II SA/Wr 3119/01

Sygn. akt: 3 II SA/Wr 3119/2001 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 czerwca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia NSA Anna Moskała Sędziowie - Sędzia NSA Krystyna Anna Stec - Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk (sprawozdawca) Protokolant Halina Rosłan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi A. A.A. na postanowienie Wojewody D. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie o wymeldowanie B. A. z lokalu przy ul. O. [...]w L. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta L. z dnia [...]r., Nr [...]. 6 Sygn. akt: 3 II SA/Wr 3119/2001 Uzasadnienie A. A.A. wniosła o wymeldowanie B. A. z lokalu mieszkalnego Nr [...] w budynku przy ul. O. [...] w L.. Postanowieniem z dnia [...]r. (Nr [...]), działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L. Dyrektor Wydziału Spraw Obywatelskich w Urzędzie Miasta zawiesił postępowanie w sprawie, powołując się na przepis art. 97 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie organu pierwszej instancji, wnioskodawczyni nie jest stroną postępowania, o którego uruchomienie się ubiegała. Ponieważ jednak wystąpiła do Sądu Rejonowego w L. o ustalenie, że wstąpiła w stosunek najmu przedmiotowego lokalu oraz o wykazanie, że B. A. nie ma uprawnień do tego lokalu, załatwienie jej wniosku o wymeldowanie zależy od rozstrzygnięcia sprawy zawisłej przed sądem powszechnym. Po rozpatrzeniu zażalenia A. A. A., Wojewoda D. utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne orzeczenie o zawieszeniu postępowania (postanowienie Wojewody z dnia [...]r., Nr [...]). Z uzasadnienia takiego rozstrzygnięcia wynika, że organ wyższego stopnia uznał za zasadny argument Prezydenta Miasta L., że - w świetle art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (jednolity tekst - Dz. U. z 2001 r., Nr 86, poz. 960 ze zm.) - wynik sądowego postępowania w sprawie ustalenia stosunku najmu lokalu przy ul. O. [...]w L. będzie miał wpływ na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy o wymeldowanie B. A. z tego lokalu. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu A. A. A. stwierdziła, że nie zgadza się z postanowieniami organów obu instancji i wniosła o ich uchylenie. Zdaniem skarżącej, jej ojciec – B. A. - mimo że został wpisany przez matkę T. A. jako członek rodziny (mąż) do wniosku o przydział i figuruje w decyzji o przydziale spornego lokalu, w istocie nie był w nim zameldowany i nie przebywał w nim, ponieważ opuścił rodzinę (rodzice żyli w separacji). Nie partycypował ani w urządzeniu tego mieszkania, ani też w kosztach jego utrzymania. W ogóle nie utrzymywał z rodziną kontaktów. Także matka strony wyjechała z L. i nie interesowała się swoimi dziećmi (tj. skarżącą i jej bratem A. A.). Powstałe w związku z taką postawą obojga rodziców zadłużenia w opłatach za lokal strona pokryła wraz z bratem, kosztem wielu wyrzeczeń. Rodzeństwo przeprowadziło też kapitalny remont mieszkania, doprowadziło instalację elektryczną oraz wyposażyło lokal w meble i inne urządzenia. 2 Sygn. akt: 3 II SA/Wr 3119/2001 Skarżąca podniosła dalej, że korzystając z wyjazdu matki skarżącej oraz z tego, że nadal pozostawał on formalnie jej mężem, B. A uzyskał zameldowanie na pobyt stały w spornym lokalu, w którym przebywał jednak tylko przez kilka miesięcy na przełomie [...] roku. Jednakże z powodu złego zachowania, na skutek interwencji Policji, opuścił mieszkanie. Zdaniem skarżącej, zawieszenie postępowania do czasu zakończenia sprawy w sądzie powszechnym jest - w świetle opisanych okoliczności -krzywdzące dla niej samej i dla jej brata, przedłuża bowiem merytoryczne załatwienie jej wniosku