II SA/Wr 2813/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk Sędziowie - Sędzia NSA Barbara Adamiak - Sędzia NSA Henryka Łysikowska (sprawozdawca) Protokolant - Iwona Procajło po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi D. Ż. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania S. Ż. z miejsca pobytu stałego przy ul. G. [...] m [...] w J.G. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta J. G. z dnia [...] nr [...] Sygn. akt 3 II SA/Wr 2813/2001 2 Uzasadnienie Decyzją o nr [...] z dnia [...] Wojewoda D. utrzymał w mocy decyzję Prezydent Miasta J. G. nr [...] z dnia [...] dotyczącą odmowy wymeldowania S. Z. z miejsca stałego pobytu w lokalu przy ul. G. nr [...] m [...] w J.G. Postępowanie w sprawie wymeldowania S. Ż. z miejsca stałego pobytu w przedmiotowym lokalu zostało wszczęte na wniosek D. Z. zamieszkałej w tym lokalu. Strona wszczynając postępowanie uzasadniła swój wniosek tym, że mąż w sierpniu 2000 roku wyprowadził się z domu, zabrał ze sobą wszystkie rzeczy osobiste i zamieszkał w innym lokalu wraz ze swoją konkubiną. W wyniku przeprowadzonego postępowania organ I instancji wydał w dniu [...] decyzję o odmowie wymeldowania S.Z. z miejsca pobytu stałego. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji wskazał jako materialno -prawną podstawę podjęcia decyzji przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. z 1984r. Dz.U. nr 32,poz. 174). Stosownie do treści wskazanego przepisu organ właściwy w sprawach ewidencji ludności zobowiązany jest do podjęcia na wniosek strony lub z urzędu decyzji w sprawie wymeldowania w dwóch wypadków wskazanych w ustawie: 1. gdy osoba utraciła uprawnienia do przebywania w lokalu i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu, 2. gdy osoba bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, nie przebywa w nim przez co najmniej 6 miesięcy a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Przesłanki w obu przypadkach muszą występować łącznie. Zdaniem organu I instancji, z zebranego w spawie materiału dowodowego wynikało, że nie zostały łącznie wypełnione przesłanki wynikające z pierwszej części art. 15 ust. 2 przywołanej ustawy, ponieważ S. Ż. pomimo opuszczenia lokalu położonego w J. G. przy ul. G. [...] m [...] nie utracił uprawnienia do przebywania w tym lokalu. Od powyższej decyzji D.Ż. wniosła w dniu [...] odwołanie do Wojewody D. W uzasadnieniu odwołania strona wywodziła, że sama wychowuje trzech synów będąc na zasiłku dla bezrobotnych, a mąż faktycznie nie zamieszkuje z nią od lutego 2000 r. i nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem lokalu, ani też nie płaci zasądzonych przez sąd alimentów na utrzymanie dzieci. W sierpniu 2000r. w czasie jej nieobecności zabrał wszystkie swoje rzeczy i dobrowolnie wyprowadził się z lokalu przy ul. G. [...] m [...]. Od tego czasu mieszka wraz z konkubiną oraz trójką jej dzieci w mieszkaniu swojej siostry w Sygn. akt 3 II SA/Wr 2813/2001 3 J. G. przy ul. I. m. [...]. Zarzuciła też, że organ I instancji nie przesłuchał wskazanych przez nią świadków, którzy potwierdziliby, że mąż nie mieszka w przedmiotowym lokalu od 2000 roku. Decyzją z dnia [...] Wojewoda D. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta J. G. podtrzymując argumentację organu I instancji i stwierdzając, że przedmiotowa decyzja nie narusza prawa, a zarzuty zawarte w odwołaniu nie mogą mieć wpływu na zmianę stanowiska wyrażonego w uzasadnieniach zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy podkreślił, ze S. Ż. nie utracił uprawnień do przedmiotowego lokalu ponieważ zgodnie z art. 6801 § 1 kodeksu cywilnego -małżonkowie bez względu na istniejące między nimi stosunki majątkowe są najemcami lokalu, jeżeli nawiązane stosunku najmu nastąpiło w czasie trwania małżeństwa. Jeżeli między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, do wspólności najmu stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności ustawowej. Z § 2 tegoż przepisu wynika, że ustanie wspólności ustawowej w czasie trwania małżeństwa nie pociąga za sobą ustania wspólności najmu lokalu. Jednakże sąd, stosując odpowiednie przepisy o zniesieniu wspólnoty majątkowej, może z ważnych powodów na żądanie jednego z małżonków znieść współwłasność lokalu. Z postępowania przeprowadzonego przez organ I instancji wynika, że w przypadku małżonków Ż. sytuacja taka nie zaistniała, gdyż D. Ż. nie dokonała zniesienia współwłasności najmu spornego lokalu. Od powyższej decyzji D. Ż. złożyła w dniu [...] skargę do Sądu, wnosząc o jej uchylenie. W skardze zarzuciła organom orzekającym w sprawie nie wzięcie pod uwagę, że jest matką samotnie wychowującą dzieci, a także faktu, że mąż dobrowolnie opuścił lokal i nie mieszka w nim od 2 lat, a także nie uczestniczy w kosztach utrzymania lokalu. Według skarżącej mąż nie interesuje się dziećmi, a zależy mu tylko na stałym meldunku. Skarżąca stwierdziła też, że przez fakt fikcyjnego zameldowania nie może otrzymać dodatku mieszkaniowego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o oddalenie skargi powołując się na argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wobec przeprowadzonej reformy sądownictwa administracyjnego przedmiotowa skarga, choć wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego, na mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) podlegała rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we W., jako właściwy (rzeczowo i miejscowo) z zastosowaniem przepisów Sygn. akt 3 II SA/Wr 2813/2001 4 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Po myśli art. 1 § 1 i §2 ustawy z 25.07.2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.Nr 153,poz. 1269) jak i art.3§l powołanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, przy czym sądy - sprawując kontrolę - stosują środki określone ustawą. Wyżej powiedziane oznacza, że skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art.145-150 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Rozpatrując stan faktyczny i prawny sprawy Sąd stwierdził, że skarga D. Ż. zasługuje na uwzględnienie ponieważ zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w rozważanej sprawie stanowił przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji i dowodach osobistych (Dz. U. Z 1984 r. nr 32m poz. 174 z późn. zm.). Zgodnie z powyższym przepisem, właściwy organ wydaje z urzędu lub na- wniosek strony decyzję o wymeldowaniu osoby , która: 1/ utraciła uprawnienia do przebywania w lokalu i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce stałego pobytu, albo 2/ bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Podstawą rozstrzygnięcia w sprawie była pierwsza hipoteza. Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. K 20/01 /OTK-A 2002, nr 3, poz. 34/ orzeczono o niezgodności art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z art. 52 ust. 1 i art. 83 w zw. z art. 2 Konstytucji. Motywowano to faktem, że art. 9 ust. 2 ustawy dotyczy danych które nie są objęte ewidencją ludności, potwierdzenie posiadania uprawnienia do przebywania w lokalu mieszkalnym nie służy bowiem rejestrowaniu tych uprawnień przez organ meldunkowy. Ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu. Skoro zatem, art. 15 ust. 2 ustawy nakazuje organowi podejmującemu decyzję o wymeldowaniu badać przesłankę posiadania uprawnienia do przebywania w lokalu wymienioną w art. 9 ust. 2, a norma ta mocą orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego została wyeliminowana z systemu prawnego to również i w tym wypadku organ został pozbawiony podstaw do badania czy osoba, która ma być wymeldowana nadal posiada uprawnienia do przebywania w lokalu. Sygn. akt 3 II SA/Wr 2813/2001 5 Służyłoby to bowiem nie ewidencji ludności, ale rejestracji stanu prawnego, a takiego prawa organowi meldunkowemu odmówiono. Oznacza to, że w wypadku wymeldowania na podstawie hipotezy pierwszej art. 15 ust. 2 ustawy badaniu podlega obecnie tylko spełnienie przesłanki faktycznej w postaci opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu bez wymeldowania się. W rozpoznawanej sprawie, z uwagi na fakt, że rozstrzygnięcia organów pierwszej i drugiej instancji zapadły przed głoszeniem powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, rozstrzygnięcia wymaga kwestia, czy i ewentualnie jakie skutki wywiera zaskarżone orzeczenie na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Sprawowanie przez sądy administracyjne kontroli legalności działań administracji publicznej zakłada posługiwanie się przez sad przepisami prawa jako wzorcem kontroli aktów administracyjnych. W wyroku z dnia 4 grudnia 2002r sygn. Akt IIIRN 202/01 Sąd Najwyższy wypowiedział się przeciwko stosowaniu takiego wzorca przepisów, które orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego uznano za niekonstytucyjne. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego sąd administracyjny opierając się na normie prawnej uznanej za niezgodną z Konstytucją, mimo iż w momencie orzekania przez organy podatkowe służyło jej domniemanie konstytucyjności dopuszcza się w istocie naruszenia prawa. Odnosząc powyższe rozważania do zaskarżonej decyzji (wydanej przed ogłoszeniem wyroku wyrok Trybunału Konstytucyjnego), należy uznać, iż rozstrzygniecie to w części odnoszącej się do uprawnień S.Ż. do przedmiotowego lokalu- art. 9 ust. 2 ustawy meldunkowej, narusza prawo na skutek orzeczenia o niezgodności powyższego przepisu z konstytucją. Dlatego też zaskarżonej decyzji można zarzucić niezgodności z prawem w stopniu dającym podstawę do uchylenia decyzji, bowiem , co wykazało przeprowadzone w sprawie postępowanie wyjaśniające, spełniona została przesłanka w postaci opuszczenia przez S. Ż. dotychczasowego miejsca stałego pobytu bez wymeldowania się. Podkreślić też należy, że S. Ż. w piśmie z dnia [...] przyznał, że nie mieszka w przedmiotowym lokalu. Za nie mające znaczenia w sprawie Sąd uznał wyjaśnienia S. Ż. dotyczące przyczyn opuszczenia przedmiotowego lokalu. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że przez opuszczenie lokalu o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy rozumieć opuszczenie dobrowolne i że nie jest dobrowolnym opuszczeniem tylko takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona i jeśli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym. Z akt sprawy nie wynika aby S.Ż. podejmował takie czynności. Z powyższych względów uznając, iż zaskarżona decyzja, którą orzeczono o odmowie wymeldowania S. Ż. z miejsca pobytu stałego wydana Sygn. akt 3 II SA/Wr 2813/2001 6 została z naruszeniem wskazanego przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, Sąd na podstawie art. 145§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.