II SA/Wr 315/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G.F. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 16 października 2017 r. w sprawie ze skargi G.F. na czynność Wójta Gminy M. w przedmiocie ustalenia numeru porządkowego budynku postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 października 2017 r. W dniu 5 września 2017 r. wpłynął do Sądu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub tylko ustanowienie adwokata. Wskazał w nim m.in., że posiadane świadczenie emerytalne jest przeznaczone na konieczne utrzymanie, że nie ma możliwości zrezygnowania czy też zmniejszenia którejś z opłat stałych. Ponadto, z uwagi na stan zdrowia znajduje się w trakcie stałego leczenia. Otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 1.244,51 zł. Skarżący jest właścicielem gruntów rolnych o powierzchni ewidencyjnej około 19 ha oraz nieużytków i drogi (parcela nr [...] i [...]) w J. obciążonych hipoteką na kwotę 45.000 DM, a także nieruchomości zabudowanej (ruiny pałacu z zabudowaniami folwarcznymi) oddanej w nieodpłatne użytkowanie stowarzyszeniu. Z wniosku wynika ponadto, że nikt nie prowadzi ze skarżącym wspólnego gospodarstwa domowego. Nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i wierzytelności. Pismem z dnia 7 września 2017 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia do akt sprawy w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania: kserokopii zeznania podatkowego dotyczącego podatku dochodowego od osób fizycznych wraz z załącznikami, ewentualnie rocznego obliczenia podatku albo informacji o dochodach uzyskanych za rok 2016; wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za czerwiec, lipiec i sierpień 2017 r. oraz informacji o posiadanych lokatach oszczędnościowych i innych formach gromadzenia środków pieniężnych; szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków gospodarstwa domowego (opłaty: czynsz, media, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów i pożyczek - bankowych i prywatnych, podatki, alimenty, zajęcia komornicze, inne), ze wskazaniem źródeł ich finansowania (załączyć dowody opłat); odcinka emerytur za sierpień 2017 r.; informacji o sposobie wykorzystania nieruchomości gruntowych wskazywanych we wniosku; informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej lub innych form wsparcia ze strony państwa; innych dokumentów i informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w piśmie z dnia 29 września 2017 r. skarżący wskazał, że ma 70 lat i jako emeryt nie składa zeznania podatkowego; nie posiada lokat oszczędnościowych i nie gromadzi środków pieniężnych w innych formach; nieruchomość rolna w B. stanowi nieużytki oraz użytki rolne do których należy zaklasyfikować grunty orne, trwałe użytki zielone (pastwiska i łąki), grunty rolne zabudowane oraz grunty zadrzewione i zakrzewione. Z uwagi na położenie działek w bliskim sąsiedztwie cieków wodnych (rzeka B., potok K.) obszar ten stanowi w części również teren zalewowy; miesięczne świadczenie emerytalne jest w całości przeznaczane na czynsz i żywność oraz niezbędne środki codziennego użytku; nie otrzymuje żadnych form wsparcia ze strony państwa; znajduje się w trakcie leczenia. Skarżący wskazał ponadto, że ewentualnie uzyskiwane wsparcie bezpośrednie dla rolników (posiadaczy, użytkowników) gruntów rolnych jest przeznaczane w całości na konieczność wykonywania przez nich odpowiednich zabiegów rekultywacyjnych i melioracyjnych w celu przywracania tym gruntom wartości użytkowej oraz zapewnienia ochrony czynnej, rosnącej na nich zwartej roślinności zielnej, co wyklucza swobodne dysponowanie uzyskanymi w ten sposób środkami pieniężnymi na cele niezwiązane z rolnictwem, ochroną środowiska i ekologią. Z tytułu użyczenia nieruchomości stowarzyszeniu prowadzącemu działalność, w szczególności w zakresie kultury oraz ochrony dóbr kultury i dziedzictwa narodowego, skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów. Postanowieniem z dnia 16 października 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując, iż strona skarżąca w sposób lakoniczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła - mimo wezwania - dokumentów wskazanych przez referendarza. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść świadczyłaby o wykazaniu, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Dlatego przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych przez skarżącego oświadczeń. Oceniając zaś zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz doszedł do przekonania, iż skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Złożone przez stronę skarżącą oświadczenie nie zawiera danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku skarżący ograniczył się jedynie do oświadczenia o swoim statusie emeryta, leczeniu i o kwotach uzyskiwanego świadczenia. Uchylił się natomiast od wykazania tych danych w jakikolwiek sposób, w tym w sposób określony w doręczonym wezwaniu. Wykazanie to i uzupełnienie