i naraża rodzeństwo na "napaści" (jak to określono w skardze) ze strony ojca i ustawiczne konflikty, włącznie z dopuszczaniem się przez niego rękoczynów. W odpowiedzi strona przeciwna podtrzymała swoje stanowisko, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Ze względu na dokonaną reformę sądownictwa administracyjnego wymaga wyjaśnienia, że od dnia 1 stycznia 2004 r. skarga podlegała już rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jako miejscowo i rzeczowo właściwy. Uwzględniając dyspozycję art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), Sąd zobowiązany był stosować przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), powoływanej w dalszych rozważaniach - w skrócie - jako p.s.a. Należy w związku z tym podkreślić, że stosownie do art. 3 § 1 p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w tej ustawie, między innymi w wypadkach stwierdzenia naruszeń określonych w art. 145 § 1 pkt 1 p.s.a. Nie są przy tym związane zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 p.s.a.). Uwzględniając brzmienie obu przywołanych przepisów, zaskarżone orzeczenia należało wyeliminować z obrotu prawnego, z innych jednak przyczyn, niż to wywodzono w skardze. Organy obu instancji przyjęły za normatywną podstawę swoich orzeczeń przede wszystkim art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. W przepisie tym ustawodawca przewidział obligatoryjne zawieszenie postępowania w sytuacji, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Z uzasadnień obu rozstrzygnięć zakwestionowanych przez stronę wynika jednak, że każdy z organów inaczej konstruuje owo zagadnienie wstępne (w rozumieniu cyto- 3 Sygn. akt: 3 II SA/Wr 3119/2001 wanego przepisu), od którego uprzedniego rozstrzygnięcia przez Sąd Rejonowy w L. miałoby zależeć merytoryczne załatwienie sprawy wymeldowania B. A. ze spornego lokalu. Prezydent Miasta L. jednoznacznie przyjął, że od wyjaśnienia przez sąd kwestii wstąpienia przez A.A.A. w stosunek najmu spornego lokalu zależy możliwość przyznania jej statusu strony postępowania. Wojewoda D. skoncentrował się z kolei w uzasadnieniu swojego postanowienia na wykładni art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w związku z art. 9 ust. 2 tej samej ustawy, eksponując wszystkie przesłanki - w tym także przesłankę utraty uprawnień do zajmowanego lokalu, wymienionych w art. 9 ust. 2 - których spełnienie uzasadnia dopiero dokonanie wymeldowania. Taka treść uzasadnienia postanowienia Wojewody zdaje się sugerować, że dla tego organu zagadnieniem wstępnym jest konieczność przesądzenia przez sąd powszechny czy B. A. utracił uprawnienia do przebywania w lokalu, którego dotyczy spór meldunkowy. W ocenie składu orzekającego Sądu w rozpoznawanej sprawie, żadna z opisanych konstrukcji zagadnienia wstępnego, przyjmowanych przez organy administracji publicznej, nie znajduje uzasadnienia. W związku ze stanowiskiem zajętym przez Prezydenta Miasta L. godzi się zauważyć, iż w nadesłanej do Sądu dokumentacji sprawy znajduje się kopia dokumentu, oznaczonego jako "Poświadczenie zameldowania", z którego wynika, że w lokalu Nr [...] usytuowanym w budynku o tym samym numerze przy ul. O. w L. zameldowani są - na pobyt stały – A.A. A. (od dnia [...]r.), B. A. (od [...]r.) i A. A. (od [...]r.). Natomiast T.A.