II SA/Wr 317/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz (sprawozdawca), Sędzia WSA Anna Siedlecka, Sędzia NSA Julia Szczygielska, Protokolant Magdalena Domańska-Byskosz, po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 9 listopada 2006 r. sprawy ze skargi Gimnazjum Nr [...] w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymierzenia pieniężnej kary administracyjnej za usunięcie siedmiu sztuk drzew bez wymaganego zezwolenia oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] Prezydent G. wyraził Zespołowi Szkół Nr [...] zgodę na usunięcie określonych drzew z wyjątkiem drzewa nr 6 tj. topoli simona o obwodzie 150 cm mierzonym na wysokości 130 cm, składając to oświadczenie jako właściciel terenu (art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody). Na tej podstawie Starosta G. zezwolił Zespołowi Szkół nr 4 w G. na usunięcie 7 drzew z gatunku topola o określonych obwodach pni oraz 1 drzewa z gatunku morwa, zobowiązując posiadacza nieruchomości do zastąpienia wyciętych drzew innymi drzewami w terminie do końca 2005 r. oraz odstępując od naliczenia opłaty (art. 86 ust. 1 pkt 4 i 10 cyt. ustawy). Według protokołu oględzin z dnia [...] przeprowadzonych w obecności dyrektora szkoły i kierownika administracyjnego, ustalono usunięcie topoli nr 6 i nr 10 oraz robinii akacjowej nr 11, 12, 13, 14 i 15. Według protokołu drzewa nr 10, 11 i 12 zostały uszkodzone w trakcie usuwania drzew, na których usunięcie było wydane zezwolenie, drzewo nr 6 zostało usunięte omyłkowo, jako błędnie zaznaczone do wycinki, zaś drzewa o numerach 13, 14 i 15 zostały usunięte bez zgody. Decyzją z dnia [...] Starosta G. wymierzył Gimnazjum nr [...] w G. administracyjną karę pieniężną w wysokości 61.523,70 zł za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia. Decyzją z dnia [...] organ odwoławczy uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, bowiem organ nie ustalił wieku drzew, nie wyjaśnił dokładnie w uzasadnieniu sposobu wyliczenia zwaloryzowanej kary i nie określił sposobu, w jaki zmierzył obwód pni drzew. Decyzją z dnia [...] Starosta G. na podstawie art. 90 w związku z art. 88 i art. 89 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880 ze zm.), rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. (Dz. U. Nr 228, poz. 2306) oraz obwieszczenia z dnia 24 października 2004 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za zniszczenie zieleni na rok 2005 (M. P. Nr 44, poz. 770) wymierzył Gimnazjum Nr [...] w G. administracyjną karę pieniężną w wysokości 50.760,30 zł za usunięcie określonych drzew, w oparciu o szczegółowo przedstawione czynniki wyliczenia kary. W uzasadnieniu organ przytoczył ustalenia wynikające z oględzin, że topola i dwa grochodrzewy (robinie akacjowe) zostały uszkodzone podczas wycinania drzew, na usunięcie których Szkoła miała zezwolenie, kolejną topolę usunięto wskutek mylnego oznakowania oraz dalsze trzy grochodrzewy usunięto bez zezwolenia. W oparciu o zeznania strony i świadków organ ustalił, że kierownik administracyjny szkoły ustnie zlecił wycięcie drzew brygadziście firmy przeprowadzającej termomodernizację budynku szkolnego, przekazując mu mapę z oznaczeniem drzew objętych zezwoleniem i zwracając uwagę na nieobjęcie zezwoleniem topoli nr 6. Brygadzista ten podjął się wycinki drzew w zamian za uzyskane drewno. Zlecił dokonanie wycinki pilarzom z uprawnieniami. Wykonano to w sobotę, pod nieobecność pracowników szkoły. Z uwagi na znaczne uszkodzenie innych drzew, zagrażające bezpieczeństwu ludzi i mienia, podjął samodzielnie decyzję o wycięciu drzew nie przeznaczonych początkowo do usunięcia. Według oceny organu, wprawdzie ustalono sprawcę wycinki drzew, to