II SA/Wr 2920/00

Sygn. akt 3 II SA/Wr 2920/2000 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 lutego 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia NSA Anna Moskała Sędziowie - Sędzia NSA Krystyna Anna Stec - Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk (sprawozdawca) Protokolant - Katarzyna Dziok po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2004 r. skargi E.B. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...], Nr [...], w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O. z dnia [...], Nr [...], II. zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie mogą być wykonane. 3 II SA/Wr 2920/2000 Uzasadnienie Powiatowy Inspektor Sanitarny w O., działając na podstawie art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity - Dz. U. z 1998 r., Nr 90, poz. 575 ze zm.) oraz § 2 ust. 11 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.), decyzją z dnia [...] (Nr [...]), stwierdził brak podstaw do uznania u E. B. choroby zawodowej wymienionej w pozycji 7 wykazu stanowiącego załącznik do wspomnianego rozporządzenia RM. W uzasadnieniu takiego rozstrzygnięcia organ orzekający opisał przebieg pracy zawodowej strony. E.B. , ur. w dniu [...], była zatrudniona na stanowisku nauczyciela: od [...] do [...] w Szkole Podstawowej w R.D., od [...] do [...] w Szkole Podstawowej w Ś.P., od [...] do [...] w Szkole Podstawowej Nr [...] w O. i od [...] do [...] ponownie w Szkole Podstawowej w Ś. P. Od października 1999 r. zainteresowana przebywa na rencie inwalidzkiej. W okresach grzewczych była dodatkowo zatrudniana na stanowisku palacza co. (w latach 1990-1994). Z charakterystyki stanowiska pracy strony wynika, że przez [...] była ona narażona na wysiłek głosowy. W dniu [...] E.B. była badana w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W., gdzie stwierdzono przewlekły prosty nieżyt krtani i przewlekły częściowo przerostowy nieżyt gardła. W ramach odwołania od tego orzeczenia została skierowana do Instytutu Medycyny Pracy w S. W orzeczeniu lekarskim z dnia [...] Instytut uznał, że brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Stwierdzono jedynie cechy przewlekłego częściowo przerostowego zapalenia błony śluzowej wyłącznie gardła oraz przewlekłego prostego zapalenia krtani, z cechami dysfonii funkcjonalnej. Uwzględniając te okoliczności, organ pierwszej instancji wywodził, że za choroby zawodowe - w rozumieniu przepisów przywołanych w osnowie rozstrzygnięcia - uważa się choroby określone w wykazie, stanowiącym załącznik do rozporządzenia RM z 1983 r. Do stwierdzenia choroby zawodowej muszą być spełnione dwa warunki: po pierwsze - choroba musi być rozpoznana przez jednostkę organizacyjną właściwą do rozpoznania chorób zawodowych, a po drugie - choroba musi być spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. W przypadku E.B., orzeczenia lekarskie zostały wydane przez dwie placówki uprawnione do orzekania w sprawach chorób zawodowych i obie stwierdziły brak podstaw do rozpoznania choroby 2 3 II SA/Wr 2920/2000 zawodowej. Jednostki chorobowe rozpoznane u strony nie figurują w wykazie chorób zawodowych, a brak rozpoznania klinicznego choroby zawodowej, mimo wieloletniego narażenia na wysiłek głosowy, przesądza sprawę. W odwołaniu od decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O. E.B. opisała przebieg swojej [...] letniej pracy zawodowej. Podkreśliła, że była nauczycielką nauczania początkowego, ucząc wszystkich przedmiotów. Klasy były liczne (ponad 30 uczniów). Przez dwa lata prowadziła ponadto zespół wokalny. W latach 70 obowiązywała norma 30 godzin. Przez długie lata pracowała jednak w godzinach ponadwymiarowych. Od 1982 r. uczyła muzyki w klasach IV - VIII oraz pozostałych przedmiotów. Kłopoty z gardłem, odnotowane formalnie u laryngologa, rozpoczęły się w 1981 r. W okresie jesienno - zimowym występowały częste chrypki i zanik głosu. Czasem trwało to nawet 1,5 tygodnia. W 1997 r. strona skorzystała z tego powodu z rocznego urlopu na poratowanie zdrowia. Urlop nie przyniósł efektów. W 1998 r. dokonano usunięcia zgrubienia z jej lewej struny głosowej. Przez następny rok przebywała na kolejnym urlopie, a od 1999 r. jest na rencie chorobowej. E. B. uważa, że przez nie stwierdzenie u niej choroby zawodowej i skierowanie jedynie na rentę wyrządzono jej wielką krzywdę finansową i moralną. W decyzji z dnia [...] (Nr [...]), wydanej po rozpatrzeniu odwołania E. B., Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie organu pierwszej instancji, powołując w podstawie prawnej swojego rozstrzygnięcia przepisy ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz rozporządzenia RM z 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Uzasadniając decyzję, organ odwoławczy ponownie przedstawił szczegółowo przebieg