II SA/Wr 2838/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec, Sędzia NSA Henryka Łysikowska, Sędzia WSA Barbara Adamiak (sprawozdawca), Protokolant Iwona Procajło, po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. i D. Ś. na decyzję Wojewody D. z dnia 18 listopada 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wpisania do aktu urodzenia dziecka płci żeńskiej urodzonego dnia 5 września 2003 r. we W. imienia Jennifer I. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego we W. z 17 października 2003 r. Nr [...] II. Zasądza od Wojewody D. na rzecz strony skarżącej kwotę 305 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania III. Określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego we W. decyzją z 17 października 2003r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 50 ust. 1 w związku z art. 7 ustawy z 29 września 1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. nr 36, poz. 180 ze zm.), odmówił wpisania do aktu urodzenia dziecka płci żeńskiej urodzonego dnia [...] we W. imienia Jennifer. W uzasadnieniu wskazał, że K. Ś., matka dziecka złożyła wniosek o nadanie córce imienia JENNIFER podając, że jest to imię żeńskie i występuje w wielu językach. Wybór imienia (imion) dla dziecka należy do jego rodziców i jest atrybutem władzy rodzicielskiej. Uprawnienie do wyboru imienia (imion) dla dziecka podlega ograniczeniom wynikającym wprost z art. 50 ust. 1 ustawy. W szczególności imię powinno odpowiadać płci dziecka. Ze względów językowych i praktycznych niedopuszczalne jest nadanie dziecku płci żeńskiej imienia męskiego i odwrotnie. Z reguły imiona żeńskie kończą się na samogłoskę -a. Ze względu na fakt, że są wyjątki i bywają imiona żeńskie zakończone na spółgłoskę lub samogłoskę inną niż -a, które wbrew ogólnej zasadzie mogą być nadane dziewczynkom, zgodnie z art. 84 kpa zwrócono się do Rady Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk jako instytucji opiniodawczo-doradczej w sprawie używania języka polskiego o wydanie opinii w przedmiotowej sprawie. Komisja wyraziła pogląd, że forma JENNIFER jako imię żeńskie jest sprzeczna z zasadami, wyłożonymi w "Zaleceniach dla urzędów stanu cywilnego dotyczącym nadawania imion dzieciom osób obywatelstwa polskiego i narodowości polskiej". Przede wszystkim nie zawiera zakończenia -a, które wskazywałoby na płeć dziecka. K. i D. Ś. wnieśli od decyzji odwołanie. W uzasadnieniu wskazali, że dnia 18 września 2003r. K. Ś. zwróciła się do Urzędu Stanu Cywilnego o nadanie jej córce imienia Jennifer, które zostało odrzucone ponieważ imię nie kończy się na samogłoskę "a". Istnieją wyjątki i występują imiona żeńskie zakończone na spółgłoskę lub samogłoskę inną niż "a", które wbrew ogólnej zasadzie mogą być nadane dziewczynkom. Jennifer jest to imię żeńskie występujące w wielu językach i jest nadawane dzieciom płci żeńskiej. Nie jest to imię wymyślone ani obraźliwe. Wraz z mężem wybrali to imię, ponieważ bardzo im się podoba i chcieli aby ich córeczka nosiła tak piękne imię jakim jest Jennifer. Znają dziewczynkę o takim imieniu, która mieszka i uczy się w Poznaniu. Uważa, iż w niedługim czasie Polska będzie krajem Unii Europejskiej i wybór imienia dla dziecka powinien należeć do jego rodziców i być atrybutem władzy rodzicielskiej. Wojewoda D. decyzją z 18 listopada 2003r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 50 ust. 1 ustawy z 29 września 1986r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. nr 36, poz. 180 ze zm.), utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazał, że według poglądu wypowiedzianego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nadanie imienia dziecku jest "atrybutem władzy rodzicielskiej", a więc to rodzice są uprawnieni do nadania swemu dziecku wybranego imienia. Przypadki odmowy wpisania do aktu urodzenia dziecka imion zgłoszonych przez rodziców, są wskazane w przepisach prawa, które nie podlegają wykładni rozszerzającej umożliwiającej ograniczenie władzy rodzicielskiej, w zakresie swobody wyboru imienia dla dziecka. Przepisem prawa, który wyczerpująco określa przypadki dopuszczalnej odmowy wpisania imion wybranych przez rodziców, jest powołany wyżej art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1986r. - prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 36, poz. 180, z późn. zm.). Przepis ten nakazuje kierownikowi urzędu stanu cywilnego odmówić przyjęcia oświadczenia o wyborze dla dziecka m.in. imienia nie pozwalającego odróżnić jego płci. Przed wydaniem decyzji, organ I instancji zasięgnął opinii biegłych językoznawców tj. postąpił zgodnie z przepisem art. 84 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, który stanowi, że gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. Zgodnie z ustawą z dnia 7 października 1999r. o języku polskim (Dz. U. Nr 90, poz. 999) instytucją opiniodawczo-doradczą w sprawach używania języka polskiego jest Rada Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk, która w razie wątpliwości, wyraża opinie o używaniu języka polskiego w działalności publicznej i obrocie prawnym, na wniosek każdego organu. Organ odwoławczy uznał, że Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego we W. dążąc do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia, jako dowód dopuścił wszystko co mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a w szczególności zasięgnął opinii biegłych (art. 75 § 1 Kpa). K. i D. Ś. wnieśli na decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, żądając jej uchylenia i uchylenia decyzji organu I instancji oraz zasądzenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu wywodzili, że odmówiono skarżącym - rodzicom dziecka wpisania do aktu urodzenia imienia JENNIFER. W uzasadnieniu podniesione zostało, iż wnioskowane imię nie pozwala na odróżnienie płci dziecka i jest sprzeczne z zasadami zawartymi w "Zaleceniach dla urzędów stanu cywilnego dotyczących nadawania imion dzieciom osób obywatelstwa polskiego i narodowości polskiej". Zarzucili, że zaskarżone decyzje administracyjne są błędne i naruszają obowiązujący porządek prawny. Powołali się na wyroki NSA (m.in. wyrok z dnia 24.06.1988, sygn. akt SA/Wr 115/88 oraz wyrok z dnia 17.11.1982, sygn. akt II SA 1474/82), opierające się na ugruntowanym stanowisku doktryny. Organy wydające zaskarżone decyzje przyznały, iż nadanie imienia dziecku jest atrybutem władzy rodzicielskiej. Należy podkreślić, iż dopuszczalność odmowy wpisania do aktu urodzenia zgłaszanych imion jest wyczerpująco wskazana w przepisach prawa, które nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej, powodującej tym samym ograniczenie władzy rodzicielskiej w zakresie swobody wyboru imienia dziecka. Katalog przyczyn uzasadniających odmowę wpisania imienia do aktu stanowi m.in. o niedopuszczalności nadawania imion uniemożliwiających odróżnienie płci dziecka - i tę przyczynę wskazano w zaskarżonych decyzjach uzasadniając, że tylko imiona zakończone samogłoską "a" pozwalają odróżnić płeć żeńską. Dodatkowo powołano się na pismo otrzymane od sekretarza Rady Języka Polskiego, w którym wskazano, że imię wnioskowane jest sprzeczne z zasadami wyłożonymi w Zaleceniach dla urzędów stanu cywilnego dotyczących nadawania imion dzieciom osób obywatelstwa polskiego i narodowości polskiej. Tak kategoryczne sformułowanie kryterium rozróżnienia imion żeńskich i męskich nie znajduje podstaw w obowiązującym prawie. Cytowane "Zalecenia ..." nie stanowią normy obowiązującej w prawie i mogą mieć wyłącznie charakter pomocniczy, posiłkowy. Obowiązujące przepisy nie ograniczają prawa rodziców, także narodowości polskiej, do nadawania dziecku imienia obcego. Odwoływanie się w decyzji do stanowiska Rady Języka Polskiego a przez to do istoty cytowanych "Zaleceń ...", która sprowadza się do argumentacji tożsamości narodowej - jest bezpodstawne i nosi znamiona dyskryminacji, zatem jest to także niezgodne z Konstytucją. Podkreślili, że nie jest rzeczą urzędnika stanu cywilnego decydować o patriotyzmie rodziców przejawiającym się w wyborze lub braku wyboru imienia polskiego. Imię JENNIFER jest imieniem żeńskim, występującym w wielu językach, zwłaszcza imieniem o bogatej tradycji w kulturze anglosaskiej, w języku angielskim i amerykańskim. Zarówno kategorie gramatyczne jak i tradycja imiennicza bez wątpliwości wskazują na żeński charakter imienia, tym samym wykluczając zarzut niemożliwości rozpoznania płci dziecka o takim imieniu. Imię jest znane i popularne w naszej kulturze, zaliczającej się do kręgu nowożytnych, przy uwzględnieniu wielkiego wpływu kultury anglosaskiej. Urzędnik nie może odmówić przyjęcia zgłoszonego imienia z powodu jego nietuzinkowości, czy też okoliczności, iż jest ono rzadko nadawane na danym terytorium. W tym miejscu można powołać przypadki nadania imion Mercedes, Aramis, (vide wyroki NSA cytowane wyżej), Solidariusz, Tracy (kopia odpisu skróconego aktu urodzenia w załączeniu) czy zdobywające coraz większą popularność imię żeńskie Noemi. Powoływana przez Wojewodę w uzasadnieniu skarżonej decyzji opinia biegłych językoznawców stanowi wyłącznie dokument prywatny, podpisany przez sekretarza Rady Języka Polskiego. Jest to dokument zawierający stanowisko prywatne, nie poparte autorytetami całego gremium i zawiera argumentację emocjonalną, nie popartą rzetelną analizą językoznawczą i odstającą od obowiązującego porządku