II SA/Wr 2878/02

Dnia 11 maja 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędziowie : NSA Andrzej Wawrzyniak NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (sprawozdawca) Protokolant: apl. prok. Magdalena Serafin po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2005r. na rozprawie sprawy ze skargi M. T. na decyzję Wojewody D. we W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Urzędu Pracy w W. z dnia [...]r. Nr [...], II. orzeka, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Przedmiotem skargi wniesionej przez M. T. do Naczelnego Sądu Administracyjnego jest decyzja Wojewody D. Nr [...]z dnia [...]r. wydana na podstawie art. 28 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu(j.t. Dz. U. z 2002 r. Nr 6, poz. 56 z poz. zm.) oraz art. 138§ 1 pkt 1 k.p.a., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...]r., Nr [...]uznającą za nienależne świadczenie i przypisującą do zwrotu pobrany zasiłek dla bezrobotnych za okres od [...]r. do [...]r. Organ I instancji uznał pobrany przez M. T. zasiłek za okres [...]r do [...]r w kwocie [...]zł za świadczenie nienależne w związku z utartą przez jej współmałżonka statusu osoby bezrobotnej (decyzja Prezydenta Miasta W. z dnia [...]r nr [...]) i wskazał na przepis art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, wedle którego osoba która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, obowiązana jest do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Organ przytoczył również zawartą w art. 28 ust. 2 pkt 1 powołanej wyżej ustawy definicję nienależnie pobranego świadczenia, według której, za nienależnie pobrane świadczenie w rozumieniu ust. 1 art. 28 ustawy uważa się świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. Zwrócił uwagę organ administracji na to, że w uzasadnieniu decyzji przyznającej prawo do zasiłku wskazano , iż prawo do zasiłku przysługuje stronie z powodu posiadania przez współmałżonka statusu osoby bezrobotnej i wobec tego -zdaniem organu- strona była świadoma, iż nie zgłoszenie się współmałżonka w wyznaczonym terminie w urzędzie pracy spowoduje utratę zasiłku. W odwołaniu od decyzji pierwszo-instancyjnej M.T. wniosła o jej uchylenie i odstąpienie od zwrotu nienależnie pobranego zasiłku, podnosząc że ze względu na zaniedbanie męża, który zgłosił się do Urzędu Pracy dwa dni po terminie, został jej odebrany zasiłek od dnia [...]r. Odwołująca podniosła też, że nie powinna zwracać zasiłku za miesiąc [...]r., gdyż była bez środków do życia i wówczas korzystała z pomocy Opieki Społecznej w W., a pobrany zasiłek nie wystarczał na wyżywienie rodziny. Ponadto wywodziła, że pobierana przez małżonka od [...]r. płaca w wysokości [...]zł brutto nie pozwala na zwrot zasiłku. Organ odwoławczy w motywach rozstrzygnięcia przywołał brzmienie przepisu art. 25 ust. 1 pkt 3 lit b ustawy z dnia 14.12.1994r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /t.j. Dz. U. z 2001r. Nr6, poz. 56 ze zm./ według którego prawo do zasiłku przysługuje bezrobotnemu przez okres 18 miesięcy, jeżeli ma na utrzymaniu co najmniej jedno dziecko w wieku do 15 lat, małżonek bezrobotnego jest także bezrobotny i utracił prawo do zasiłku z powodu upływu okresu jego pobierania po dniu nabycia prawa do zasiłku przez tego bezrobotnego. Organ II instancji wskazał na to , że małżonek strony został pozbawiony z dniem [...]r. statusu osoby bezrobotnej, a w związku z tym strona z tym dniem przestała spełniać warunki określone w art. 25 ust. 1 pkt 3 lit. b powołanej ustawy do dalszego pobierania zasiłku. W dniu rejestracji strona została pouczona o okolicznościach powodujących ustanie prawa do zasiłku. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. T. wniosła o uchylenie w całości decyzji pierwszo i drugo-instancyjnej oraz ponowiła zarzuty podniesione w odwołaniu. Dodatkowo podniosła, że z dniem [...]r. mąż stracił pracę i ze względu na brak środków do życia nie będzie w stanie zwrócić pobranego zasiłku. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonym orzeczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z dyspozycją przepisu art. 97§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przypomnieć również należy, iż granicę sądowo-administracyjnej kontroli decyzji administracyjnej wyznacza wyłącznie kryterium legalności rozumianej jako zgodność z powszechnie obowiązującym prawem, o czym stanowi art. 1§ 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) i tylko naruszenie tego prawa w procesie wydawania zaskarżonej decyzji uzasadnia jej uchylenie, czyli wycofanie z obrotu prawnego. Oceniając pod tym kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził naruszenie prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Podstawą materialno-prawną decyzji będącej przedmiotem osądu są przepisy ustawy z 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. 