II SA/Wr 312/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Halina Kremis po rozpoznaniu w dniu 7 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków Z. L. oraz H. i Z. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. L. oraz H. i Z. K. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zakazu użytkowania budynku mieszkalnego w zakresie instalacji elektrycznej postanawia: przyznać Z. L. oraz H. i Z. K. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych Z. L. oraz H. i Z. K. złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zakazu użytkowania budynku mieszkalnego w zakresie instalacji elektrycznej. W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie braku skargi poprzez uiszczenie solidarnie wpisu sądowego w wysokości 500 zł, skarżący: Z. L. oraz H. i Z.K. wystąpili w odrębnych wnioskach o zwolnienie ich z ww. opłaty sądowej wskazując, iż rodzina K. utrzymuje się z świadczenia emerytalnego w wysokości 703 zł, mają na utrzymaniu studiującego syna, a wydatki ich kształtują się następująco: czynsz za mieszkanie - 300 zł; opłata za energię elektryczną - 98, 91 zł; za gaz - 56, zł; opłata za telefon- 28, 06 zł. Skarżący K. dodali, iż z uwagi na swój stan zdrowia (urazy po wypadku) nie są w stanie podjąć zatrudnienia, jak również z tego tytułu mają zwiększone wydatki na leczenie i lekarstwa. Z. L. w uzasadnieniu swojego wniosku wskazała, iż ma 82 lata, samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, a z uzyskiwanego dochodu (świadczenie emerytalne) w wysokości 1.220, 41 zł zobowiązana jest ponosić następujące miesięczne wydatki: podatku od nieruchomości - 7 zł; opłata za energię elektryczną - 75, 60 zł; gaz w butli- 70 zł; za wywóz śmieci- 12,10 zł; za wodę - 30 zł, ubezpieczenie- 5, 70 zł, opłaty za telefon- 77, 66 zł; koszt opału- 350 zł; koszt lekarstw- 300 zł. We wnioskach złożonych na odrębnych formularzach skarżący zażądali przyznania im prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Skarżący K. w swoim wniosku oświadczyli, iż skarżącą czeka operacja kręgosłupa, ich syn otrzymuje stypendium socjalne w wysokości 450 zł, a wśród posiadanych składników majątkowych wymienili: mieszkanie we W. o pow. 57 m2 i lokal mieszkalny w O. w budynku pooborowym wymagający remontu (lokal bez WC, łazienki, kanalizacji), w którym zamieszkuje matka. Z kolei Z. L. poinformowała, iż jest osobą schorowaną i zmuszona jest najmować odpłatnie osoby do pomocy w pracach domowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej psa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Mając na uwadze wskazana regulację Sąd ponownie rozpoznał na podstawie zebranego materiału dowodowego i w oparciu o prawidłowy dołączony na formularzu wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy regulujące kwestię zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do art. 245 § 1 psa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje – stosownie do § 2 art. 245 powołanej wyżej ustawy procesowej – zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie § 3 tego samego artykułu – zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać – zgodnie z przepisem art. 245 § 4 psa, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt. 1) i 2) psa wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Zarówno z treści cytowanych powyżej przepisów prawa, jak i z dotychczasowego orzecznictwa dotyczącego zagadnienia kosztów postępowania wynika jednoznacznie, że zasadą jest obciążanie strony domagającej się prowadzenia postępowania sądowego w jej sprawie kosztami tego postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych oznacza przerzucenie ciężaru procesu na Skarb Państwa i stanowi swoistą formę kredytowania udziału strony w postępowaniu – w związku z czym należy uznać, że dopuszczalne jest jedynie w wyjątkowych wypadkach. Z przytoczonych przesłanek przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym wynika, że mogą ubiegać się o zwolnienie od kosztów osoby niezdolne ze względu na swój stan majątkowy pokryć tych kosztów samodzielnie, bądź niezdolne ich uiścić w całości. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi więc w istocie pomoc państwa dla osób, które nie mogą uiścić kosztów sadowych bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i swojej rodziny. Mając na względzie oświadczenia wnioskodawców o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Sąd uznał, że ich sytuacja finansowa i życiowa niewątpliwie bardzo trudna, w pełni uzasadnia przyznanie wnioskodawcom prawa pomocy w zakresie przez nich dochodzonym a wskazanym przez wnioskodawców na załączonych formularzach tj. w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Warto przy tym zaznaczyć, że zawarty w sprzeciwie z dnia 12 września 2008 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu stanie się już przedmiotem odrębnego rozpoznania po spełnieniu przez Z. L. oraz H. i Z. K. wymogów niezbędnych dla jego skuteczności. Z tych względów – na podstawie powołanych przepisów Sąd orzekł jak w sentencji.