II SA/Wr 2903/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Roman Ciąglewicz – spr. sędzia WSA Teresa Cisyk Sędziowie asesor sądowy Grażyna Jeżewska Protokolant sekr. sądowy Katarzyna Johan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2004 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie należności przedemerytalnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...], nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja w całości nie może być wykonana. Uzasadnienie. Decyzją z dnia [...], nr [...], Kierownik Powiatowego Urzędu Pracy w S., działający z upoważnienia Starosty [...], odmówił D. B. prawa do świadczenia przedemerytalnego. Organ powołał się na przepis art. 37k ust.1 pkt 1 – 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2001 r. Nr 6, poz.56). Stwierdził, że warunkiem przysługiwania świadczenia przedemerytalnego jest osiągnięcie okresu uprawniającego do emerytury wynoszącego co najmniej 40 lat dla mężczyzn. Tymczasem łączny czas pracy, jaki zaliczono wnioskodawcy wynosi 37 lat, 11 miesięcy i 22 dni. Z tego powodu, zdaniem organu, D. B. nie spełnił warunków do przyznania świadczenia przedemerytalnego. W odwołaniu D. B. podniósł, że w latach 1959 – 1962 pracował w gospodarstwie rolnym J. S. i było to jedyne źródło jego utrzymania. Z pracą w gospodarstwie rolnym posiada zaś 40 lat stażu pracy. Nawiązując do daty wniesienia odwołania (29 sierpnia 2001 r.), stwierdził, że o odwołaniu do Wojewody poinformowano go w Sądzie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Decyzję odmawiającą prawa do świadczenia przedemerytalnego znalazł w skrzynce pocztowej w dniu 21 sierpnia 2001 r. Decyzją z dnia [...], nr [...], Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Jako podstawę prawną wskazał przepisy art. 37k ust.1 pkt 3 oraz art. 37o ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2001 r. Nr 6, poz.56 ze zm.). Przypomniał, że D. B. zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. w dniu 16 stycznia 2001 r. Na mocy decyzji organu i instancji z dnia 22 stycznia 2001 r. nabył prawo do zasiłku przedemerytalnego z dniem 17 stycznia 2001 r. Wnioskiem z dnia 13 lutego 2001 r., organ I instancji wystąpił do ZUS w O., Inspektorat w S. o ustalenie wysokości emerytury w celu ustalenia wysokości świadczenia przedemerytalnego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia 21 maja 2001 r., znak [...], odmówił ustalenia wysokości emerytury w celu ustalenia wysokości świadczenia przedemerytalnego. Wobec powyższego, kontynuował Wojewoda, decyzją z dnia [...], Starosta [...] odmówił stronie przyznania świadczenia przedemerytalnego, z uwagi na staż pracy wynoszący 37 lat, 11 miesięcy i 22 dni. Następnie decyzja organu rentowego została uchylona we własnym zakresie. Na mocy zaś decyzji z dnia 5 lipca 2001 r. organ rentowy orzekł ponownie o odmowie ustalenia wysokości emerytury dla potrzeb świadczenia przedemerytalnego, z uwagi na odmowę przyznania świadczenia przedemerytalnego przez Kierownika PUP. Organ odwoławczy, z powodu naruszenia przez organ I instancji dyspozycji art. 39 kpa i niemożność ustalenia faktycznej daty odbioru decyzji przez stronę, uznał za konieczne rozpatrzenie odwołania. Rozważając podstawę prawną Wojewoda stwierdził, że okres uprawniający do emerytury ustala się na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz.1118). Sporny okres pracy wnioskodawcy w gospodarstwie rolnym, od 21 października 1959 r. do 31 grudnia 1962 r., nie może zostać uznany za okres uprawniający do emerytury. ZUS potwierdził, że nie ma możliwości stwierdzenia okresu ubezpieczenia w tym okresie, z powodu braku dokumentów wymiarowo – składkowych. Z akt rentowych nie wynika, aby J. S. zatrudniał pracowników. Nadto, w latach 1957 – 1962 wnioskodawca nie był zameldowany w miejscu zamieszkania pracodawcy. Łączny okres uprawniający do emerytury wynosi zatem 38 lat i 2 dni, a nie 40 lat, jak tego wymaga dyspozycja art. 37k ust.3 ustawy. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego D. B. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji. Rozstrzygnięciu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych, przez niezaliczenie do okresu pracy, pracy wykonywanej w szczególnych warunkach i niezaliczenie tego czasu w odpowiednim przeliczniku. Zakwestionowano również zatrudnienie skarżącego w gospodarstwie rolnym J. S. Tymczasem z wypowiedzi tego pracodawcy skarżący dowiadywał się, że był ubezpieczony zgodnie z wymogami ustawowymi obowiązującymi w tym przedmiocie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi. Przytoczył wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do skargi dodał, iż okres świadczenia pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze nie stanowi przesłanki przyznania świadczenia przedemerytalnego. Okres ten nie może zostać doliczony do ogólnego stażu pracy skarżącego ponieważ mieści się w okresach pracy już zaliczonych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: najpierw odnotować trzeba, że skoro skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., to w oparciu o art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271), sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny, na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270). Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta nie odpowiada wymogom prawa. Przysługiwanie świadczeń przedemerytalnych regulują przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (w dacie rozstrzygania opublikowanej w: Dz. U. z 2001 r. Nr 6, poz.56 ze zm.). Materialne przesłanki przysługiwania świadczenia przedemerytalnego określał, w chwili wydania zaskarżonej decyzji, przepis art. 37k ust.1 tej ustawy. Jest poza sporem, że skarżącego nie obejmowały hipotezy przepisów art. 37k ust.1 pkt 1 i 2. Ewentualne zaś zastosowanie przepisów art. 37k ust.1 pkt 3 i 4 ustawy uzależnione było, w głównej mierze, od posiadania przez wnioskodawcę wymaganego w tych przepisach okresu uprawniającego do emerytury. Od razu podkreślić trzeba, iż nie bez przyczyny Sąd przywołuje także przepis art. 37k ust.1 pkt 4. Organy nie wyjaśniły przyczyn dla których pominęły hipotezę art. 37k ust.1 pkt 4, chociaż ze świadectwa pracy wystawionego D. B. przez Syndyka Masy Upadłości A Spółki z o.o. w upadłości w Z., w dniu 15 stycznia 2001r., wynikało że umowa o pracę została rozwiązana w trybie art. 7a ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz.19 ze zm.). Przepis ten przewidywał zaś rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia, w razie ogłoszenia upadłości i braku środków na wynagrodzenia dla pracowników. W tej sytuacji należało zbadać, czy zaistniała niewypłacalność pracodawcy, w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. z 1994 r. Nr 1, poz.1 ze zm.). Ustalenie okresu uprawniającego do emerytury, jako przesłanki materialnej podstawy przysługiwania świadczenia przedemerytalnego, należy do organu wydającego decyzję w sprawie o przyznanie lub odmowie przyznania świadczenia przedemerytalnego, a więc do starosty. Wynika to z łącznego zestawienia treści norm zawartych w przepisach art. 6 pkt 6b, art. 37k ust.1 i art. 37o ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz art. 38 ust.1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (w chwili wydania zaskarżonej decyzji: Dz. U. Nr 91, poz.578 ze zm., obecnie: Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz.1592 ze zm.). Jednak decyzja przyznająca świadczenie przedemerytalne musi być poprzedzona decyzją o ustaleniu wysokości emerytury w celu ustalenia wysokości świadczenia przedemerytalnego, którą wydaje organ rentowy na wniosek powiatowego urzędu pracy (art. 37k ust.3 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu). Skoro do postępowania w sprawie ustalenia wysokości emerytury w celu ustalenia wysokości świadczenia przedemerytalnego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące postępowania w sprawie świadczeń emerytalnych (art. 37k ust.4 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu), to organ rentowy, stosując przepisy Działu IX ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 162, poz.1118 ze zm.), jest uprawniony nie tylko do wydania decyzji ustalającej wysokość emerytury, ale także do odmowy ustalenia wysokości emerytury w celu ustalenia wysokości świadczenia przedemerytalnego. Odmowa taka może być rezultatem ustalenia, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia przedemerytalnego nie spełnia warunku posiadania okresu zatrudnienia, od którego zależy prawo do emerytury. Uprawnienie organu rentowego do wydania tego rodzaju decyzji nie odbiera kompetencji staroście, rozstrzygającemu przysługiwanie świadczenia przedemerytalnego, ale odmowna decyzja organu rentowego ma charakter prejudycjalny dla decyzji starosty (por. uchwała SN z dnia 19 marca 2003 r., sygn. akt III UZP 1 / 01, OSNP 2003 / 13 / 317). W sprawie wniosku D. B. o przyznanie świadczenia przedemerytalnego odmowna decyzja ZUS (z dnia 21 maja 2001 r.), funkcjonowała w obrocie prawnym, jakkolwiek nie była ona ostateczna w dacie podjęcia decyzji przez Kierownika Powiatowego Urzędu Pracy w S. Podkreślić warto, iż Kierownik przyjął prejudycjalność decyzji ZUS, skoro skonstatował, że wnioskodawcy "zaliczono łączny staż pracy 37 lat, 11 miesięcy i 22 dni". Organ I instancji nie powoływał się zatem na swoje ustalenia, ale ustalenia i ocenę organu rentowego. Jeszcze wyraźniej ten przesądzający charakter rozstrzygnięcia odmownego ZUS wskazano w decyzji Wojewody. Niewątpliwie zatem decyzja odmawiająca wnioskodawcy prawa do świadczenia przedemerytalnego została wydana w oparciu o decyzję ZUS z dnia 21 maja 2001 r., odmawiającą D. B. ustalenia wysokości emerytury. Tymczasem decyzja ZUS z dnia 21 maja 2001 r. została wyeliminowana z obrotu prawnego (uchylona na podstawie art. 154 § 1 kpa), na mocy decyzji ZUS z dnia 5 lipca 2001 r., znak [...]. Wbrew stwierdzeniu zawartemu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, organ rentowy nie orzekł w dniu 5 lipca 2001 r. ponownie o odmowie ustalenia wysokości emerytury, ale właśnie wówczas uchylił własną decyzję z dnia 21 maja 2001 r., w tym zakresie. W aktach sprawy nie ma innej, ponownej decyzji ZUS, odmawiającej ustalenia wnioskodawcy wysokości emerytury w celu ustalenia wysokości świadczenia przedemerytalnego. Zachodzi zatem, w odniesieniu do decyzji I instancji, okoliczność określona w art. 145 § 1 pkt 8 kpa. Skoro decyzja organu odwoławczego zaakceptowała rozstrzygnięcie obarczone taką wadą, należało na mocy art. 145 § 1 pkt 1b Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylić zaskarżoną decyzję, a na mocy art. 135 tej ustawy, uchylić decyzję I instancji. Podkreślić trzeba, iż naruszenie prawa określone w art. 145 § 1 pkt 1b Prawa o postępowaniu (...) skutkuje uchyleniem decyzji bez względu na to, czy naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.