (sygn. akt: II K 896/02), a także o tym, że nadal nie ma wstępu do mieszkania, mimo że w dniu 15 lipca 2003 r. zapadł wyrok, w którym sąd cywilny przyznał jej parter domu, a mężowi piętro, ze wspólnym użytkowaniem pozostałych pomieszczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 5 Sygn. akt 3 II SA/Wr 2639/2001 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Wobec powyższego, właściwym rzeczowo i miejscowo do rozpoznania skargi J. H. był już w 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. Po myśli art. 3 § 1 ostatnio powołanej ustawy, sądy sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej i stosują środki określone ustawą. Środki te zostały wskazane w art. 145-150. Skarga może być zatem uwzględniona jedynie wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa określone w tych przepisach. W ocenie Sądu, podlegająca kontroli decyzja nie uchybia prawu, dlatego też skargę J. H. należało oddalić. Sprawa podlegała ocenie składu orzekającego, w dwu aspektach. W pierwszej kolejności konieczna była ocena dokonywana z punktu widzenia stanu normatywnego obowiązującego w czasie podejmowania rozstrzygnięć przez organy obu instancji (pierwszy aspekt). Mający podstawowe znaczenie w tego typu sprawach przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. - Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.) dopuszczał w tym okresie możliwość wydania decyzji o wymeldowaniu osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Użyte w cytowanym przepisie określenie "albo" wskazuje jednoznacznie na zamiar ustawodawcy wyróżnienia dwu alternatywnych stanów uzasadniających wymeldowanie. Trafnie zauważyły w związku z tym organy obu instancji, że pierwszy z tych stanów zakładał kumulatywne zaistnienie dwóch przesłanek: utraty uprawnienia do zajmowania lokalu oraz opuszczenia tego lokalu bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Drugi z kolei stan faktyczny odnosił się do przypadków opuszczenia miejsca dotychczasowego pobytu stałego na okres 6 Sygn. akt 3 II SA/Wr 2639/2001 przekraczający 6 miesięcy przy niemożliwości ustalenia nowego miejsca pobytu osoby, która miałaby być wymeldowania na podstawie decyzji organu gminy. Zważywszy na okoliczności szczegółowo ustalone przez organ pierwszej instancji, nie może podlegać żadnej wątpliwości to, że w czasie procedowania w sprawie przez Burmistrza Miasta Z. i Wojewodę D., żadna z opisanych sytuacji nie występowała, co wykluczało uwzględnienie wniosku J. H. Pierwsza hipoteza była wyłączona chociażby z powodu zachowania przez żonę wnioskodawcy uprawnień do zamieszkiwania w spornym budynku, druga zaś - ze względu na znane organom miejsce aktualnego pobytu R. H., aktywnie uczestniczącej w przedmiotowym postępowaniu. Sąd był jednak zobligowany dokonać także oceny poprawności kontrolowanej decyzji w innym jeszcze aspekcie. Trybunał Konstytucyjny, w wyroku z dnia 27 maja 2002 r. (K 20/01), stwierdził bowiem niezgodność z Konstytucją art. 9 ust. 2 wielokrotnie już powoływanej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 1974 r. Wymieniony przepis utracił zatem moc obowiązującą w dniu 19 czerwca 2002 r. (data publikacji wyroku TK w Dz. U. Nr 78, poz. 716, w związku z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Orzeczenie Trybunału nie dotyczyło wprawdzie wprost art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, jednakże spowodowało konieczność odmiennej interpretacji tego przepisu, który odsyła - w zakresie pierwszego z wcześniej wymienianych stanów faktycznych - właśnie do art. 9 ust. 2 tej samej ustawy. Ponieważ ten ostatni przepis został już jednak wyeliminowany, Sąd był zmuszony uwzględnić konsekwencje wynikającej z tego faktu zmiany treści art. 15 ust. 2 dla rozpatrywanej sprawy. Wpływ wyroku Trybunału Konstytucyjnego na kierunek interpretacji art. 15 ust. 2 przedstawiany jest niejednolicie w orzecznictwie sądowoadministracyj-nym. Zdaje się przeważać pogląd, który przyjmuje, że do wydania decyzji o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego w trybie przewidzianym w pierwszej części tego przepisu niezbędne jest spełnienie wyłącznie jednej z dwóch wskazanych tam przesłanek, a mianowicie przesłanki faktycznego opuszczenia miejsca stałe- 7 Sygn. akt 3 II SA/Wr 2639/2001 go pobytu bez wymeldowania się. Straciła natomiast znaczenie przesłanka zachowania uprawnienia do przebywania w mieszkaniu, skoro nie można obecnie zrekonstruować obowiązku organu, który polegałby na zbadaniu utraty "uprawnienia" (słowo to nadal figuruje w treści art. 15 ust. 2), dla którego brak surogatu, wobec utraty mocy obowiązującej przez art. 9 ust. 2 precyzującego uprzednio to pojęcie. Inne składy orzekające opowiedziały się za interpretacją, w myśl której pierwszy stan faktyczny z art. 15 ust. .2 znajdzie zastosowanie, gdy znane jest nowe miejsce pobytu osoby podlegającej wymeldowaniu, natomiast drugi - tak jak do tej pory - gdy nowego miejsca pobytu nie można ustalić. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej, sprawie, niezależnie od poprawności jednego z wymienionych (lub innego jeszcze) stanowiska, zachował nadal aktualność pogląd, zgodnie z którym przesłanka opuszczenia miejsca stałego pobytu bez wymeldowania winna być rozumiana jako zaniechanie posiadania lokalu będącego miejscem dotychczasowego stałego pobytu określonej osoby i dobrowolne opuszczenie tego lokalu, połączone najczęściej z wyprowadzeniem się do innego mieszkania. Naczelny Sąd Administracyjny wypowiadał się wielokrotnie w tej kwestii (por. wyrok NSA z 21 listopada 1989 r., SA/Wr 5 03/89, ONSA 1989/2/97, a także niepublikowane wyroki NSA z: 23 kwietnia 2001 r., V SA 3169/00; 22 sierpnia 2002 r., V SA 108/00; 3 kwietnia 2000 r., V SA 1784/99 i 23 września 1999 r., V SA 252/99). W rozpatrywanej sprawie nie można zaś przyjąć, że R. H. dobrowolnie opuściła mieszkanie przy ul. D. [...] w Z., w którym jest zameldowana na pobyt stały. Przeciwnie, organy orzekające prawidłowo ustaliły, że bezpośrednią przyczynę opuszczenia lokalu stanowiło fizyczne i moralne znęcanie się nad nią przez męża. Z tego powodu, jeszcze w czasie rozpatrywania sprawy przez te organy, wszczęte zostało stosowne postępowanie sądowe, zakończone wyrokami, powołanymi w piśmie, w którym R. H. przedstawiła swoje stanowisko w związku z aktualnie rozpatrywaną skargą. 8 Sygn. akt 3 II SA/Wr 2639/2001 W konkluzji należy stwierdzić, że przeprowadzona przez Sąd ocena, uwzględniająca zarówno stan normatywny istniejący w czasie wydawania zaskarżonej decyzji, jak i korektę interpretacji art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, niezbędną ze względu na utratę mocy obowiązującej art. 9 ust. 2 tej samej ustawy, wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia z dnia 27 maja 2002 r., stwierdzającego niezgodność z Konstytucją tego ostatniego przepisu, nie wykazała wydania kontrolowanej decyzji z naruszeniem prawa. Dlatego też skarga podlegała oddaleniu. 9