II SA/Wr 2953/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Jolanta Sikorska (spraw.) Sędziowie NSA - Tadeusz Kuczyński NSA - Bogumiła Skrzypczak Protokolant Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2004 r. przy udziale --- sprawy ze skargi K. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 250 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił K. M. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZW ZBoWiD we W. decyzją z dnia [...]r. z tytułu: wojny obronnej [...]r., działalności w Ruchu Oporu od [...]r. do [...]r. oraz walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od [...]r. do [...]r. W uzasadnieniu podał, że K. M. uzyskał uprawnienia kombatanckie przyznane przez ZBoWiD z w/w tytułów na podstawie oświadczeń świadków o działalności w Ruchu Oporu oraz zaświadczenia KW MO w P. z dnia [...]r. o udziale w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem. W toku postępowania weryfikacyjnego ustalono, że K. M. w okresie od [...]r. do [...]r. pełnił służbę i był zatrudniony w strukturach Bezpieczeństwa Publicznego, co wynika z zaświadczenia KWP w P. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) w/w ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które pełniły służbę i były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego. Osobom tym uprawnienia kombatanckie nie przysługują z żadnych tytułów. Mając powyższe na uwadze orzekł jak w rozstrzygnięciu decyzji. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. M. podał, że do pracy w UB nie wstąpił z własnej woli lecz został skierowany przez organizacje wyzwolenia. Pracując w tym Urzędzie działał na rzecz wolnej, niepodległej i suwerennej Ojczyzny. Po dziewięciu miesiącach został zwolniony, był przesłuchiwany jako podejrzany i otrzymał nakaz wyjazdu na Ziemie Odzyskane. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dołączył oświadczenie (bez daty) świadka L. K. W toku postępowania odwoławczego złożył pismo procesowe z dnia [...]r., w którym podtrzymał swoje twierdzenie o skierowaniu do pracy w UB przez organizację niepodległościową, podając, że organizacją tą była Armia Krajowa i dołączył oświadczenie świadka R. K. z dnia [...]r. oraz kolejne oświadczenie świadka L. K. z dnia [...]r. wraz z ich zaświadczeniami o rodzajach i okresach ich uprawnień kombatanckich. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 kpa i 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r. W uzasadnieniu podał, iż z akt sprawy wynika, że K. M. uzyskał uprawnienia kombatanckie decyzją ZW ZBoWiD we W. z dnia [...]r. z tytułu służby w Wojsku Polskim we [...]r., działalności w Ruchu Oporu od [...]r. do [...]r. oraz walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od [...]r. do [...]r. Z zaświadczenia KW MO w Poznaniu wynika, że K. M. pełnił służbę w organach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego od [...]r. do [...]r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. M. powołał się na okoliczność, o której mowa w art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy, to jest, że do organów Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego został skierowany przez organizację niepodległościową. Na potwierdzenie powyższego przedstawił oświadczenia dwóch świadków: R. K. i L. K. Organ podał, że oświadczenie świadka R. K. uznał za niewiarygodne. Świadek ten nie był w Armii Krajowej. Posiada wprawdzie uprawnienia kombatanckie lecz z tytułu służby w Wojsku Polskim od [...]r. do [...]r. Nie można zatem w tej sytuacji zdaniem organu uznać za wiarygodne jego oświadczenia potwierdzającego skierowanie odwołującego się do pracy w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego przez AK, skoro sam nigdy nie był w tej organizacji. Natomiast kopia oświadczenie świadka L. K. była zdaniem organu przerabiana, a wzmianka o skierowaniu do pracy w Urzędzie Bezpieczeństwa przez Armię Krajową jest dopisana inną ręką niż reszta oświadczenia. Organ podał, że w tej sytuacji odrzucił oświadczenie świadka L. K., ponieważ nosi ono wyraźne cechy fałszerstwa. Organ wskazał dalej, że w myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) powołanej wyżej ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich z wszelkich tytułów osoby, które pełniły służbę lub funkcję i były zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego, chyba że osoby te przedstawią dowody, o których mowa w art. 21 ust. 3 ustawy, tj. dowody świadczące, że do organów tych zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu niesienia im pomocy. Zdaniem organu odwołujący się nie przedstawił na powyższą okoliczność wiarygodnych dowodów. Mając powyższe na uwadze orzekł jak w zaskarżonej decyzji. W