pracy zawodowej odwołującej się. Następnie wywodził, że E.B. była dwukrotnie badana w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W. W dniu [...] stwierdzano tam u niej: "Przewlekły prosty nieżyt krtani, przewlekły częściowo przerostowy nieżyt gardła. Klinicznych cech choroby zawodowej narządu głosu nie stwierdza się." W trybie odwoławczym skierowano pacjentkę na badania do Instytutu Medycyny Pracy w S. W dniu [...]Instytut ten wydał orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu głosu u E.B., uzasadniając swoje stanowisko następująco: "w trakcie obecnej obserwacji przeprowadzano kilkukrotne badania laryngologiczne łącznie z badaniem stroboskopowym, które nie ujawniły istotnych zmian patologicznych w aspekcie następstw przeciążenia głosu. W obrębie krtani fałdy głosowe są gładkie, wykazują pełne zwarcie fonacyjne. Stwierdzono jedynie cechy przewlekłego częściowo przerostowego zapalenia błony wyłącznie gardła oraz przewlekłego prostego zapalenia krtani z cechami dysfonii funkcjonalnej. 3 3 II SA/Wr 2920/2000 Charakter zmian chorobowych w obrębie krtani, a przede wszystkim brak guzków głosowych, zmian przerostowych lub niedowładu wiązadeł głosowych nie daje podstaw z punktu widzenia orzecznictwa lekarskiego i prawnego do rozpoznania u badanej zawodowego schorzenia narządu głosu." Uwzględniając taki materiał dowodowy, Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. podniósł, że do stwierdzenia choroby zawodowej muszą być spełnione jednocześnie dwa warunki: 1) choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych, 2) choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy. Organ drugiej instancji zauważył w związku z tym, że E. B. przepracowała [...] jako nauczycielka. Pomimo istnienia zawodowego narażenia na nadmierny wysiłek głosowy obie placówki służby zdrowia upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych były zgodne, co do faktu, iż stwierdzone na podstawie badań laryngologicznych i stroboskopowych zmiany chorobowe w obrębie krtani nie figurują w wykazie chorób zawodowych i nie dają podstaw do rozpoznania u pacjentki choroby zawodowej narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym. Brak, więc podstaw prawnych i merytorycznych do zmiany decyzji organu pierwszej instancji. E.B. wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we W. skargę na decyzję organu drugiej instancji, w której powtórzyła w całości argumentację przywołaną w odwołaniu od decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O. W odpowiedzi, strona przeciwna podtrzymała swoje stanowisko, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W związku z reformą sądownictwa administracyjnego wypada w pierwszej kolejności wyjaśnić, że zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), z dniem 1 stycznia 2004 r. przestała obowiązywać ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, a sprawy, w których skargi zostały wniesione do NSA przed dniem 1 stycznia 2004 r., podlegają już od tej daty rozpoznaniu -zgodnie z dyspozycją art. 97 § 1 przytoczonych przepisów wprowadzających - przez wojewódzkie sądy administracyjne, na podstawie przepisów 4 3 II SA/Wr 2920/2000 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), powoływanej dalej - w skrócie -jako p.s.a. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest przede wszystkim pod względem zgodności z prawem. Określone w art. 145 p.s.a. podstawy prawne uwzględnienia skargi zostały z kolei ograniczone do naruszenia prawa. Z takiego uregulowania wynika, że kontrolując rozstrzygnięcia wydawane przez organy administracji publicznej, sąd bada ich zgodność z prawem, tzn. z przepisami prawa materialnego i z przepisami prawa procesowego. Podstawowym aktem prawnym, którego przepisy stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji jest niewątpliwie rozporządzenie RM z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze, zm.). W § 1 ust. 1 tego rozporządzenia wymienione zostały dwie przesłanki, których łączne występowanie przesądza dopiero o istnieniu choroby zawodowej. Pierwszą przesłankę stanowi ujęcie określonej choroby w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, drugą zaś stwierdzenie, że choroba ta została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy chorego. Ustalenie istnienia lub braku wymienionych przesłanek wymaga respektowania przepisów prawa procesowego, w tym także reguł określonych w art. 7 i 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, nakładających na organy obowiązek ustalenia stanu faktycznego zgodnie z rzeczywistością, na podstawie wyczerpująco zebranego materiału dowodowego i dokonaniu jego pełnej oceny. Zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), organ obowiązany jest przy tym przedstawić ocenę dowodów, ze wskazaniem w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia dlaczego dał wiarę jednym dowodom, a odmówił wiarygodności innym (art. 107 § 3 k.p.a.) - por. wyrok NSA z dnia 5 listopada 1998 r., I SA 1200/98. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika jednoznacznie, że rozstrzygając sprawę, Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Sanitarny uwzględnił bez zastrzeżeń treść orzeczeń: Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. oraz Instytutu Medycyny Pracy w S. Orzeczenia jednostek służby zdrowia, uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych stosownie do § 7 rozporządzenia RM z 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, stanowi niewątpliwie istotny dowód w tego typu sprawach, jak rozpoznawana. Charakter tego dokumentu, którego sporządzenie poprzedzone jest badaniami fachowców dysponujących specjalistyczna wiedzą, nie zwalnia jednak organu orzekającego od dokonania 5 3 II SA/Wr 2920/2000 wszechstronnej oceny także i tego dowodu, w kontekście wszystkich okoliczności sprawy. Jest to ważne szczególnie wtedy, gdy nie ulega wątpliwości - jak w rozpatrywanym przypadku (co przyznają organy obu instancji) - że osoba ubiegająca się o stwierdzenie choroby zawodowej pracowała w warunkach szkodliwych dla zdrowia. Choroby, spośród których istnienie co najmniej jednej (lub ich brak) należało przesądzić w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, zostały ujęte w pozycji 7. wykazu chorób zawodowych (załącznik do wielokrotnie już powoływanego rozporządzenia RM z 1983 r.), zgodnie z którym, chorobami zawodowymi są: "Przewlekłe choroby narządu głosu związane z nadmiernym wysiłkiem głosowym (guzki śpiewacze, niedowłady strun głosowych, zmiany przerostowe)". W obu orzeczeniach, które przesądziły o kierunku rozstrzygnięcia sprawy, uprawnione jednostki służby zdrowia wykluczyły występowanie u E.B. wszystkich tych chorób. Zdaniem Sądu, ocena ta nie może być uznana za nie budzącą wątpliwości, zwłaszcza jeśli uwzględnić treść jednego z dokumentów przedłożonych przez samą stronę. Chodzi o kartę informacyjną leczenia szpitalnego E. B., datowaną na dzień [...]. Na odwrocie tej karty widnieje następujący zapis: "Chora przyjęta na Oddz. Laryngologiczny z powodu długotrwałej chrypki. Dn. [...] w znieczuleniu ogólnym zdjęto pogrubienie lewej struny głosowej i przesłano do badania hist.-pat, krtań o obrazie typowym dla przewlekłego zapalenia. Wypisana do domu w stanie dobrym z zaleceniem unikania wysiłków głosowych i okresowej kontroli laryngologicznej. Po wynik badania hist.-pat. zgłosi się za 2 tygodnie." Organy orzekające pominęły ten dowód, mimo że strona wskazała jednoznacznie okoliczność "usunięcia zgrubienia na lewej struny głosowej" w swoim odwołaniu od decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O. Gdyby nawet przyjąć, że w toku postępowania przed organem pierwszej instancji dowód ten nie został jeszcze ujawniony, uchybienie tego organu polegało na naruszeniu obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), co było prawdopodobnie konsekwencją niewykonania obowiązku umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Dokumentacja sprawy nie wskazuje w każdym razie na to, że stronie umożliwiono skorzystanie z uprawnienia przewidzianego w art. 81 k.p.a. Natomiast organ odwoławczy dysponował już z pewnością wcześniej opisanym dokumentem. Był zatem zobowiązany rozważyć jego znaczenie w sprawie i dać wyraz swojej ocenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zgodnie z wymogiem przewidzianym w art. 107 § 3 k.p.a. Struny głosowe są niewątpliwie elementem narządu głosu w rozumieniu poz. 7. wykazu chorób zawodowych, w którym nawiązano także do "zmian przerostowych". Zdaniem Sądu, bez wyjaśnienia (np. na podstawie dodatkowej opinii uzupełniającej 6 3 II SA/Wr 2920/2000 opracowanej przez uprawnioną jednostkę służby zdrowia), czy istnieje związek między faktem "zdjęcia pogrubienia lewej struny głosowej" a normatywnym sformułowaniem nawiązującym do "zmian przerostowych", nie można było przyjąć - ponad wszelką wątpliwość - brak u E. B. choroby zawodowej wymienionej w poz. 7. wykazu. Sąd zwraca ponadto uwagę, że nie ustalono też, jaki był wynik badania histopatologicznego wycinka usuniętego ze struny głosowej skarżącej, a mogło to odgrywać rolę w niewadliwym dokonaniu ostatecznej oceny w zakresie istnienia lub braku choroby zawodowej u skarżącej, biorąc pod uwagę treść pełnego wykazu tych chorób. Stwierdzone przez Sąd naruszenia przepisów postępowania, które mogły istotnie wpłynąć na sposób załatwienia sprawy E. B., uzasadniały rozstrzygnięcie podjęte w pkt I niniejszego wyroku, w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.s.a. Orzeczenie zawarte w pkt II znajduje natomiast uzasadnienie w art. 152 p.s.a. 7