II SA/Wr 2729/01

sygn. akt 4.II SA/Wr 2729/2001 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 listopada 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Sędzia WSA Asesor WSA Jolanta Sikorska Lidia Serwiniowska Elżbieta Naumowicz (spr.) Protokolant: Aleksandra Markiewicz po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, 2) nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. na rzecz skarżącego S. M. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Sygn. akt 4 II SA/Wr 2729/2001 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...]r., nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., powołując się na przepisy art. 2 ust. 4, art. 31 w zw. z art. 46 ust. 5 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 ze zm.) odmówił przyznania S. M. zasiłku okresowego z pomocy społecznej, podnosząc w uzasadnieniu, iż pomimo spełnienia kryteriów wynikających z ustawy o pomocy społecznej zasiłek ten nie może zostać przyznany z uwagi na niewystarczające środki przeznaczone na realizację zadań zleconych, z których w pierwszej kolejności realizowane są zadania obligatoryjne, przy czym od [...]r. nastąpił wzrost liczby osób otrzymujących świadczenia obligatoryjne. W odwołaniu od powyższej decyzji S. M. zarzucił, że zamieszkuje kątem u znajomej, utrzymuje się dorywczo z tego co uzbiera w lesie, nie ma prawa do zasiłku, a z uwagi na wiek oraz stan zdrowia nie może znaleźć pracy. Opisał posiadane schorzenia, wskazując, że nie ma środków na zakup niezbędnych lekarstw, a przyznawane sporadycznie zasiłki celowe są niewystarczające w stosunku do potrzeb. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] r., nr [...], podjętą na podstawie art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podniesiono, że z analizy akt sprawy wynika, iż S. M. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkując wspólnie z byłą konkubiną w jej mieszkaniu i ponosząc w połowie koszty utrzymania mieszkania. Jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, a źródłem jego utrzymania jest połowa kwoty dodatku mieszkaniowego wynosząca [...]zł., przy czym w oświadczeniu z dnia [...]r. podał, że nie pracuje dorywczo. Powołując przepisy art. 31, art. 2 ust. 4 oraz art. 11 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej organ odwoławczy stwierdził, że S. M. spełnia kryterium dochodowe, wynoszące dla osoby samotnie gospodarującej kwotę [...] zł, co jednak nie powoduje automatycznego przyznania świadczenia, 2 Sygn. akt 4 II SA/Wr 2729/2001 gdyż zasiłki okresowe nie są świadczeniami obligatoryjnymi, stąd decydującą rolę ma wielkość środków finansowych, jakimi na ten cel dysponuje organ. W przypadku odmowy przyznania zasiłku z powodu braku środków przyczyny odmowy powinny być szczegółowo uzasadnione. Wskazał, że organ pierwszej instancji podał, iż na realizację zadań zleconych w roku [...] uzyskał dotację w kwocie [...] zł, tj. [...] zł miesięcznie, a z uwagi na wzrost liczby osób otrzymujących świadczenia obligatoryjne otrzymana dotacja zabezpiecza tylko wypłatę tych świadczeń. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego S. M. zarzucił, że spełnia warunki do uzyskania zasiłku, gdyż jest chory, bezrobotny, nie ma renty ani innego stałego zasiłku. Nie ma funduszy na leczenie schorzeń laryngologicznych, kręgosłupa oraz miażdżycy, a organy tłumaczą się brakiem środków na wyższe zasiłki czy zapomogi. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: na wstępie odnotować trzeba, że skoro skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., to w oparciu o art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji, jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji, badając prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do 3 Sygn. akt 4 II SA/Wr 2729/2001 istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Tak przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta nie odpowiada wymogom prawa. Materialnoprawną podstawą rozstrzygania w przedmiotowej sprawie były przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 ze zm.), natomiast procedurę wydawania tych decyzji określały przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej K.p.a. Zasady przyznawania zasiłku okresowego regulował przepis art. 31 ustawy o pomocy społecznej, który stanowił, że zasiłek ten może być przyznany osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego osoby lub rodziny ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy, a dochody oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb, w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, brak możliwości zatrudnienia, brak uprawnień do renty rodzinnej po osobie, na której ciążył obowiązek alimentacyjny, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 1). Wysokość zasiłku okresowego może być ustalona do wysokości różnicy pomiędzy kryterium dochodowym wynikającym z ustawy, a dochodem tej osoby lub rodziny, nie niższej jednak niż 18 zł (ust. 4). Powyższe uregulowanie