II SA/Wr 298/17

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku D. W. i M.W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D. W. i M.W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uzupełnienia postanowienia postanawia: odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Na urzędowym formularzu z dnia 22 czerwca 2017 r. skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. We wniosku tym wskazali konkretnego pełnomocnika tj. adw. T. M. W jego uzasadnieniu podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i nikt inny nie pozostaje z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. W domu nie mają ogrzewania ani zimnej wody i mieszkanie nie nadaje się do zamieszkania z rodziną. Dodali że są uporczywie nękani przez sąd z tytułu dochodzenia praw materialnych i są dyskryminowani. W rubryce nr 10 formularza obejmującej dochody podali, że skarżąca otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł, a skarżący w kwocie [...] zł obejmującej także dodatek [...]. Łączny ich wspólny dochód wynosi [...] zł miesięcznie. W rubryce nr 12 zobowiązania i stałe wydatki podali, że koszty utrzymania mieszkania wynoszą 500 zł miesięcznie oraz że około 800 zł miesięcznie przeznaczają na zakup leków na jedną osobę, przy czym kupują leki ratujące życie. Koszty postępowań przekraczają ich dochody, bo do żadnej sprawy nie mają pomocy. Nie są w stanie pokryć kosztów skargi kasacyjnej bez uszczerbku w ich utrzymaniu. Podali także, że nie posiadają innych nieruchomości i są współwłaścicielami działki [...] i [..] o powierzchni [...] m2. Nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych i wierzytelności. Następnie pismami referendarza sądowego z dnia 30 czerwca 2017 r. wezwano stronę skarżącą na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i informacji dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej, tj.: kserokopii zeznań podatkowych skarżących dotyczących podatku dochodowego od osób fizycznych za rok [...i...] wraz z załącznikami ewentualnie rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy albo informacji o dochodach uzyskanych w roku [...i...] albo za dwa ostatnie lata za które takie zeznanie, obliczenie, informacja zostały sporządzone; wyciągów z posiadanych przez skarżących rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące oraz informacji o posiadanych lokatach oszczędnościowych i innych formach gromadzenia środków pieniężnych; szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków gospodarstwa domowego (opłaty: czynsz, media, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów i pożyczek - bankowych i prywatnych, podatki, alimenty, zajęcia komornicze, inne), ze wskazaniem źródeł ich finansowania ( należało załączyć dowody opłat); kopii odcinków emerytury skarżących za [...]; informacji o korzystaniu z pomocy społecznej lub innych form wsparcia ze strony państwa oraz innych dokumentów i informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosków skarżących, Pisma te zostały doręczone skarżącym w dniu 24 lipca 2017 r. W odpowiedzi na powyższe pisma referendarza sądowego z dnia 30 czerwca 2017 r. skarżący pismem nadanym 31 lipca 2017 r. podali, że referendarz sądowy uporczywie ich nęka do każdej sprawy dodatkowymi wyjaśnieniami, a które są już w ich wniosku o prawo pomocy. W piśmie tym wyjaśnili, że nie posiadają rachunków bankowych, kont i lokat oszczędnościowych. Poza emeryturą nie mają innych źródeł dochodu. Emerytury wynoszą tyle ile podali we wniosku o prawo pomocy i mają prawo żyć na takim poziomie jaki zapewnia im państwo. Ponownie podali, że nie mają zimnej wody, a ponadto, że są [...]. Nie korzystają z pomocy społecznej i nigdy z niej nie korzystali. Nie posiadają innych dokumentów dotyczących dochodów, bo nie otrzymują innych dochodów. Dodali, że ich emerytury są jednakowe od marca aż do marca następnego roku, a emerytura czasami wzrasta o [..] zł, lub zmniejsza się. Do pisma tego skarżący dołączyli odcinki ich emerytur za [..] r., z których wynika, że skarżąca otrzymała to świadczenie w wysokości [...] zł, a skarżący w wysokości [...] zł. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W myśl art 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej p.p.s.a..) zwolnienie od kosztów sądowych i stanowienie adwokata lub radcy prawnego obejmuje prawo pomocy w zakresie całkowitym. Na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane osobie fizycznej – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazali w niniejszej sprawie w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest ich rzeczywista pełna sytuacja dochodowa i czy sytuacja ta pozwala na poniesienie kosztów niniejszego postępowania. Skarżący w odpowiedzi na powyższe pisma referendarza sądowego nadesłali bowiem jedynie odcinki ich emerytur za [...], z których wynika, że skarżąca otrzymała to świadczenie w wysokości [...] zł, a skarżący w wysokości [...] zł. Jednakże odcinki te nie pozwalają na pełną ocenę sytuacji dochodowej skarżących, na której ustalenie wpływ mają także dane zawarte w zeznaniach podatkowych, czy też w informacjach o rocznych dochodach uzyskanych od organu rentowego, których skarżący nie przedłożyli. Skarżący nie przedłożyli także wyciągów z kont bankowych, lokat bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy. Przedłożenie opisanych wyżej wyciągów miało na celu ustalenie pełnej, rzeczywistej sytuacji dochodowej skarżącej z uwzględnieniem stanu i historii rachunków bankowych i ewentualnych lokat bankowych. Twierdzenie skarżących, iż nie posiadają kont bankowych i lokat bankowych należało uznać za niewiarygodne, ponieważ nie zostało to wykazane w niniejszej sprawie. Brak kont bankowych mogłyby potwierdzić np. ewentualne dowody uiszczonych opłat dotyczących kosztów utrzymania (np. opłaty za czynsz, gaz, prąd, leki, nieczystości, podatki), jeżeli opłaty te zostałyby poniesione za pośrednictwem innych form płatności niż przelewy z kont bankowych należących do skarżących. Dowodów tych skarżący nie przedłożyli mimo, że opisanymi wyżej pismami referendarza sądowego, zostali wezwani do przedłożenia tych dokumentów. Brak danych potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem nie pozwala na wiarygodną ocenę, czy wydatki te kształtują się w kwotach podanych we wniosku o prawo pomocy i czy po ich poniesieniu skarżący dysponują środkami finansowymi pozwalającymi na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca bowiem winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (por. post. NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 275/10, LEX nr 741268). W tej sytuacji wybiórcze wykonanie pisma referendarza sądowego poprzez nadesłanie wspomnianych odcinków emerytur nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, ponieważ nie odzwierciedla pełnej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Dodać należy, że opisane pisma referendarza sądowego z dnia 30 czerwca 2017 r. zostały sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie w pełnym zakresie zabrakło. W świetle powyższego powołane przez skarżących argumenty dotyczące braku zimnej wody i ogrzewania, [..], [...], braku innych dochodów poza emeryturami, niekorzystania z pomocy społecznej nie uzasadniają przyznania prawa pomocy. Przyjąć zatem należy, że skarżący nie wykazali, że spełniają przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z tych względów należało odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 2 p.p.s.a. i art 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.