jednak karę należało wymierzyć posiadaczowi nieruchomości. Posiadacz nie sprawdził uprawnień sprawcy, nie był obecny przy jego pracy, nie zapewnił odpowiednich warunków, do czego został zobowiązany w zezwoleniu na usunięcie drzew. Posiadacz ponosi odpowiedzialność za usunięcie drzew bez zezwolenia, które nastąpiło wskutek nieprawidłowego wykonywania czynności usuwania drzew objętych zezwoleniem. Podmiotem tego deliktu może być jedynie osoba uprawniona do uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew, którą jest posiadacz nieruchomości. Posiadacz może z kolei dochodzić odszkodowania od sprawcy. Według kolejnych ustaleń, drzewa na działce zostały pomierzone geodezyjnie w 1989 r. i 1998 r., czyli w dacie usuwania miały ponad 5 lat. W trakcie pomiarów pozostawionych pni ustalono dokładny wiek grochodrzewów oraz topoli. Z uwagi na brak kłód zmierzono ponadto najmniejszy promień poszczególnych pni, wyliczono obwody pni i pomniejszono je o 10%, a wynik pomnożono przez stawki opłat oraz współczynniki różnicujące te stawki, a następnie przez trzy, zgodnie z art. 89 ustawy. W odwołaniu od tej decyzji Gimnazjum nr [...] wniosło o jej uchylenie, ewentualnie zmniejszenie kary przez jej wymierzenie za usunięcie jedynie topoli nr 6. Skarżący wskazał, że wycinka przeprowadzona w dniach 15 i 16 października 2004 r. dotyczyła drzew stwarzających zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi. Drzewa te zostały uszkodzone z powodu warunków atmosferycznych oraz gęstości i wysokości drzew, pomimo zachowania stosownych technik wycinania i zasad bezpieczeństwa. Nastąpiło to w sobotę, kiedy urzędy były nieczynne i nie można było czekać na możliwość uzyskania zezwolenia. Osoby, którym zlecono wycinkę drzew, podjęły słuszną decyzję o usunięciu tego zagrożenia. Za zezwolenie na usunięcie tych drzew nie pobrano by opłat zgodnie z art. 86 § 1 pkt 4 ustawy. Wymóg ochrony bezpieczeństwa ludzi wynika z art. 5 konstytucji, art. 142 k.c. i art. 26 k.k. Trzy z uszkodzonych robinii były jedynie odnogami akacji, potraktowanymi jako pień zgodnie z art. 85 ust. 3 ustawy, zatem ilość drzew pozostała niezmieniona. Przez pewien czas podczas wycinki byli obecni kierownik administracyjny szkoły i inspektor budowlany z Urzędu Miasta. W dwa tygodnie po wycince zostały zasadzone nowe drzewa. Kara jest zbyt dotkliwa dla budżetu szkoły. Zaskarżoną decyzją organ utrzymał powyższą decyzję w mocy. Według uzasadnienia, organ I instancji prawidłowo zastosował art. 88 ust. 1 pkt 2 oraz art. 89 ust. 1, 3 i 6 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, § 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat oraz § 1 i § 2 rozporządzenia z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania kar. Z art. 83 ust. 1 ustawy wynikało, że podmiotem odpowiedzialnym za usunięcie drzew bez zezwolenia mógł być posiadacz nieruchomości, zaś do nałożenia kary w odniesieniu do nieruchomości będącej własnością gminy był właściwy zgodnie z art. 90 ustawy starosta. Prawidłowe były ponadto ustalenia faktycznego tego organu. Nie została natomiast udowodniona okoliczność, że w dniu wycinki drzew występowały złe warunki atmosferyczne. Zarzuty odwołania były nieuzasadnione, bowiem zwolnienie od opłaty za usunięcie drzew dotyczy posiadacza, który uzyskał zezwolenie. Skarżący nie dołożył należytej staranności przy sprawowaniu nadzoru nad osobami dokonującymi wycinki drzew. Ponosił ryzyko związane z uszkodzeniem sąsiednich drzew, nieobjętych zezwoleniem. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ wyjaśnił okoliczności wskazane w poprzedniej decyzji odwoławczej i prawidłowo wyliczył karę administracyjną. Powołane w odwołaniu akty prawne nie znajdowały zastosowania w nin. sprawie. W skardze na powyższą decyzję skarżący powtórzył dotychczasowe zarzuty. Organ odwoławczy nie mógł ustalić braku złych warunków atmosferycznych w dniu wycinki bez przeprowadzenia dowodów. O ile jedno drzewo zostało ścięte omyłkowo, to pozostałe uległy uszkodzeniu w trakcie wycinki drzew objętych zezwoleniem i należało je usunąć, gdyż zagrażały bezpieczeństwu ludzi i mienia. Był to stan wyższej konieczności. Na usunięcie tych drzew i tak byłoby wydane zezwolenie, bez pobierania jakichkolwiek opłat. Dlatego wskazane w odwołaniu przepisy powinny w tym przypadku wywołać odstąpienie od nałożenia kary. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w oparciu o dotychczasową argumentację, podkreślając dodatkowo, że w sprawie nie stosowano art. 85 ust. 3 ustawy, zaś ustawa ta nie przewiduje zwolnienia posiadacza od kary z uwagi na powołane w skardze okoliczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r., o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880) ustanawia przypadki zwolnienia posiadacza nieruchomości od wymogu uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew (art. 83 ust. 6), a także przewiduje możliwość odroczenia lub umorzenia opłat (art. 84 ust. 4 i 5) oraz przesłanki zwolnienia od opłat (art. 86) w przypadkach, kiedy zezwolenie jest wymagane. Było niewątpliwe, że w odniesieniu do skarżącego było wymagane zezwolenie na usunięcie drzew, którego jednak nie uzyskał, zatem wskazane przepisy nie miały żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia nin. sprawy. Należało o tym wzmiankować z uwagi na pewne elementy skargi, stanowiące nawiązanie do powyższych unormowań. Niewadliwy był pogląd prawny organu, że karę pieniężną za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia można wymierzyć na podstawie art. 88-89 ustawy podmiotowi, który mógłby uzyskać to zezwolenie, czyli posiadaczowi nieruchomości. Z ustawy wynikałoby, że odpowiedzialność posiadacza ma charakter obiektywny, uniezależniony od winy, jednak przesłanką tej odpowiedzialności powinien być związek przyczynowy pomiędzy czynem (działaniem lub zaniechaniem) posiadacza a skutkiem w postaci usunięcia drzew, jak też, że posiadacz ponosi odpowiedzialność za czyny osób trzecich, działających na jego zlecenie. W nin. sprawie skarżący podkreślał wręcz istnienie tych przesłanek własnej odpowiedzialności, bowiem nie twierdził i nie dowodził ekscesu wykonawcy usunięcia drzew, lecz przeciwnie w pełni akceptował jego działanie, zlecone i nadzorowane przez siebie, a jedynie je usprawiedliwiał. Okoliczności przytoczone przez skarżącego, jak słusznie zauważył organ, nie stanowiły ustawowych przesłanek zwolnienia od kary pieniężnej. Ustawa w ogóle nie przewiduje możności uwzględnienia na korzyść posiadacza, szczególnych okoliczności mających usprawiedliwić usunięcie drzew bez zezwolenia. Sąd nie dopatrzył się podstaw do wystąpienia o zbadanie konstytucyjności ustawy z tego punktu widzenia (art. 193 konstytucji, por. art. 79 i art. 191 Konstytucji). Sąd badał zgodność kontrolowanej decyzji z ustawą i nie stwierdził naruszenia prawa. Dochowane zostały szczegółowe zasady wymiaru kary wynikające z art. 89 ustawy i przepisów wykonawczych, dostosowane do prawidłowo ustalonych w nin. sprawie okoliczności faktycznych. Poza zakresem rozważań prawnych należało pozostawić kontrowersyjną kwestię, na ile umorzenie kary dotyczyć może usunięcia drzew (art. 88 ust. 6 w związku z art. 2 ust. 1 pkt 8 i art. 5 pkt 21 ustawy). Umorzenie to może bowiem odnosić się do kary wymierzonej w sposób ostateczny lub prawomocny, co obecnie podlega dopiero rozstrzyganiu. Z tych względów i zgodnie z art. 151 p.s.a., orzeczono jak na wstępie.