II SA/Wr 275/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA – Olga Białek po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D i M W od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu [...] o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D i M W, J W i M W o wymierzenie Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w Trzebnicy grzywny za niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia [...] r. sygn. akt [...] postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 4 maja 2012 r. D i M W złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że uzyskiwany przez nich łącznie dochód wynosi [...] zł. Wśród posiadanych składników majątkowych wymienili udziały (1/4) we własności działek gruntu o łącznej pow. [...] m2. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawcy oświadczyli, że nie pobierają świadczeń z opieki społecznej, nie korzystają z pomocy osób trzecich, nie są w stanie uiścić żadnej opłaty, a wydatki związane ze złożeniem kasacji (w innej prowadzonej przez siebie sprawie) pokryte zostały z ich świadczeń emerytalnych. Poinformowali nadto, że ponoszą następujące wydatki: opłata za energię elektryczną (w zależności od pory roku) – [...] – [...] zł, za gaz ok. [...] zł, za wodę [...] – [...] zł, za lekarstwa od [...] do [...] zł. Poza kopiami odcinków świadczenia emerytalnego, nie załączono żadnych dowodów na poparcie twierdzeń zawartych we wniosku i ograniczono się do stwierdzenia, że "nie zbieramy dokumentów z kser". Postanowieniem z dnia 29 maja 2012 r. referendarz sądowy w tutejszym Sądzie odmówił przyznania im prawa pomocy w zakresie całkowitym. W dniu 21 czerwca 2012 r. D i M W złożyli sprzeciw od tego postanowienia, w którym podnieśli, ze "jest ono rażąco niesprawiedliwe i rażąco narusza prawa pozbawiając nas prawa do wyroku", a ponadto "zmusza nas do uporczywego żebractwa". Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 – zwanej dalej p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Mając na uwadze powyższe regulacje Sąd ponownie rozpoznał na podstawie zebranego materiału dowodowego wniosek strony o przyznanie prawa pomocy. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) Podkreślić należy, że wnioskodawcy nie dopełnili tego obowiązku zarówno przy złożeniu wniosku, jak również na etapie złożenia sprzeciwu, chociaż to na wnioskodawcach ciążył obowiązek nie tylko rzetelnego i wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego, ale także udokumentowania przedstawionych we wniosku okoliczności. W realiach niniejszej sprawy, podniesione przez wnioskodawców okoliczności, na których oparli swój wniosek o przyznanie prawa pomocy (niemożność uiszczenia żadnych kosztów postępowania, fakt zadłużenia) zostały w istocie jedynie opisane, ale nie wykazane. Podkreślić należy, że wnioskodawcy od wielu już lat uzasadniają swoje wnioski o przyznanie prawa pomocy w sposób bardzo lakoniczny. Z tego powodu wielokrotnie odmawiane było skarżącym prawo pomocy (zresztą uznawane za słuszne przez rozpatrujący zażalenia w tych sprawach Naczelny Sąd Administracyjny). W opinii Sądu strona skarżąca nie wyjaśniła i nie udokumentowała wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jej sytuację finansową. Informacje te stanowią tymczasem dla Sądu punkt odniesienia do stwierdzenia, że strona wykazała, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem dokonując analizy sytuacji materialnej strony skarżącej – wobec braku jakichkolwiek dokumentów, mimo wezwania Sądu – nie można dokonać weryfikacji oświadczenia co do jej stanu majątkowego. Jak już wspomniano, ustawodawca konstruując przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej postanowił, że nie dość, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, to jeszcze ma to wykazać przez rozpoznającym wniosek sądem. W interesie strony skarżącej jest zatem, aby już do samego wniosku dołączyć wszelką dokumentację pozwalającą na ocenę jej sytuacji finansowej. Jeśli zaś wnioskodawca nie czyni tego w sposób wyczerpujący nawet na dodatkowe wezwanie sądu, to nie sposób