prawnego. Nie może w konsekwencji stanowić podstawy wydania skarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu wywodził, że skarżący zarzucają wydanej decyzji naruszenie prawa materialnego tj. art. 50 ustawy prawa o aktach stanu cywilnego poprzez błędną jego wykładnię, a także niewłaściwe zastosowanie i wnoszą o uchylenie decyzji Wojewody D. i Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego. Podnoszą, że imię Jennifer jest imieniem żeńskim, występującym w wielu językach, a zwłaszcza w języku angielskim i amerykańskim, a także jest znane i popularne w kulturze polskiej. Zdaniem skarżących, opinia biegłego językoznawcy stanowi wyłącznie dokument prywatny, zawierający stanowisko prywatne sekretarza Rady Języka Polskiego, nie poparte autorytetami całego gremium, oraz rzetelną analizą językoznawczą. Zdaniem organu odwoławczego, opinia Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN w Warszawie, podpisana przez sekretarza tej Rady, nie jest listem prywatnym lecz opinią biegłego dotyczącą używania języka polskiego w obrocie prawnym, wydaną na wniosek organu tj. Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego we W. Z opinii wynika, że imię Jennifer nie wskazuje na płeć dziecka. Mając na uwadze przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, organy I i II instancji rozpatrując wniosek rodziców dziecka, wzięły pod uwagę kwestionowaną opinię. W związku z powyższym, w rozpatrywanej sprawie należało zastosować przepis art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1986r. - prawo o aktach stanu cywilnego, ponieważ wnioskowane imię spełnia jedną z przesłanek tam wymienionych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Według art. 1 § 2 powołanej ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Określone w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) podstawy prawne uwzględnienia skargi ograniczone zostały do naruszenia prawa, a zatem kontrolując decyzję administracyjną sąd bada zgodność z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Według art. 50 ust. 1 ustawy z 29 września 1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. nr 36, poz. 180 ze zm.) "Kierownik urzędu stanu cywilnego odmawia przyjęcia oświadczenia o wyborze dla dziecka więcej niż dwóch imion, imienia ośmieszającego, nieprzyzwoitego, w formie zdrobniałej oraz imienia nie pozwalającego odróżnić płci dziecka". Art. 50 ust. 1 powołanej ustawy wyczerpująco reguluje podstawy materialnoprawne podjęcia decyzji o odmowie przyjęcia oświadczenia o wyborze dla dziecka imienia. Ustanowiony w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zamknięty system źródeł prawa, oznacza, że podstawą do rozstrzygnięcia sprawy nie mogą być inne akty niż wyliczone w art. 87 Konstytucji, a zatem wytyczne, zalecenia nie stanowią podstawy prawnej do podjęcia decyzji. Nie mogą być również przyjęte jako wiążąca wykładnia przepisów powszechnie obowiązujących. W sprawie organy I i II instancji odmówiły przyjęcia oświadczenia nadania dziecku imienia Jennifer z uwagi na to, że nie pozwala na odróżnienie płci dziecka. Przyjętej wykładni nie można podzielić. Imię Jennifer jest imieniem żeńskim, powszechnie znanym. Nie można uznać zatem za trafną wykładnię, że tylko w przypadku płci żeńskiej, pozwala na odróżnienie tej płci, imię zakończone na głoskę "a". Taka wykładnia nie znajduje podstaw w przepisach prawa. Powołana w decyzjach opinia Rady nie zawiera argumentów, które przemawiałyby za taką wykładnią. Jest ogólnikowa i nie wnosi do sprawy takich elementów, które pozwalałyby przyznać jej znaczenie dla prawidłowości wykładni. Należy też podkreślić, że art. 50 ust. 1 powołanej ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego wprowadzając ograniczenie w zakresie odmowy przyjmowania oświadczeń o nadaniu dziecku imienia nie wprowadza ograniczenia tylko do nadawania imion o rodowodzie polskim. Takiego ograniczenia nie można wyprowadzić z ustawy z 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. nr 90, poz. 999). Z przepisów tej ustawy nie wynika, że wprowadza ono ograniczenia w zakresie swobód obywatelskich dotyczących prawa do wyboru imienia. Dotyczy ona bowiem podmiotów wykonujących zadania publiczne oraz do używania języka polskiego w obrocie z udziałem konsumentów oraz przy wykonywaniu przepisów z zakresu prawa pracy, języka nauczania, napisów i informacji. W tym stanie rzeczy, organy orzekające w I i II instancji naruszyły art. 50 ust. 1 powołanej ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, przez jego błędną wykładnię. Z tego powodu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. O zwrocie kosztów sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.