II SA/Wr 281/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Władysław Kulon Sędziowie: Sędzia WSA Adam Habuda (spr.) Asesor WSA Marta Pawłowska Protokolant: Starszy asystent sędziego Katarzyna Grott po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr SOC-OP.6231.108.2023.DT w przedmiocie odmowy sprostowania aktu małżeństwa I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł (słownie: sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. J. O. (dalej: "skarżący") w dniu 4 stycznia 2021 r. złożył do Urzędu Stanu Cywilnego w S. wniosek o sprostowanie w akcie małżeństwa o numerze [...] - dotyczącym jego siostry przyrodniej K. O. - oczywistej omyłki pisarskiej polegającej na błędnym wpisaniu nazwiska "O.(1)" zamiast "O.". Wyjaśnił, że sprostowany akt małżeństwa jest mu niezbędny w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w Ś. o stwierdzenie nabycia spadku po A. O. Do wniosku skarżący załączył nieuwierzytelnione kopie odpisu skróconego aktu zgonu A. O., odpisu skróconego aktu małżeństwa K. O.(1) i J. C.; odpisu skróconego aktu małżeństwa J. O. i A. O. Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach zbiorowych aktu małżeństwa wnioskowanego do sprostowania, oraz po weryfikacji danych znajdujących się w przedłożonej dokumentacji Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w S. (dalej: "organ I instancji") decyzją nr USC.5352.57.2020.Aza z dnia 2 lutego 2021 r. odmówił sprostowania przedmiotowego aktu małżeństwa, sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego w S. na imiona i nazwiska: J. C. i K. O.(1). W uzasadnieniu wskazano, że w przedmiotowym akcie małżeństwa figuruje nazwisko "O.(1)" jako nazwisko kobiety, która zawarła związek małżeński (nazwisko i nazwisko rodowe) jak również w danych rodziców kobiety wpisano: "M. O. i A. nazwisko rodowe O.(1)". Organ stwierdził, że nazwisko "O.(1)" figurujące w akcie małżeństwa jest zgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych do tego aktu, a także z aktem urodzenia tej osoby. Stwierdził również, że nikt wcześniej nie składał wniosku o ewentualne sprostowanie błędu pisarskiego dotyczącego pisowni tego nazwiska. Od powyższej decyzji do Wojewody Dolnośląskiego odwołał się J. O. Wojewoda decyzją nr SOC-OP.6231.2.2021.AB z dnia 31 marca 2021 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. Wniesiona przez J. O. skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zaowocowała wyrokiem z dnia 15 lutego 2022 r. (sygn. akt II SA/Wr 233/21) uchylającym wydane w sprawie decyzje. Sąd wskazał, że organy administracji wszczynając przedmiotowe postępowanie na wniosek skarżącego nie dokonały oceny, czy posiada on interes prawny w opisanym wyżej rozumieniu. Wskazuje na to, po pierwsze, fakt, że dokonano merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (przez odmowę sprostowania), po drugie, uzasadnienie obu decyzji w których brak jakiejkolwiek analizy powyższej kwestii. Występując o sprostowanie aktu stanu małżeństwa innej osoby skarżący odwoływał się do postępowań toczących się przed sądem powszechnym dotyczących, między innymi, stwierdzenia nabycia spadku po jego rodzicach, twierdząc, że został w ramach tego postępowania zobowiązany do sprostowania przedmiotowego aktu w zakresie pisowni nazwiska rodowego jego przyrodniej siostry. Do wniosku nie przedłożył jednak konkretnego dokumentu potwierdzającego powyższe twierdzenia. Także organy nie zbadały jego zasadności i wyjaśniły, czy istnieje konkretny związek uzasadniający istnienie interesu prawnego skarżącego wywodzonego z postępowania o stwierdzenie nabycie spadku po rodzicach oraz, czy faktycznie został on w ramach tego postępowania zobowiązany do przedłożenia wnioskowanego dokumentu. Sąd zwrócił uwagę, że dla stwierdzenia przejścia praw majątkowych w drodze spadkobrania istotny jest stopień pokrewieństwa z osobą spadkodawcy. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów nie wynika aby pisownia nazwiska rodowego K. O. w akcie jej małżeństwa stanowiła przeszkodę w wykazaniu się stopniem pokrewieństwa uzasadniającym włączenie go do kręgu spadkobierców ustawowych po rodzicach. Jako kolejne istotne uchybienie Sąd wytknął prowadzenie postępowania w sprawie sprostowania aktu małżeństwa K. O.