dokonać obiektywnej oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy zauważyć, że regulacja zawarta w art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 tej ustawy, stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku fakty jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać okoliczności, o których mowa w omawianym art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Ocena, czy takie okoliczności zachodzą, należy do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy. Postawa strony, która wybiórczo prezentuje dokumentację mającą potwierdzać jej sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej, przy czym to na niej spoczywa ciężar dowodu o braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08, LEX nr 479137). Zdaniem Sądu wskazane okoliczności nie pozwalają na stwierdzenie, czy poniesienie kosztów postępowania sądowego i pomocy prawnej jest dla strony skarżącej niemożliwe, albowiem z winy samego wnioskodawcy nie sposób stwierdzić jak jest rzeczywista sytuacja finansowa strony skarżącej, a tym samym nie sposób zweryfikować twierdzeń zawartych we wniosku. Należy w tym miejscu zauważyć, że wnioskodawcy nie mają nikogo na utrzymaniu, wskazują dochód (powyżej [...] zł netto) nie dokumentując przy tym wysokości niezbędnych wydatków, a uwzględniając wysokość jedynego na tym etapie postępowania kosztu sądowego (wpis sądowy od skargi w kwocie [...] zł), stwierdzić trzeba, że okoliczności te nie pozwalają na uznanie, że wnioskodawców nie stać na to, aby sfinansować ową opłatę sądową. Sądowoadmimstracyjne prawo pomocy obejmować może – obok całkowitego, bądź też częściowego zwolnienia od kosztów sądowych – także ustanowienie adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) wraz z poniesieniem przez Skarb Państwa ciężarów, czyli kosztów, obejmujących wydatki i wynagrodzenie z tytułu świadczonego przez nich zastępstwa procesowego w postępowaniu sądowym, w ramach lub przed rozpoczęciem którego ustanowione zostało "prawo pomocy" (por. P. Dobosz: Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy", w: Polski model, s. 116.). Zaistnienie przesłanek przyznania prawa pomocy, w przypadku złożenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu rozpatrywać zatem należy przez pryzmat możliwości poniesienia kosztów pomocy prawnej przez wnioskodawcę. Uwzględniając przy tym ogromną rozpiętość cen usług prawniczych na wolnym rynku, okoliczność tę można zobiektywizować poprzez odwołanie się do stosownych aktów wykonawczych, regulujących minimalne koszty, które ponosi Skarb Państwa za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu. Z uwagi na przedmiot sprawy koszt ustanowienia adwokata w niniejszej sprawie wniosłyby 240,00 zł (co stanowi jedynie punkt odniesienia dla rozważań Sadu, nie zaś faktyczną cenę za daną usługę prawną). W tym kontekście nie bez znaczenia dla oceny wniosku pozostaje również okoliczność, że skarżący bardzo niedawno w kilku już sprawach (np. o sygn. akt II SA/Wr 465/08, II SA/Wr 57/09, II SA/Wr 892/11 itd.) zatrudnili adwokata z wyboru (adwokat A K), co świadczy, że być może posiadają oni środki na opłacenie wynagrodzenia pełnomocnika, a w każdym razie – z winy samych skarżących, którzy mimo wezwania Sądu nie nadesłali żadnych dowodów uprawdopodabniających ich sytuację majątkową – nie można z całą pewnością stwierdzić, że kosztów takich nie są w stanie ponieść. Podkreślić w tym miejscu należy, że z uwagi na wspomniany fakt zatrudnienia adwokata, w sprawach gdzie przyznane zostało im wcześniej prawo pomocy w zakresie ustanowienia zawodowego pełnomocnika – była konieczność uchylania postanowień w tej części. W tej sytuacji budzi uzasadnioną wątpliwość Sądu co do możliwości finansowych skarżących ich żądanie przyznania pełnomocnika z urzędu, gdy okazuje się, że praktycznie są w stanie zatrudnić pełnomocnika z wyboru pomimo świadomości, że mają pełnomocnika z urzędu i to zanim taki pełnomocnik ma możliwość podjęcia jakichkolwiek działań. Mając zatem powyższe na względzie, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.