2001 r. Nr 6, poz. 56 z późn. zm.). Zgodnie z art. 28 ust. 1 wskazanej ustawy "Osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, obowiązana jest do jego zwrotu w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji." W art. 28 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy ustawodawca zawarł legalną definicję nienależnie pobranego świadczenia, według której "za nienależnie pobrane świadczenie w rozumieniu ust. 1 uważa się: "świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach" Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i stwierdzenia czy do skarżącej mają zastosowanie przytoczone wyżej przepisy ma ustalenie czy w realiach badanej sprawy skarżąca pobrała nienależne świadczenie. Z treści przywołanego przepisu wynika, iż samo zaistnienie okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania nie wyczerpuje znamion nienależnego świadczenia, lecz dopiero pouczenie o okolicznościach je powodujących. Jest to, zatem materialno-prawna przesłanka ustanowiona przepisem art. 28 ust. 2 pkt 1 niezbędna do wykazania, aby danemu świadczeniu przypisać walor niezależności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni aprobuje pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14.12.1998 r. sygn. II SA 1606/98 (LEX nr 41902), w którym wskazano , że: "konieczność pouczenia o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania świadczenia stanowi warunek sine qua non uznania pobranego zasiłku za nienależne świadczenie i w konsekwencji orzeczenia obowiązku jego zwrotu".. Jest to zatem okoliczność istotna, od której prawidłowego ustalenia w toku postępowania administracyjnego prowadzonego zgodnie z zasadami k.p.a. zależy wynik sprawy. Tej okoliczności organy obu instancji dostatecznie wnikliwie nie wyjaśniły. Organ pierwszej instancji wskazując na zapis zawarty w uzasadnieniu decyzji przyznającej prawo do zasiłku dla bezrobotnych, stwierdził że skarżąca miała świadomość, iż nie zgłoszenie się małżonka w wyznaczonym terminie w urzędzie pracy spowoduje utratę przez niego statusu osoby bezrobotnej i pociągnie za sobą skutek w postaci utraty przez skarżącą prawa do zasiłku. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego powoływanie się na świadomość strony w zakresie powyższych okoliczności nie oznacza samo przez się, że strona została pouczona o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania zasiłku. Czym innym bowiem jest zawarcie w uzasadnieniu decyzji uzasadnienia prawnego ( wykładni) zastosowanego przepisu, a czym innym pouczenie o okolicznościach powodujących ustanie prawa do zasiłku , a w konsekwencji nienależność świadczenia. Z kolei organ drugiej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał to, że skarżąca została pouczona o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania zasiłku w dniu rejestracji. Tymczasem z materiału aktowego badanej sprawy wynika, że organ pouczył stronę o obowiązku zgłaszania się w wyznaczonych terminach w Urzędzie Pracy, o niemożności osiągania przez osobę bezrobotną żadnych dodatkowych dochodów z tytułu zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej oraz o obowiązku zawiadomienia Urzędu Pracy o niezdolności do pracy w terminie 2 dni od daty wystawienia zaświadczenia o czasowej niezdolności do pracy wraz z dostarczeniem zaświadczenia bezzwłocznie po ustaniu przyczyny niezdolności do pracy. Natomiast nie dokonał stosownego pouczenia o zasadach uznania zasiłku dla bezrobotnych za świadczenie nienależne i o obowiązku zwrotu takiego świadczenia. Dopiero wyjaśnienie i ustalenie, czy skarżąca była prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania zasiłku pozwala na stwierdzenie, że pobierany przez nią zasiłek w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy można uznać za nienależny tj. taki, który skarżąca pobrała mając świadomość że jej się nie należy. Dokonanie ustaleń w tym zakresie pozwoli na wykazanie zaistnienia stanu faktycznego będącego hipotezą przepisu art. 24 ust.2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Niewyjaśnienie powyższych okoliczności przez organy obu instancji skutkowało konieczność uchylenia wydanych w sprawie decyzji jako podjętych z naruszeniem art. 7 i art. 77 k.p.a. Stwierdzenie powyższego obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145§ 1 pkt 1 lit a) oraz c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) do uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Mając na względzie z jednej strony treść wydanego w sprawie wyroku, z drugiej zaś treść podlegającej wykonaniu zaskarżonej decyzji Sąd na podstawie art. 152 powołanej ustawy - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.