skardze na powyższą decyzję K. M. podtrzymał twierdzenia zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponadto dodał, że o ile organ miał wątpliwości co do wiarygodności oświadczenia świadka L. K., powinien sięgnąć do oryginału tego oświadczenia i ewentualnie przesłuchać tego świadka na powyższą okoliczność. Natomiast oświadczenie świadka R. K. potwierdza jego uczestnictwo w AK, a podane przez tego świadka okoliczności mają jedynie wspierać fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Fakt, że świadek ten uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu służby w Wojsku Polskim nie oznacza zdaniem skarżącego, że świadek ten nie posiada wiadomości co do uczestnictwa w organizacjach niepodległościowych, a w szczególności w Armii Krajowej. W swoim oświadczeniu wskazuje na źródło tych wiadomości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W złożonym na rozprawie piśmie procesowym podniósł dodatkowo zarzut naruszenia prawa materialnego, w szczególności art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego przez niewłaściwe zastosowanie oraz zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa, a także naruszenie przepisów rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22.09.1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień, przez uchybienie § 6 tego rozporządzenia, które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy. Wskazując na powyższe domagał się uchylenia wydanych w sprawie decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawujący zgodnie z art. 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), mającej zastosowanie do rozpoznania niniejszej sprawy w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.), w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem uznał, że wydane w sprawie decyzje zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa. Organ rozpoznający sprawę nie wyjaśnił bowiem w sposób należyty wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w związku z czym skargę należało uwzględnić a wydane w sprawie decyzje uchylić. Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz. U. z 1997r., Nr 142, poz. 950 z późn. zm.) Na mocy art. 25 ust. 1 tej ustawy wprowadzony został tryb weryfikacji uprawnień kombatanckich uzyskanych na podstawie przepisów dotychczasowych. W/w przepis prawa wprowadza zasadę zachowania uprawnień kombatanckich nabytych na podstawie dotychczasowych przepisów. Od zasady tej wprowadza jednak wyjątki enumeratywnie wymienione w art. 25 ust. 2. Przepis art. 25 ust. 2 stanowi, że: "Pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby: 1) wymienione w art. 21 w ust. 2: a) w pkt 1, 3 i 4, z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3, b) w pkt 2, 21, 5 i 6, jeżeli w wyniku postępowania weryfikacyjnego wykazano im czyny, o których mowa w tych przepisach, 2) które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947r." Zgodnie zaś z przepisem art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) uprawnienia przewidziane ustawą "nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej". W myśl art. 21 ust. 3 owej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji: " Nie stosuje się przepisu ust. 2 pkt 4 lit. a) i b) wobec osób: 1) które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy". Z treści wyżej przytoczonych przepisów art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) owej ustawy wynika, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które w latach 1944-1956 pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, chyba że spełniają one przesłanki o jakich mowa w 21 ust. 3 pkt 1) owej ustawy, to jest przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy. Skarżący pouczony w piśmie zawiadamiającym go o wszczęciu postępowania w sprawie o treści art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach złożył pismo z dnia [...]r., w którym podał, że na polecenie Armii Krajowej wstąpił do pracy w organach Bezpieczeństwa Publicznego i przez kilka miesięcy pełnił funkcję agenta AK. Za działalność w AK został odznaczony Krzyżem Armii Krajowej. Do pisma dołączył oświadczenie świadka L. K., w którym świadek ten podał, że w okresie okupacji hitlerowskiej skarżący mieszkał i pracował w T. W tym czasie od [...]r. do [...]r. należał do ruchu oporu - do Armii Krajowej jako dowódca sekcji. W roku [...] pracował w Urzędzie Bezpieczeństwa, pełniąc równocześnie funkcję agenta AK. Rozpoznając po raz pierwszy sprawę organ decyzyjny z naruszeniem art. 7 i art. 77 kpa nie wyjaśnił powyższej okoliczności, nie przeprowadził też na powyższą okoliczność dowodu z przesłuchania strony. Możliwość przeprowadzenia w określonych sytuacjach prawnych takiego dowodu