II SA/Wr 318/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędziowie: sędzia WSA Teresa Cisyk asesor sądowy Elżbieta Naumowicz – spr. Protokolant: sekretarz sądowy Grażyna Stykała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2004 r. przy udziale sprawy ze skargi R. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich I uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], nr [...] II nie wstrzymuje wykonania zaskarżonej decyzji III zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącej R. K. kwotę 10 zł (dziesięć) tytułem kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym W dniu 23 sierpnia 1998 r. R. K. złożyła wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich, podając, że w okresie od 1 stycznia 1943 r. do 4 stycznia 1944 r. wraz z matką i bratem brała udział w ruchu oporu w walkach z hitlerowskim okupantem w oddziale partyzanckim A (do zadań specjalnych). Jej działalność polegała na przygotowywaniu posiłków i dostarczaniu tych posiłków partyzantom, a także na przenoszeniu informacji i korespondencji między oddziałami partyzanckimi. Współpracowała z oddziałem partyzanckim B "[...]". Do wniosku dołączyła oświadczenia świadków: K. G., G. W. i F. A., potwierdzające podawane okoliczności, jak również fakt ścisłej współpracy oddziałów partyzanckich między sobą w walkach z okupantem. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił przyznania stronie uprawnień kombatanckich. Jako podstawę prawną powołał przepisy art. 1 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., nr 142, poz. 950 ze zm.), podając, że nie został spełniony warunek zawarty w art. 21 tej ustawy. W uzasadnieniu wskazał, iż z punktu widzenia zasad dotyczących granicy wieku, obowiązujących w organizacjach konspiracyjnych, jest mało prawdopodobne, aby strona – jako małoletni – przyjęta została do organizacji. Wyklucza to zatem wejście w skład i pełnienie służby w organizacji. Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego nie zakwestionował możliwości prowadzenia przez stronę działalności wymierzonej przeciwko niemieckiemu okupantowi, wskazując, że znane są liczne przypadki korzystania przez należących do organizacji podziemnych rodziców i innych krewnych z pomocy starszych dzieci przy wykonywaniu zadań konspiracyjnych, jednak taka działalność nie była tożsama z pełnieniem służby w organizacji w rozumieniu ustawy. W wyniku złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia [...], nr [...], utrzymał w mocy powyższą decyzję, uznając, że dotychczasowe ustalenia odpowiadają stanowi faktycznemu, a decyzja o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich nie narusza prawa. W skardze R. K. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, podając, że czuje się skrzywdzona negatywną decyzją. Organ wnosił o oddalenie skargi i podtrzymując dotychczasową argumentację, wskazał dodatkowo, że zeznania świadków wskazują, iż skarżąca znajdowała się w środowisku konspiracyjnym, ale ze względu na wiek nie była członkiem organizacji, a jedynie pomagała członkom Ruchu Oporu jako 13-letnia dziewczynka (przygotowywała i dostarczała posiłki itp.). Z tego względu nie służyła w organizacji konspiracyjnej, a jedynie pomagała jej członkom na zasadach "współpracy ludności cywilnej". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., nr 142, poz. 950 ze zm.), zwanej dalej ustawą o kombatantach, kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Stosownie natomiast do treści art. 1 ust. 2 pkt 3 tej ustawy za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Na zasadzie art. 21 tej ustawy, uprawnienia w niej określone przysługują m.in. osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej. Negatywne dla skarżącej decyzje, odmawiające przyznania uprawnień w trybie art. 21 ustawy o kombatantach, oparte zostały na stwierdzeniu, że okresie wskazywanym przez nią jako okres działalności kombatanckiej, miała 13 lat, stąd rozwój psychofizyczny takiego dziecka wyklucza ewentualność pełnienia służby wojskowej w podziemnej organizacji, czyli podporządkowanie się surowym regulaminom i rozkazom przełożonych, wykonywanie odpowiedzialnych zadań, udział w akcjach zbrojnych. Takie rozumienie przepisu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach jest w ocenie Sądu błędne i narusza jego