II SA/Wr 2823/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędziowie: sędzia NSA Roman Ciąglewicz asesor sądowy Grażyna Jeżewska - spraw. Protokolant: sekretarz sądowy Grażyna Stykała po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi S. S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O. z dnia [...], nr [...], 2) orzeka, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w O. decyzją z dnia z dnia [...], nr [...] nie stwierdził u S. S. choroby zawodowej narządu słuchu. W uzasadnieniu wskazał, że S. S. od kwietnia 1972 r. do lutego 2000 r. był elektromonterem i elektrykiem w Wydziale Odlewni i Dziale Elektrycznym A S.A. w O. Pracował w hałasie o poziomie zawierającym się w zakresie 82 - 101 dB. W związku z podejrzeniem zawodowej etiologii dolegliwości narządu słuchu poddany został badaniu w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w O. z siedzibą w K., a następnie na swój wniosek w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Obie jednostki, Poradnia w dniu 6 maja 2002 r., natomiast Instytut 2 sierpnia 2002 r., orzekły o braku podstaw do rozpoznania u S. S. choroby zawodowej narządu słuchu, tj. uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu pochodzenia zawodowego. Przeprowadzona w Instytucie diagnostyka audiologiczna obejmująca audiometrię tonalną i obiektywną audiometrię impedancyjną wykazała u badanego obustronne przesunięcie progu słuchu wynoszące 70 dB dla ucha prawego i 17 dB dla ucha lewego. Stwierdzono, że asymetria niedosłuchu oraz wielkość niedosłuchu ucha lepiej słyszącego, nie upośledzająca społecznej wydolności słuchu, nie uzasadniają rozpoznania choroby zawodowej. S. S. odwołał się od tej decyzji do Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w O. podnosząc, że rozpoznany stan jego słuchu spowodowany został warunkami pracy zawodowej, bowiem pracował od 1972 r. do 2000 r. w warunkach szkodliwych, m. in. podwyższonego hałasu. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w O., na podstawie art. 138 § l pkt. l kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z 2000 r.) oraz w związku z § 10 ust. l i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65. poz. 294 ze zm.) decyzją z dnia [...], nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podzielił stan faktyczny sprawy ustalony przez organ I instancji, wyjaśniając, iż rozpoznanie choroby zawodowej następuje w przypadku ustalenia, że zespół objawów choroby odpowiada skutkom biologicznym działania czynnika szkodliwego w środowisku pracy, w tym przypadku hałasu. Ustalenia w tym zakresie dokonują upoważnione do orzekania o chorobach zawodowych jednostki służby zdrowia. W wyniku badań specjalistycznych dokonanych w tego typu jednostkach nie rozpoznano u S. S. uszkodzenia słuchu spowodowanego działaniem hałasu. Rozpoznana znaczna asymetria niedosłuchu, wielkość niedosłuchu nie pogorszająca społecznej wydolności słuchu, nie są charakterystyczne dla zawodowego urazu akustycznego. Reasumując stwierdził, że w wyniku badań przeprowadzonych we właściwych jednostkach służby zdrowia nie rozpoznano u S. S. schorzenia narządu słuchu, które mogłoby zostać uznane za zawodowe, brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej narządu słuchu decyzją administracyjną przez organy inspekcji sanitarnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona przez Sąd wykazała, że decyzja ta nie odpowiada wymogom prawa. Z przepisu §1 ust.1 rozporządzenia, obowiązującego w czasie wydania zaskarżonej decyzji wynika, że stwierdzenie choroby zawodowej powinno nastąpić, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki: - wystąpienie w środowisku pracy czynników szkodliwych, - rozpoznanie u pracownika choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych, - zaistnienie związku przyczynowego między czynnikami szkodliwymi a rozpoznaną u pracownika chorobą. Wywiad środowiskowy dotyczący przebiegu i warunków pracy zawodowej wykazał, że S. S. był narażony na hałas, początkowo zatrudniony jako elektromonter w Wydziale Odlewni "A", a następnie jako elektryk Oddziału Zabezpieczenia Produkcji, gdzie natężenie hałasu przekraczało wielkość dopuszczalną, zatem będąc zatrudniony w A S.A., w latach 1972 do 2000 r., był narażony na ponadnormatywny hałas. Pracował więc w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej narządu słuchu. Podkreślić należy, że inspektorzy sanitarni nie kwestionowali pracy wnioskodawcy w warunkach narażenia na chorobę zawodową. Uprawnione placówki diagnostyczne rozpoznały u niego obustronne uszkodzenie słuchu typu mieszanego. Jednakże Instytut