przewiduje art. 86 kpa. W uzasadnieniu wydanej w dniu [...]r. decyzji z naruszeniem art. 107 § 3 kpa w żaden sposób nie ocenił dowodów przedstawionych przez skarżącego w piśmie procesowym z dnia [...]r. i do twierdzeń skarżącego co do istnienia w sprawie przesłanek z art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach w ogóle się nie odniósł. Wskazać należy, że zgodnie z wyrażoną w art. 80 kpa zasadą swobodnej oceny dowodów organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W toku postępowania odwoławczego skarżący przedstawił kolejne dwa oświadczenia świadka L. K. oraz oświadczenie świadka R. K. W swoim oświadczeniu z dnia [...]r. świadek R. K. potwierdził przynależność skarżącego w okresie okupacji hitlerowskiej do Armii Krajowej. W toku postępowania odwoławczego skarżący przedłożył dwa kolejne oświadczenia świadka L. K. - jedno bez daty, z podpisem poświadczonym przez Prezesa Zarządu Koła Terenowego w T. Światowego Związku Żołnierzy AK, w którym świadek ten potwierdził skierowanie skarżącego w [...]r. przez organizację wyzwolenia powstałą na bazie AK do pracy w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w T. "w celu pełnienia tam funkcji agenta organizacji wyzwolenia", - i drugie z dnia [...]r. z podpisem poświadczonym przez Prezesa Zarządu Koła Miejskiego w O. Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych, w którym świadek ten także potwierdził przynależność skarżącego w okresie okupacji hitlerowskiej do Armii Krajowej i podał, że: "K. M. był skierowany przez organizacje niepodległościowe do pracy w UB w celu niesienia jej pomocy w [...]r." W ocenie organu kopia oświadczenia świadka L. K. z dnia [...]r. była przerabiana, a wzmianka o skierowaniu do pracy w Urzędzie Bezpieczeństwa przez Armię Krajową jest dopisana inną ręką niż reszta oświadczenia. Z tej przyczyny organ odrzucił oświadczenie świadka L. K., ponieważ - jak podał - nosi ono wyraźne cechy fałszerstwa. Taka ocena zebranych w sprawie dowodów narusza wyrażoną w art. 80 kpa zasadę swobodnej oceny dowodów. Zauważyć bowiem należy, że w aktach sprawy znajdują się trzy różne oświadczenia świadka L. K., z których organ ocenił tylko jedno. Ponadto budzić może wątpliwości stwierdzenie organu o sfałszowaniu owego oświadczenia w części dotyczącej skierowania skarżącego do pracy w UB przez Armię Krajową. W ocenie sądu fałsz tej części oświadczenia świadka L. K. nie jest tak oczywisty, jak to stwierdza organ. O fałszu tej części oświadczenia świadka L. K. można by mówić wówczas, gdyby pismo, którym posłużono się sporządzając oświadczenie w tej części na tyle różniło się od pozostałej części tego oświadczenia, że już "na pierwszy rzut oka" byłaby widoczna różnica charakteru pisma obu wspomnianych części owego oświadczenia. Tymczasem oczywistość ta budzi wątpliwości. Jeżeli zatem organ powziął wątpliwość co do prawdziwości oświadczenia tej części oświadczenia świadka L. K., winien był dopuścić dowód z opinii biegłego grafologa na okoliczność, czy wspomniane wyżej części oświadczenia tego świadka zostały sporządzone przez tą samą osobę, bądź przeprowadzić dowód z zeznań tego świadka na powyższą okoliczność, a także na okoliczność potwierdzoną zakwestionowaną częścią oświadczenia. Zważyć przy tym należy, że oświadczenia świadka L. K. z dnia [...]r. jest jednym z trzech różnych oświadczeń tego świadka na powyższą okoliczność, co uszło uwagi organu decyzyjnego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ z naruszeniem art. 107 § 3 kpa w ogóle nie odniósł się i nie ocenił pozostałych oświadczeń tego świadka. Uchybienia powyższe jako mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy skutkowały konieczność uchylenia wydanych w sprawie decyzji jako przedwczesnych, co orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) wyżej powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji, mając na względzie to, co powiedziano wyżej odnośnie meritum sprawy, przeprowadzi zgodnie z zasadami kodeksu postępowania administracyjnego postępowanie wyjaśniające na okoliczność o jakiej mowa w treści art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach i dowody te oceni zgodnie z art. 80 kpa czyniąc właściwe ustalenia faktyczne w sprawie, po czym rozważy, czy zachodzą przesłanki z wyżej wskazanych przepisów ustawy o kombatantach do zachowania przez skarżącego uprawnień kombatanckich. O kosztach postępowania przed Sądem orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 3) rozporządzenia ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.). Orzeczenie zawarte w pkt III wyroku oparto na przepisie art. 152 owej ustawy w związku z brzmieniem art. 26 ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.