II SA/Wr 297/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Władysław Kulon po rozpoznaniu w dniu 20 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D.W. i M.W. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie ze skargi D.W. i M.W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uzupełnienia postanowienia postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 9 sierpnia 2017 r. W dniu 27 czerwca 2017 r. wpłynął do Sądu wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wskazali w nim m.in., że nikt nie prowadzi ze skarżącymi wspólnego gospodarstwa domowego, że na dochód składa się emerytura skarżącej w kwocie 1305 zł oraz emerytura skarżącego w wysokości 1770 zł. Do swoich zobowiązań i stałych wydatków wnioskodawcy zaliczyli koszty utrzymania mieszkania w kwocie 500 zł oraz wydatki na leki – 800 zł. Podali również, że nie posiadają innych nieruchomości i są współwłaścicielami działki [...] i [...] o powierzchni 2488 m2. Nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych i wierzytelności. Pismem z dnia 30 czerwca 2017 r. referendarz sądowy wezwał skarżących do przedłożenia do akt sprawy w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania: kserokopii zeznań podatkowych dotyczących podatku dochodowego od osób fizycznych wraz z załącznikami, ewentualnie rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy/informacji o dochodach uzyskanych za rok 2015 i 2016 albo za dwa ostatnie lata, za które takie zeznanie, obliczenie lub informacja zostały sporządzone; wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące oraz informacji o posiadanych lokatach oszczędnościowych i innych formach gromadzenia środków pieniężnych; szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków gospodarstwa domowego (opłaty: czynsz, media, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów i pożyczek - bankowych i prywatnych, podatki, alimenty, zajęcia komornicze, inne), ze wskazaniem źródeł ich finansowania (załączyć dowody opłat); kserokopii odcinka emerytur za czerwiec 2017 r., informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej lub innych form wsparcia ze strony państwa oraz innych dokumentów i informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w piśmie z dnia 29 lipca 2017 r. skarżący wskazali, że: nie mają rachunków bankowych, nie korzystają z pomocy społecznej i nigdy z niej nie korzystali. Do pisma skarżący dołączyli kserokopie odcinków emerytur za czerwiec 2017 r., z których wynika, że emerytura skarżącej wynosi 1302,72 zł, zaś skarżącego – 1769,06 zł. Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując, iż skarżący nie wykazali, że spełniają przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący w odpowiedzi na pisma referendarza sądowego nadesłali bowiem jedynie odcinki ich emerytur za czerwiec 2017 r. Jednakże odcinki te nie pozwalają na pełną ocenę sytuacji dochodowej skarżących, na której ustalenie wpływ mają także dane zawarte w zeznaniach podatkowych, czy też w informacjach o rocznych dochodach uzyskanych od organu rentowego, których skarżący nie przedłożyli. Skarżący nie przedłożyli także wyciągów z kont bankowych, lokat bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy. Przedłożenie opisanych wyżej wyciągów miało na celu ustalenie pełnej, rzeczywistej sytuacji dochodowej skarżącej z uwzględnieniem stanu i historii rachunków bankowych i ewentualnych lokat bankowych. Twierdzenie skarżących, iż nie posiadają kont bankowych i lokat bankowych należało uznać – zdaniem referendarza - za niewiarygodne, ponieważ nie zostało to wykazane w niniejszej sprawie. Brak kont bankowych mogłyby potwierdzić, np. ewentualne dowody uiszczonych opłat dotyczących kosztów utrzymania (np. opłaty za czynsz, gaz, prąd, leki, nieczystości, podatki), jeżeli opłaty te zostałyby poniesione za pośrednictwem innych form płatności niż przelewy z kont bankowych należących do skarżących. Dowodów tych skarżący nie przedłożyli mimo, że opisanymi wyżej pismami referendarza sądowego, zostali wezwani do przedłożenia tych dokumentów. Brak danych potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem nie pozwala na wiarygodną ocenę, czy wydatki te kształtują się w kwotach podanych we wniosku o prawo pomocy i czy po ich poniesieniu skarżący dysponują środkami finansowymi pozwalającymi na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia 11 września 2017 r. skarżący wnieśli od powyższego postanowienia sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej "P.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Podstawą podjęcia zakwestionowanego przez skarżących postanowienia referendarza sądowego są przepisy art. 245 § 2 i art 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przepisy art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stanowią zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Według Sądu wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 P.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tymczasem - w ocenie Sądu - dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie są na tyle ogólnikowe i niepełne, że wymagane było wezwanie do dodatkowych wyjaśnień. Jak słusznie wskazano w postanowieniu z dnia 9 sierpnia 2017 r., pisma referendarza sądowego z dnia 30 czerwca 2017 r. zostały sporządzone na podstawie art. 255 P.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 P.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (postanowienie z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). W rozpoznawanej sprawie skarżący zignorowali wezwanie referendarza i nie przedstawili żadnych dokumentów – z wyjątkiem wyciągów z emerytur - obrazujących ich sytuację majątkową. Z tych względów należy przyjąć, że dochód wnioskodawców na poziomie 3071,78 zł przy kosztach miesięcznych w wysokości 1300 zł jest wystarczający na pokrycie kosztów niniejszego postępowania. W rozpoznawanej sprawie – w ocenie Sądu – słusznym jest zatem stwierdzenie referendarza, że wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazali w niniejszej sprawie w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest ich rzeczywista pełna sytuacja dochodowa i czy sytuacja ta pozwala na poniesienie kosztów niniejszego postępowania. Jak słusznie wskazał referendarz to na stronie skarżącej spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. To strona skarżąca winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (postanowienie NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r. sygn. akt I GZ 275/10, publ. LEX nr 741268). W niniejszej sprawie skarżący w sposób wybiórczy wykonali pisma referendarza sądowego poprzez nadesłanie jedynie odcinków emerytur, co nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, ponieważ nie odzwierciedla pełnej sytuacji finansowej wnioskodawców. Nie przemawia za tym również samo powoływanie przez skarżących argumentów dotyczących braku zimnej wody i ogrzewania, picia wody z rowu, żebractwa, braku innych dochodów poza emeryturami, niekorzystania z pomocy społecznej. Instytucja prawa pomocy – jak słusznie wskazał referendarz - ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Co wymaga tutaj podkreślenia, wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie w pełnym zakresie zabrakło. W tej sytuacji, ponieważ skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania zgodnie z przepisem art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zakwestionowane przez skarżących postanowienie referendarza należało uznać za prawidłowe. Z tych też przyczyn na podstawie art. 260 w związku z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.