w S. w swojej opinii z dnia 2 sierpnia 2002 r. stwierdził, że "obecnie komponenta mieszana niedosłuchu nie występuje, co zostało potwierdzone dwukrotnym powtarzalnym badaniem obiektywnym - audiometrią impedancyjną Komponenta mieszana niedosłuchu ma charakter zmienny". W uzasadnieniu wskazano także iż przeprowadzona obecnie diagnostyka audiologiczna obejmująca audiometrię tonalną oraz impedancyjną (obiektywną) wykazała obustronne przesunięcie progu słuchu określone dla częstotliwości 1000, 2000 i 4000 Hz z uwzględnieniem fizjologicznej poprawki na wiek i wynoszące: dla ucha prawego - 70dB, dla ucha lewego - I7dB wywodząc, że asymetria niedosłuchu oraz wielkość niedosłuchu ucha lepiej słyszącego nie upośledzająca społecznej wydolności słuchu i nie uzasadniają rozpoznania choroby zawodowej. W ocenie tut. składu orzekającego stwierdzenie opinii, że obecnie komponenta mieszana niedosłuchu nie występuje i ma charakter zmienny jest niezrozumiałe, albowiem nie wskazuje jakie upośledzenie słuchu, w takim przypadku występuje u wnioskodawcy, przy braku zmiennej komponenty mieszanej. W tym miejscu trzeba powiedzieć, że organy nie są bezwzględnie związane treścią orzeczeń właściwych poradni chorób zawodowych, instytutów czy klinik, a ich obowiązkiem jest krytyczna analiza sporządzanych przez te jednostki opinii. W postępowaniu dotyczącym ustalenia choroby zawodowej obowiązują, bowiem wszystkie podstawowe zasady postępowania administracyjnego wynikające z przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Z przepisu art. 75 § l K.p.a. wynika, że w toku postępowania organy administracyjne obowiązane są podejmować wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Chodzi tu przede wszystkim o zebranie w sposób właściwy materiału dowodowego w sprawie. Przez materiał dowodowy należy rozumieć ogół dowodów, których zebranie jest konieczne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Postępowanie dowodowe nie może zostać zakończone dopóki organ nie ustali, czy stan faktyczny przewidziany w normie prawnej wystąpił, czy też nie wystąpił w rozpoznawanej sprawie. W celu usunięcia wszelkich wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy organy obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § l K.p.a.), w tym także okoliczności co do przyczyn stwierdzonego niedosłuchu, jego charakteru itp. W wyroku NSA z dnia 11 maja 1998 r., nr I SA 1200/98 (opubl. - LEX nr 45833), stwierdzono, że "Orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią w rozumieniu art. 84 § l kpa. Bez tej opinii bądź sprzecznie z tą opinią organ administracji nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Nie oznacza to zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 kpa Organ nie może oprzeć rozstrzygnięcia na opinii lekarskiej lakonicznej, nie zawierającej przekonywającego uzasadnienia, bądź sprzecznej z przepisami prawa. Mając taką opinię, organ zobowiązany jest wezwać biegłych lekarzy do uzupełnienia opinii w kierunku przez siebie wskazanym bądź z urzędu zasięgnąć opinii innej placówki naukowej służby zdrowia z zakreśleniem jej okoliczności, jakie winny być w opinii ustalone." W rozpoznawanej sprawie znaczenie mieć będzie wypowiedzenie się w opiniach przez uprawnione jednostki, co do typu upośledzenia słuchu występującego u skarżącego, gdy nie występuje u niego "komponenta mieszana" rozpoznania przez właściwą jednostkę służby zdrowia. Konstrukcja § 1 ust. 1 tego rozporządzenia przemawia za tym, że w przypadku pozytywnego ustalenia, iż rozpoznana u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą a warunkami narażającymi na jej powstanie (vide - wyrok SN z dnia 11 marca 1999 r., sygn. akt. III RN 128/98, OSNAP 1999 / 24 / 771). Do stwierdzenia choroby zawodowej wystarczy ustalenie, że warunki pracy stanowiły jedną z przyczyn (nie musi być to przyczyna decydująca - przeważająca) stwierdzonego schorzenia. W orzeczeniu Poradni Chorób Zawodowych w K. z dnia 6 maja 2002 r. stwierdzono, iż stan po zapaleniu ucha środkowego, asymetria niedosłuchu i charakter ubytku nie stwarzają podstaw do uznania uszkodzenia słuchu typu mieszanego za chorobę zawodową. Powyższej oceny lekarskiej nie podzielił w pełni Instytut w S., podkreślając, że komponenta mieszana niedosłuchu ma charakter zmienny i w dacie diagnozowania nie wstępowała, a wielkość niedosłuchu ucha lepiej słyszącego nie upośledza społecznej wydolności słuchu i te opisane okoliczności nie uzasadniały rozpoznania choroby zawodowej. Z tych powodów nie należało akceptować orzeczeń lekarskich, a jednak organy administracyjne nie zakwestionowały wniosków zawartych w tych orzeczeniach. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, odmowa stwierdzenia u wnioskodawcy choroby zawodowej uszkodzenia słuchu, bez wyjaśnienia rozbieżności w opiniach oraz z powodu niewystarczającego poziomu niedosłuchu, stwierdzonego u S. S. przy jednoczesnym uznaniu narażenia skarżącego na ponadnormatywny hałas w czasie zatrudnienia, stanowi naruszenie przepisu §1 ust.1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Brak jest podstaw prawnych do wyłączenia z pojęcia chorób zawodowych uszkodzenia słuchu ze względu na stopień stwierdzonego uszkodzenia, jeżeli wykazano, że uszkodzenie to zostało spowodowane działaniem hałasu (por. m.in. wyrok SN z dnia 28 czerwca 2000 r., sygn. akt. III RN 202/99 , Wokanda 2000 / 9 / 33). Ocena przyjęta w zaskarżonej decyzji stanowiła naruszenie przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zaznaczyć jeszcze należy, że orzeczenie lekarskie Instytutu, rozpoznające u skarżącego niedosłuch mieszany, lecz o komponencie zmiennej, odmawiały stwierdzenia u niego choroby zawodowej także z powodu stwierdzonej asymetrii upośledzenia słuchu oraz wielkości niedosłuchu. Stanowisko placówki diagnostycznej z powodu tychże okoliczności, wskazujące na brak podstaw do uznania rozpoznanego niedosłuchu za chorobę zawodową jest sprzeczne z § 1 ust.1 rozporządzenia. Mimo przeprowadzenia postępowania w powyższej sprawie nie wyjaśniono w przekonywający sposób, że nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy stwierdzonym niedosłuchem a narażeniem na hałas w czasie zatrudnienia w czasie pracy w A S.A. w O. Niezależnie od powyższego należy także zwrócić uwagę, iż postępowanie w sprawie choroby zawodowej opiera się na orzeczeniu jednostki organizacyjnej wymienionej w ust. 1-3 § 7 rozporządzenia, która na podstawie: - informacji o zagrożeniach zawodowych, - wyników dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy, - dokumentacji dotyczącej przebiegu zatrudnienia, - wyników przeprowadzonych badań klinicznych i dokumentacji lekarskiej. Za dokumenty, zatem niezbędne do ustalenia wystąpienia związku przyczynowego między rozpoznaną chorobą a narażeniem pracownika na działanie występującego w środowisku pracy czynnika szkodliwego dla zdrowia rozporządzenie uznaje dochodzenie epidemiologiczne, informacje o zagrożeniach zawodowych, dokumentację dotyczącą przebiegu zatrudnienia (§ 7 ust. 4). Oznacza to, że te materiały dowodowe muszą być zgromadzone w postępowaniu, oraz ocenione zgodnie z zasadami przewidzianymi w K. p. a. W aktach niniejszej sprawy brak jest wyników dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy, tj. dokumentu który może zapewnić właściwe rozpoznanie u wnioskodawcy przez powołane do tego jednostki służby zdrowia choroby zawodowej, czym naruszono art. 7 i 77 K.p.a. W dalszym postępowaniu należy, w oparciu o wyżej zamieszczoną ocenę prawną, ponownie rozpoznać odwołanie skarżącego. Jeszcze raz podkreślić trzeba, że dotychczas zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do odmowy stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej - uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. Przesłanki tego pojęcia nie nawiązują do socjalnej niewydolności słuchu, obniżenia ostrości słuchu, obniżenia progu słyszalności, czy też odchylenia od normy nie skutkującego istotnym zaburzeniem funkcji narządu słuchu. Są one elementem diagnozy lekarskiej, która nie może polegać na modyfikowaniu przepisów ustanowionych przez ustawodawcę. Dla prawidłowego zastosowania przepisu poz.15 wykazu chorób zawodowych w związku z § 1 ust. 1 rozporządzenia znaczenie ma tylko to, czy doszło do uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. W razie rozpoznania, iż do takiego uszkodzenia doszło, nie można odmówić stwierdzenia choroby zawodowej, uzasadniając odmowę niewielkim stopniem niedosłuchu, asymetrią, jak też "obecnie" niewystępującą komponentą mieszaną niedosłuchu. Wskazania do dalszego postępowania pozostają aktualne, mimo wejścia w życie, z dniem 3 września 2002 r., rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132 , poz. 1115). Zgodnie bowiem z § 10 tego rozporządzenia, postępowanie w sprawach rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia rozporządzenia w życie, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów. Wobec powyższego należało, na mocy art. 145 § l pkt l lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz 1270), uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Rozstrzygnięcia w pkt 2 wyroku dokonano na podstawie art. 152 w/w ustawy.