wskazywało, że przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego nie było obligatoryjne lecz uzależnione od uznania organu. Oznacza to, iż organ przyznaje zasiłek okresowy osobie spełniającej ustawowe warunki w ustalonej wysokości lecz zarówno wysokość zasiłku, jak 4 Sygn. akt 4 II SA/Wr 2729/2001 i możliwość jego przyznania, uzależniona jest od środków finansowych, którymi dysponuje organ pomocy społecznej na ten cel. Także w myśl art. 2 ust. 4 powołanej ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. W tym miejscu stwierdzić przyjdzie, że wątpliwości co do charakteru prawnego tego przepisu oraz uznaniowego ukształtowania możliwości decydowania o przyznaniu uprawnień były przedmiotem wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 20 listopada 2001 r., sygn. SK 15/01 orzekł, że przepis ten, jak również przepis § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 10 marca 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad przyznawania zasiłku okresowego (Dz. U. Nr 26, poz. 140) są zgodne z art. 67 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (OTK z 2001 r., nr 8, poz. 252). Organ administracji działający na podstawie przepisów prawa materialnego, przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, obowiązany jest zgodnie z zasadą wynikającą z art. 7 K.p.a., po dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego, załatwić sprawę zgodnie ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracyjnego wynikających z przyznanych uprawnień i środków. Stanowisko w tym zakresie powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu wydanej decyzji, stosownie do art. 107 § 3 K.p.a., w szczególności w celu umożliwienia stronie postępowania stwierdzenia czy jej słuszny interes został należycie uwzględniony. Uznaniowy charakter decyzji o udzieleniu zasiłku okresowego lub odmowie jego przyznania ma wpływ na zakres kontroli tych decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Sąd nie może bowiem ingerować w sferę orzeczniczą organów administracji gdy organy te, działając w ramach uznania administracyjnego, dokonują samodzielnie oceny warunków i wyboru osób uprawnionych do pobierania świadczeń, jeżeli tylko decyzje te są odpowiednio uzasadnione, a powołane przyczyny znajdują potwierdzenie w ustalonym stanie faktycznym. 5 Sygn. akt 4 II SA/Wr 2729/2001 Zakres kontroli Sądu sprowadza się zatem do zbadania prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie decyzji oraz zbadania prawidłowości uzasadnienia dokonanego rozstrzygnięcia w celu ustalenia czy podjęta decyzja mieści się w granicach uznania administracyjnego. Taki sposób oceny zaskarżonych decyzji podyktowany jest także tym, że środki finansowe na cele pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego (którego przyznawanie w myśl art. 11 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej zostało przypisane gminie jako zadanie zlecone) są limitowane. Organy orzekające w niniejszej sprawie trafnie uznały, że S. M. spełnia przesłanki do uzyskania zasiłku okresowego. Odmawiając udzielenia tej formy pomocy powołały się co prawda na ograniczenie środków finansowych przeznaczonych na zadania zlecone, jednakże nie zostało to wykazane w sposób odpowiadający wymogom z art. 107 § 3 K.p.a. Poza wskazaniem wysokości środków, jakie w roku [...] zostały pozostawione do dyspozycji organowi pierwszej instancji i ogólnikowym, niczym nie popartym stwierdzeniem, że w miesiącu sierpniu nastąpił wzrost liczby uprawnionych do świadczeń obligatoryjnych, nie wykazano natomiast jakimi środkami organ dysponował w dacie załatwienia tej sprawy, ile osób było w tym czasie uprawnionych do uzyskania świadczeń obligatoryjnych i w jaki sposób środki te zostały rozdzielone, ile osób wystąpiło o przyznanie zasiłków okresowych i czy świadczenia takie w tym czasie zostały przyznane. Takie braki uzasadnienia uniemożliwiają Sądowi dokonanie prawidłowej oceny motywów rozstrzygnięcia i trafności decyzji. Powyższe uchybienia organu pierwszej instancji i stanowisko organu odwoławczego, który pomimo, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreślił konieczność szczegółowego przytoczenia przyczyn odmowy przyznania świadczenia, w niedostatecznym stopniu konieczność tę uwzględnił, stanowią naruszenie przepisów art. 7 oraz 107 § 3 K.p.a., mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z przedstawionych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), uchylono zaskarżoną decyzję. 6 Sygn. akt 4 II SA/Wr 2729/2001 Na podstawie art. 135 wskazanej ustawy uchylono decyzję pierwszej instancji. Sąd nie orzekał w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana przed uprawomocnieniem się wyroku (art. 152 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), gdyż decyzja odmowna zasadniczo nie nadaje się do wykonania. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 wyroku oparte jest o przepis art. art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271). 7