(1) bez jej udziału. W rezultacie ponownie prowadzonego postępowania, po wezwaniu skarżącego do wykazania interesu prawnego, i otrzymaniu od niego wyjaśnienia, że to sąd prowadzący postępowanie spadkowe wezwał go do usunięcia braków, organ I instancji decyzją nr USC.5352.57.2020.AZa z dnia 14 października 2022 r. odmówił sprostowania przedmiotowego aktu małżeństwa. W odwołaniu wyrażono niezadowolenie z decyzji, zarzucono nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego, a naruszenie interesu prawnego wskazano w tym, że J. O. i jego przyrodnia siostra mają jedną matkę. Do odwołania załączono szeregi dokumentów z postępowania spadkowego toczącego się przed sądem powszechnym oraz z innych postępowań sądowych. Wojewoda Dolnośląski decyzją nr SOC-OP.6231.18.2022.DT z dnia 27 grudnia 2022 r. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji, i zobowiązał organ I instancji do ustalenia, czy J. O. został wezwany przez sąd powszechny do sprostowania przedmiotowego aktu małżeństwa. Nadto organ II instancji zwrócił uwagę, że wbrew nakazowi Sądu nie uznano za stronę postępowania K. O.(1). Następnie J. O. przesłał do organu I instancji pismo stwierdzając w nim, że został wezwany przez sąd w Ś. "o braki do ich usunięcia". Załączył szereg dokumentów (świadectwo ślubu, świadectwo chrztu, pismo procesowe kierowane do sądu), wśród których nie widniało jednak wystosowane przez [...] sąd wezwanie do sprostowania przedmiotowego aktu małżeństwa. W trakcie postępowania do organu I instancji wpłynęło pismo od K. O.(1), w którym stwierdziła ona, że nie ma życzenia, aby zmieniać swoją historię życiową, jej ojciec nazywał się M. O., i takie też jest jej nazwisko rodowe – O.(1). W trakcie postępowania skarżący kierował do organu I instancji pisma wyrażające niezadowolenie ze sposobu prowadzenia sprawy. W aktach sprawy znajduje się notatka sporządzona przez pracownika Urzędu, sporządzona po rozmowie z pracownikiem Sądu Rejonowego w Ś. i zawierająca informację, że sprawa spadkowa w której uczestniczył J. O. została umorzona. Organ I instancji decyzją nr USC.5352.57.2020.AZa z dnia 10 lutego 2023 r. orzekł o odmowie sprostowania relewantnego aktu małżeństwa sporządzonego na imiona i nazwiska: J. C. i K. O.(1). W uzasadnieniu organ podniósł, że nie zostały przedłożone dokumenty wskazujące jednoznacznie na posiadanie przez J. O. interesu prawnego w sprostowaniu aktu małżeństwa, pomimo wskazania w tym zakresie (stosowne wezwanie sądu). Ponadto organ zwrócił uwagę na nie w pełni zrozumiałą korespondencję kierowaną przez J. O. Kierownik USC wskazał, że o toczącym się postępowaniu poinformowano K. O.(1), która nie wyraziła zamiaru zmiany swojej historii życiowej. We wniesionym do Wojewody odwołaniu J. O. wyraził niezadowolenie z treści wydanego aktu i powtórzył, że został zobowiązany przez sąd powszechny do sprostowania błędów w aktach stanu cywilnego. Zaskarżoną decyzją z 13 kwietnia 2023 r. (nr SOC-OP.6231.108.2023.DT) Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Po przywołaniu przebiegu sprawy, stosownych regulacji prawnych i wskazaniu rozumienia interesu prawnego, organ II instancji stwierdził, że J. O. nie wykazał, że dysponuje takim interesem w przedmiotowej sprawie. Nie przedłożył zwłaszcza wezwania sądu powszechnego zobowiązującego do sprostowania aktu małżeństwa K. O.(1). Trzeba tu uwzględnić, że postępowanie przed sądem powszechnym w tej sprawie zostało umorzone. Odwołujący się nie wykazał także, aby pisownia nazwiska jego siostry stanowiła przeszkodę w realizacji ewentualnych praw spadkowych; w postępowaniu spadkowym istotny jest stopień pokrewieństwa. Finalnie organ II instancji podniósł oświadczenie K. O.(1) w zakresie braku zamiaru modyfikowania swoich danych. Kwestionując wydane w sprawie decyzje J. O. wniósł skargę zaskarżając je w całości i wnosząc o zwrot kosztów w kwocie 100 zł. Wskazał, że jest niezadowolony z rozstrzygnięć, że wydane decyzje nie są dla niego jasne, a pisma kierowane przez niego do Urzędu pozostał bez odpowiedzi. Skarżący powołał w skardze dokumenty już wcześniej obecne w postępowaniu i podniósł okoliczności rodzinne, majątkowe. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podkreślając wnikliwość przeprowadzonego postępowania oraz powtarzając brak wykazanego przez skarżącego interesu prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Sąd zdecydował o uwzględnieniu skargi, jednakże nie z powodów które zostały w niej wskazane. Jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej także jako p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną. Podstawy prawne i zakres kognicji sądu administracyjnego wyznacza Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., która w art. 175 sytuuje sądy administracyjne w systemie wymiaru sprawiedliwości, a poprzez art. 184 nakazuje sądom administracyjnym, w zakresie określonym w ustawie, sprawować kontrolę działalności administracji publicznej. Ustawą, o której mowa w Konstytucji jest przede wszystkim ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), oraz ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jak stanowi art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 3 § 1 i 2 pkt 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta polega na orzekaniu w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Na zasadzie art. 145 §1 pkt 1 p.p.s.a. sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku braku zajścia wskazanych wyżej przesłanek sąd, na podstawie art. 151 p. p. s. a. oddala skargę. Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Wojewody Dolnośląskiego utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w S. odmawiającą sprostowania aktu małżeństwa, i prowadzące do niej postępowanie prawne. Istotę sporu w kontrolowanej sprawie wyznacza kwestia sprostowania aktu małżeństwa w zakresie błędnej - jak podnosi skarżący - pisowni nazwiska jego przyrodniej siostry. Organy odmówiły skarżącemu sprostowania wskazując, że nie wykazał on interesu prawnego. Ustawodawca, zdając sobie sprawę, że akta stanu cywilnego mogą cechować się błędami, w tym niespójnością ze stanem faktycznym, wprowadził instytucję sprostowania aktu stanu cywilnego. Materialnoprawną podstawę sprostowania aktu stanu cywilnego stanowi art. 35 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego. Zgodnie z art. 35 ust. 1 tej ustawy akt stanu cywilnego, który zawiera dane niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub z innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych, albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego, podlega sprostowaniu przez kierownika urzędu stanu cywilnego, który go sporządził. Jak stanowi przepis art. 35 ust. 3 ustawy, sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje się z urzędu, na wniosek osoby, której ten akt dotyczy, lub jej przedstawiciela ustawowego, na wniosek osoby mającej w tym interes prawny lub prokuratora, w formie czynności materialno-technicznej. Jednocześnie ustawodawca wskazał, że odmowa dokonania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego następuje w formie decyzji administracyjnej (art. 2 ust. 6 Prawa o aktach stanu cywilnego). Z przywołanych przepisów wynika, że sprostowanie aktu stanu cywilnego - w realiach sprawy akt ten ma formę aktu małżeństwa - następuje: 1) z urzędu, 2) na wniosek osoby, której akt dotyczy, lub jej przedstawiciela ustawowego, 3) na wniosek osoby, która ma w sprostowaniu interes prawny, 4) na wniosek prokuratora. W realiach sprawy organ nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających modyfikację aktu stanu cywilnego ex officio, a więc z urzędu. Ze stosownym wnioskiem nie wystąpiła również K. O.(1), a więc osoba, której akt dotyczy; wręcz przeciwnie, w korespondencji z organem wyraźnie zamanifestowała swoją wolę w zakresie niedokonywania zmian w jej danych umieszczonych w aktach stanu cywilnego ujmując to w formie zanegowania potrzeby dokonywania zmian w jej historii życiowej. Inicjatorem sprostowania jest osoba przedstawiająca się jako krewny (brat przyrodni K. O.