informacji miało dać podstawy do oceny wykazania w zakresie dochodów i wydatków gospodarstwa domowego skarżącego, jego statusu majątkowego i sytuacji życiowej. Nadto referendarz wskazał, że oświadczenie wnioskodawcy w zakresie nieskładania zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz informacji albo obliczenia tego podatku nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy oraz w obowiązującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej prawie. Z kolei oświadczenie o oddaniu nieruchomości zabudowanej (ruiny pałacu z zabudowaniami folwarcznymi) w nieodpłatne użytkowania stowarzyszeniu świadczy o wyzbyciu się przez skarżącego możliwości czerpania środków pieniężnych ze składnika jego majątku, które jako konsekwencja jego autonomicznej decyzji, podjętej mimo potrzeb związanych z leczeniem, nie może obciążać swoimi skutkami, tj. brakiem środków na ponoszenie kosztów postępowania sprawie, budżetu państwa i innych podatników. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie - zdaniem referendarza - że na obecnym etapie postępowania w sprawie strona skarżąca nie wykazała podstaw do przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 13 listopada 2017 r. skarżący wniósł od powyższego postanowienia sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej "P.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Podstawą podjęcia zakwestionowanego przez skarżącego postanowienia referendarza sądowego są przepisy art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przepisy art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stanowią zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Według Sądu wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 P.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tymczasem - w ocenie Sądu - dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie są na tyle ogólnikowe i niepełne, że wymagane było wezwanie do dodatkowych wyjaśnień. Pismo referendarza sądowego z dnia 7 września 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 P.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 P.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. W rozpoznawanej sprawie skarżący zignorował wezwanie referendarza i nie przedstawił żadnych dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową. Brak współpracy z sądem w celu zbadania sytuacji majątkowej skarżącego nie można tłumaczyć przy tym faktem, że skarżący ma 70 lat, że nie posiada obywatelstwa polskiego, czy też złym stanem zdrowia. Z tych względów należało przyjąć, że dochód wnioskodawcy na poziomie 1244,51 zł przy braku wykazania jakichkolwiek kosztów utrzymania jest wystarczający na pokrycie kosztów niniejszego postępowania. Jeszcze raz podkreślić tutaj wypada, że skarżący wskazuje, iż nie dysponuje środkami umożlwiającymi ustanowienie zawodowego pełnomocnika z wyboru celem sporządzenia skargi kasacyjnej, ale twierdzenie to nie znajduje potwierdzenia w złożonym wniosku. Dlatego zarzuty podniesione w sprzeciwie pod adresem zakwestionowanego postanowienia są całkowicie nieuzasadnione. Podstawą odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy jest brak współpracy z sądem. Nieprzedłożenie dokumentów, o które był wezwany skarżący, w istocie pozbawiło referendarza możliwości oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Stąd koniecznym stała się jej ocena jedynie na podstawie złożonego formularza i zawartych w nim oświadczeń. W ocenie Sądu słusznym jest zatem stwierdzenie referendarza, że na obecnym etapie postępowania w sprawie strona skarżąca nie wykazała podstaw do przyznania prawa pomocy. To na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. To strona skarżąca winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy. W niniejszej sprawie skarżący w sposób wybiórczy wykonał wezwanie referendarza sądowego, co nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, ponieważ nie odzwierciedla pełnej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów postępowania sądowego – jak słusznie wskazał referendarz – można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów postępowania sądowego jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Co wymaga tutaj podkreślenia, wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. Powyższe rozważania należy również odnieść do możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie adwokata. Ponieważ skarżący w pełni nie przedstawił swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej, czym nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.), brak jest możliwości przyznania również w tym zakresie prawa pomocy. W tej sytuacji, ponieważ skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania zgodnie z przepisem art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zakwestionowane przez skarżącego postanowienie referendarza należało uznać za prawidłowe. Z tych też przyczyn na podstawie art. 260 w związku z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.