istotę. Ustawa o kombatantach zawiera preambułę, której zdanie pierwsze ma następującą treść: "Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uznaje szczególne zasługi dla Polski tych wszystkich obywateli polskich, którzy walczyli o suwerenność i niepodległość Ojczyzny, nie szczędząc życia i zdrowia na polach walki zbrojnej - w formacjach Wojska Polskiego, armii sojuszniczych, a także w podziemnych organizacjach niepodległościowych i w działalności cywilnej - z narażeniem na represje". Preambuła nie jest obligatoryjnym elementem aktu normatywnego. Stosowana jest w sytuacji, gdy ustawodawca chce wyraźnie określić cele regulacji prawnej. Interpretacji ustawy o kombatantach, w tym również przepisu art. 1, zawierającego enumeratywne wyliczenie rodzajów działalności uznawanej za kombatancką, należy zatem dokonywać w świetle zapisów zawartych w preambule, jako że poza celami regulacji określają one również wartości, na jakich ustawa jest oparta, dając tym samym organom stosującym wskazówki, których nie mogą one zignorować w toku stosowania i interpretacji danego aktu normatywnego. W powyższym aspekcie analiza przepisu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach prowadzi do wniosku, że przepis ten w żadnym stopniu nie wymaga by działalność kombatancka miała charakter działalności sformalizowanej, tj. wiążącej się z formalną przynależnością do określonej struktury politycznej lub zbrojnej. Podobnie nie jest uprawnione przyjęcie tezy, jakoby osoby będące w czasie wojny niepełnoletnimi, a uczestniczące w jakiś sposób w działalności organizacji i formacji podziemnych, były wykluczone z kręgu osób mogących ubiegać się o uprawnienia kombatanckie, albowiem przepis ten nie określa granicy wieku kombatanta (por. wyrok NSA z dnia 14 maja 1995 r., sygn. SA/Kr 2891/94 - Prok. i Pr. z 1996 r., nr 5, poz. 64, wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 1995 r., sygn. SA/Rz 607/94 - Prok. i Pr. z 1996 r., nr 7 - 8, poz. 65, wyrok NSA z dnia 13 lutego 2002 r., sygn. V SA 1538/01 - Palestra z 2003 r., nr 3 - 4, str. 223). W takim stanie rzeczy, przy ponownym rozpatrywaniu sprawy obowiązkiem organu będzie wszechstronne zbadanie materiału dowodowego w sprawie i jego wszechstronna ocena. Wprawdzie w większości materiał ten składa się z utrwalonych na piśmie zeznań świadków, będących członkami innych oddziałów partyzanckich, a to może budzić wątpliwości co do zakresu jego mocy dowodowej, gdyż dowód z zeznań świadków powinien przeprowadzić organ właściwy do rozstrzygnięcia sprawy, a inny organ tylko na wezwanie organu właściwego i tylko jeśli charakter sprawy nie wymaga dokonania tej czynności przed organem właściwym do rozstrzygnięcia sprawy (art. 52 i 53 KPA). Tym samym dla właściwej oceny wartości dowodowej takiego materiału organ orzekający w sprawie powinien, jeśli ma wątpliwości i jeżeli będzie to fizycznie możliwe, dokonać przesłuchania świadków, na których powołuje się strona. Dopiero po ich przesłuchaniu organ ten będzie mógł ocenić wiarygodność i moc tych dowodów w ramach przysługującego mu z art. 80 KPA uprawnienia do swobodnej oceny dowodów. Przeprowadzenie postępowania dowodowego przez organ w sposób odbiegający od powyższych reguł, bez szczegółowego odniesienia się do ich treści, nader zresztą lapidarnej, narusza wynikający z art. 77 § 1 KPA obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Z zeznań świadków wynika bowiem, że poza przygotowywaniem posiłków i roznoszeniu ich partyzantom, wykonywała ona wszelkie czynności zlecane przez dowódcę oddziału partyzanckiego, w tym także czynności łączniczki i sanitariuszki. W razie potrzeby, gdyby po wyczerpaniu środków dowodowych pozostały niewyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, na powyższe okoliczności należy przesłuchać samą stronę (art. 86 KPA). W takich okolicznościach do wydania zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej doszło z naruszeniem prawa materialnego oraz z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik postępowania i w związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie zawarte w punktach II i III wyroku oparte jest o przepis art. 152 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. nr 74, poz. 368 ze zm.) w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271).