- zameldowana w tym samym lokalu w okresie od [...]r. do [...]r. - została wymeldowana decyzją Urzędu. Treść cytowanego dokumentu, do którego organ pierwszej instancji w ogóle się nie odniósł w uzasadnieniu swojego postanowienia z dnia [...]r., czyni co najmniej dyskusyjnym uzależnienie merytorycznego rozpatrzenia wniosku A. A. A. od uprzedniego przesądzenia przez sąd kwestii wstąpienia przez nią w stosunek najmu do spornego lokalu, skoro jako osoba zameldowana w spornym lokalu ma ona niewątpliwie interes prawny w ubieganiu się o wymeldowanie innej zameldowanej tak również osoby. Uszło także uwagi Prezydenta Miasta L., że w świetle art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych postępowanie o wymeldowanie może się toczyć nie tylko na wniosek strony, ale także z urzędu. W konkluzji wypada przyjąć, że kontrowersyjne - dla organu pierwszej instancji - znaczenie w sprawie zagadnienia tytułu prawnego przysługującego do lokalu, o którym mowa, A. A. A. nie stanowiło w istocie przeszkody do merytorycznego rozpatrzenia sprawy wymeldowania B. 4 Sygn. akt: 3 II SA/Wr 3119/2001 A.. Ewentualne stwierdzenie przesłanek wymeldowania lub ustalenie, że brak po temu podstaw, powinno bowiem znaleźć swoje odzwierciedlenie w decyzji, którą można było podjąć także z urzędu. W stanie prawnym obowiązującym w czasie podejmowania kwestionowanych postanowień przez organy obu instancji można było podzielać zapatrywanie Wojewody D., że skoro jedną z przesłanek wymeldowania była utrata uprawnień do zajmowanego lokalu, o których mowa w art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, od rozstrzygnięcia tej kwestii przez sąd powszechny w odniesieniu do B. A. zależeć mógł kierunek merytorycznego załatwienia sprawy jego wymeldowania. W ówczesnym stanie prawnym, dopuszczalna byłaby zatem konstrukcja tak ujmowanego zagadnienia wstępnego, w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Tamten stan normatywny uległ jednak istotnej zmianie już po wydaniu postanowienia przez Wojewodę D.. Z dniem [...]r., przepis art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności utracił moc, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt: K 20/01 - Dz. U. Nr 78, poz. 716), uznającym ten przepis na niezgodny z art. 52 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Trzeba w związku z tym podkreślić, iż badając legalność zaskarżonych orzeczeń, sądy administracyjne uwzględniają- generalnie - stan faktyczny i prawny sprawy z daty orzekania przez organy. Ten wzorzec kontroli nie powinien jednak uwzględniać przepisów ustawowych, które zostały uznane na niekonstytucyjne orzeczeniem Trybunału, opublikowanym wprawdzie po wydaniu orzeczenia, ale przed rozpoznaniem skargi przez sąd administracyjny. Takie stanowisko - podzielane w pełni przez skład orzekający Sądu w niniejszej sprawie - zaprezentował SN w wyroku z dnia 4 grudnia 2002 r. (sygn. akt: III RN 202/01, OSNP 2003/24/584). Przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. wyeliminował co prawda z obrotu jedynie art. 9 ust. 2 ustawy ewidencyjnej bez korekty brzmienia art. 15 ust. 2 tej ustawy, jednakże przewidziane w tym ostatnim przepisie odesłanie do art. 9 ust. 2 straciło już jakiekolwiek praktyczne znaczenie. W konsekwencji trzeba stwierdzić, że nie mają już także obecnie znaczenia ustalenia co do istnienia (lub braku) uprawnienia do lokalu po stronie osoby, której dotyczy postępowanie o wymeldowanie. Także zatem rozstrzygnięcie przez sąd powszechny i tej okoliczność nie mogło już stanowić - w momencie dokonywania przez Sąd oceny legalności zaskarżonych postanowień - przeszkody do merytorycznego rozpatrzenia sprawy wymeldowania B. A.. Uwzględnienie wszystkich podniesionych w wywodzie Sądu okoliczności faktycznych i prawnych prowadzi do ostatecznej konkluzji o naruszeniu przez organy administracji art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., co obligowało 5 Sygn. akt: 3 II SA/Wr 3119/2001 do uchylenia zaskarżonych postanowień obu instancji na podstawie art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.s.a. 6