(1)). Tego rodzaju podmiot musi legitymować się interesem prawnym we wnioskowaniu o sprostowanie aktu stanu cywilnego, na co literalnie wskazuje ustawodawca. W sytuacji, gdy wnioskodawca, o którym mowa w przepisie, wykaże swój interes prawny, to organ ma obowiązek przystąpić do merytorycznego zbadania złożonego wniosku, czyli faktycznie ocenić, czy kwestionowane dane są niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub z innymi aktami stanu cywilnego. Rezultatem tej oceny może być stwierdzenie niezgodności - i w takiej sytuacji dokonuje się stosownego sprostowania w formie czynności materialno - technicznej, jak też rezultatem oceny może okazać się stwierdzenie braku niezgodności - i wtedy, opierając się na art. 2 ust. 6 Prawa o aktach stanu cywilnego - następuje odmowa dokonania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego w formie decyzji administracyjnej. Innymi słowy, w razie stwierdzenia przez organ, że brak powodów dla zmiany (sprostowania) aktu, uzyskuje on kompetencję do wydania decyzji administracyjnej odmawiającej dokonania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego. Do oceny merytorycznej zasadności wniosku o sprostowanie nie może jednak dojść, jeżeli wnioskodawca nie wykaże się interesem prawnym przemawiającym za jego wnioskiem. Oznacza to nic innego jak to, że jeżeli interes prawny nie został należycie wykazany, to wniosek w zakresie sprostowania aktu stanu cywilnego nie może być załatwiony ani w formie czynności materialno - technicznej (ponieważ przepis bezpośrednio wiąże dokonanie takiej czynności sprostowania z wnioskiem podmiotu legitymującego się interesem prawnym), jak też nie można temu wnioskowi odmówić w formie decyzji, o której mowa w art. 2 ust. 6 Prawa o aktach stanu cywilnego. W ocenie Sądu odmowa w tej postaci nastąpić może wtedy, gdy wniosek osoby mającej interes prawny nie jest merytorycznie zasadny, to znaczy organ, po analizie stosownej dokumentacji, nie odnajduje niezgodności powodujących konieczność sprostowania aktu. Wynika z tego, że we wstępnej fazie postępowania zainicjowanego wnioskiem osoby o sprostowanie aktu stanu cywilnego organ ma obowiązek ocenić egzystencję w sprawie interesu prawnego tej osoby, i dopiero uznanie tego interesu za wykazany umożliwia organowi merytoryczną ocenę wniosku. Natomiast jeżeli zdaniem organu interes prawny wnioskującego o sprostowanie aktu stanu cywilnego nie istnieje (nie został odpowiednio wykazany), to skutkuje to brakiem przedmiotu, brakiem sprawy administracyjnej, która mogłaby być merytorycznie załatwiona. W przypadku sprostowania aktu małżeństwa, jak w realiach sprawy, sprawę administracyjną tworzy wskazywana przez wnioskodawcę niespójność aktu z innymi dokumentami wraz z cechą wnioskodawcy w postaci legitymowania się interesem prawnym. Brak interesu prawnego pozbawia sprawę jednego z jej prawnych fundamentów, czyli sprawia, że jej przedmiot traci swój obligatoryjny element, odnosząc się do uwarunkowań wnioskowania o sprostowanie aktu małżeństwa nie przez osobę, której akt dotyczy, ani nie przez prokuratora. W takiej sytuacji adekwatną formą zakończenia postępowania będzie jego umorzenie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. stanowiącego: gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny staje się bezprzedmiotowe, organ administracji wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W kontrolowanej sprawie zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy za prawidłową uznały decyzję odmawiającą sprostowania aktu małżeństwa, przyjmując za podstawę prawną art. 2 ust. 6 w związku z art. 35 ust. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego. Z podanych wyżej powodów nie jest to forma prawidłowa, ponieważ mogłaby ona znaleźć zastosowanie dopiero po pozytywnej ocenie interesu prawnego wnioskodawcy. W razie stwierdzenia, w sprawie dotyczącej sprostowania aktu stanu cywilnego, braku dysponowania przez wnioskodawcę interesem prawnym, należy postępowanie umorzyć jako bezprzedmiotowe, natomiast merytoryczne orzekanie w postaci odmowy jest przedwczesne. W konsekwencji organy błędnie zastosowały art. 2 ust. 6 w związku z art. 35 ust. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego ponieważ stan faktyczny sprawy nie uwydatnił zaistnienia interesu prawnego u J. O., co uniemożliwia załatwienie sprawy na podstawie wskazanych przepisów. Z kolei, skoro nie stwierdzono interesu prawnego, to należało zastosować instytucję umorzenia postępowania ze względu na jego bezprzedmiotowość. Tym samym ustalony stan faktyczny nie stał się podstawą prawidłowo dobranego rozstrzygnięcia prawnego, co stanowi naruszenie przepisów postępowania (w procesie stosowania prawa) mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy będą kierować się sformułowanymi uwagami Sądu, w szczególności rozważą umorzenia postępowania na zasadzie art. 105 k.p.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.