II SA/Wr 3192/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA - Daria Sachanbińska Sędzia NSA - Roman Ciąglewicz Asesor sądowy - Elżbieta Naumowicz (spr.) Protokolant: ref. staż. - Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi H. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie należności przedemerytalnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...], nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Decyzją z dnia [...], podjętą na podstawie art. 6 ust. 1 i 2, art. 37 k i art. 37 l ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania H. R. prawa do świadczenia przedemerytalnego z dniem 3 maja 2001 r. W uzasadnieniu podał, iż uznany staż pracy wynosi 39 lat 8 miesięcy i 18 dni, nie zaliczono natomiast udokumentowanego zeznaniami świadków okresu od 1 września 1957 r. do 25 czerwca 1959 r., z uwagi na to, iż z zeznań nie wynika fakt zawarcia z zakładem pracy umowy o praktyczną naukę zawodu. Poza tym adnotacji dotyczącej zawarcia z umowy o naukę zawodu brak jest również w posiadanej przez zakład pracy ewidencji uczniów. W odwołaniu od tej decyzji H. R. zarzucił, że uczęszczał do Zasadniczej Szkoły Zawodowej przy A, na co posiada jedynie świadectwo ukończenia I klasy, natomiast w rozmowie telefonicznej z pracownicą Działu Kadr B Sp. z o.o. uzyskał informację, że pozostawiona została jedynie dokumentacja uczniów, którzy bezpośrednio po ukończeniu szkoły podjęli pracę w zakładzie. W wyniku rozpatrzenia odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...], nr [...], powołując się na przepis art. 6c ust. 2, art. 37 k ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy powyższą decyzję, podając, iż fakt zawarcia przez pracodawcę z pracownikiem umowy w celu przygotowania zawodowego odbywanego w formie nauki zawodu powinien być udokumentowany świadectwem pracy. Nie podlega natomiast zaliczeniu do stażu pracy okres praktycznej nauki zawodu odbywającej się w zakładzie pracy na podstawie umowy zawartej pomiędzy szkołą a pracodawcą. W skardze na powyższą decyzję H. R. zarzucił, że w spornym okresie był pracownikiem młodocianym, a nie jedynie uczniem i okres ten powinien zostać zaliczony do okresu uprawniającego do świadczenia przedemerytalnego. Organ wnosił o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: najpierw odnotować trzeba, że skoro skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., to w oparciu o art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270), sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji, jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji, badając prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Zgodzić się należało w pierwszym rzędzie z organami, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił, obowiązujący zarówno w dacie złożenia wniosku jak i w dacie wydania decyzji, przepis art. 37 k ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2001 r., nr 6, poz. 56 ze zm.), zwanej dalej ustawą, przewidujący w ust. 1 pkt 3, że świadczenie przedemerytalne przysługuje osobie, spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku, jeżeli do dnia rozwiązania stosunku pracy, z przyczyn dotyczących zakładu pracy, osiągnęła okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 35 lat dla kobiet i 40 lat dla mężczyzn. Jak wynika ze znajdującego się w aktach świadectwa pracy, ze skarżącym stosunek pracy został rozwiązany przez zatrudniający go zakład pracy – C S.A. - w trybie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz. U. Nr 4, poz. 19 ze zm.) z dniem 30 kwietnia 2001 r. Z tego względu w celu uzyskania uprawnienia do świadczenia przedemerytalnego w myśl powołanego wyżej przepisu art. 37 k ust. 1 pkt 3 ustawy, powinien zostać udowodniony 40-letni okres uprawniający do uzyskania emerytury, a zatem ustalony w trybie przepisów rozdziału 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr. 62, poz. 1118 ze zm.), określającym okresy uwzględniane przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych. Organem uprawnionym do oceny, czy osoba ubiegająca się o świadczenie przedemerytalne spełnia wymagane ustawą warunki jest organ administracyjny, co przesądza o tym, że postępowanie w sprawie o przyznanie świadczenia winno przebiegać zgodnie z regułami procedury administracyjnej. Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej, ustanowiona w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, zwanego dalej K.p.a., który obliguje organy administracji publicznej do podejmowania w toku postępowania administracyjnego wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Istota zatem zasady ogólnej prawdy obiektywnej polega na nałożeniu na organ prowadzący postępowanie obowiązku podjęcia z urzędu czynności postępowania dowodowego w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. W tym celu organ jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § K.pa.). Dla realizacji zasady ogólnej prawdy obiektywnej w postępowaniu administracyjnym K.pa. przyjmuje otwarty system dowodów. W szczególności na zasadzie art. 75 § 1 K.p.a., dowodem może być wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (por. wyrok NSA z dnia 11 września 1998 r., sygn. II SA 1074/98, System Informacji Prawnej LEX nr 41883). W przedmiotowej sprawie Wojewoda [...] w zaskarżonej decyzji, podzielając stanowisko zawarte w decyzji organu pierwszej instancji, przyjął, że przy ustalaniu okresu wymaganego zatrudnienia H. R. brak jest podstaw do uwzględnienia okresu nauki w Zasadniczej Szkoły Zawodowej przy A obecnie: B Sp. z o.o., z powodu braku potwierdzenia – również w przedłożonych zeznaniach świadków - że w tym czasie zawarta była umowa o naukę zawodu. Uznany okres zatrudnienia, wynoszący 39 lat, 8 miesięcy i 18 dni, był zatem niewystarczający do uzyskania prawa do świadczenia przedemerytalnego w świetle art. 37 k ust. 1 pkt 3 ustawy. Zawarta w sprawie dokumentacja świadczy o tym, że organ pierwszej instancji początkowo nie miał wątpliwości co do możliwości zaliczenia spornego okresu, albowiem wniosek o ustalenie wysokości emerytury w celu ustalenia wysokości świadczenia przedemerytalnego skierował do Oddziału ZUS w O. Wśród przedłożonych przez skarżącego dowodów znajdowało się zaświadczenie B Sp. z o.o. z dnia 19 stycznia 2000 r., o braku nazwiska H. R. w ewidencji uczniów Przyzakładowej Zasadniczej Szkoły Zawodowej przy byłych A. Okoliczność powyższa jest sprzeczna z zeznaniami świadków, a także z twierdzeniem skarżącego, iż posiada świadectwo szkolne, przy czym zauważyć należy, że rozbieżność powyższa nie została wyjaśniona w toku postępowania administracyjnego. Brak jest dowodów, by organ zażądał przedłożenia świadectwa szkolnego. Poza tym kolejną niewyjaśnioną rozbieżnością jest okoliczność, że w aktach sprawy znajduje się również zaświadczenie B Sp. z o.o. z dnia 20 listopada 2000 r., stwierdzające, że H. R. - będący jednym ze zgłoszonych świadków, który uczęszczał ze skarżącym do szkoły w tym samym okresie - był zatrudniony w tym zakładzie pracy od 1 września 1956 r., w tym w okresie od 1 września 1956 r. do 9 sierpnia 1959 r. jako uczeń Przyzakładowej Zasadniczej Szkoły Zawodowej, na którą była zawarta umowa o naukę zawodu. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem należy stwierdzić, że organ odwoławczy, przeprowadzając ocenę dowodów przedłożonych przez skarżącego, nie wyjaśnił istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Bezspornym jest, że na zasadzie art. 6 ust. 2 pkt 3 powołanej ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, okres powyższy podlegałby uwzględnieniu jedynie w razie uznania, że był okresem zatrudnienia młodocianego na warunkach określonych w przepisach obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1975 r. W celu prawidłowego ustalenia tej okoliczności należało mieć na uwadze, że w spornym okresie system szkolnictwa był w fazie kształtowania i zgodnie z uchwałą 448 Prezydium Rządu z 23 czerwca 1951 r. w sprawie ustroju szkolnictwa zawodowego (Mon. Pol. A-59, poz. 776 ze zm.) od dnia 10 lipca 1951 r. funkcjonowały: szkoły przysposobienia zawodowego, zasadnicze szkoły zawodowe, technika zawodowe i szkoły majstrów. Zgodnie z pkt IV tej uchwały praktyczna nauka zawodu uczniów takich szkół - o ile organizowana była w zakładzie pracy - odbywała się na podstawie umowy o praktyczną naukę zawodu, której stronami były szkoła i zakład pracy. Czynności wykonywane podczas zajęć praktycznych w ramach tzw. praktyki warsztatowej, wynikające z procesu kształcenia uczniów zawodowych i objęte jedynie stosunkiem typu administracyjno-prawnego między uczniem a szkołą, na podstawie umowy zawartej między szkołą a zakładem pracy, stanowiły zatem realizację obowiązków uczniowskich a nie pracowniczych. W ramach systemu szkół zawodowych funkcjonowały jednak również szkoły zawodowe przyzakładowe, określone jednak dopiero w art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. o rozwoju systemu oświaty i wychowania (Dz. U. 32, poz. 160), która weszła w życie od dnia 21 lipca 1961 r. Zakłady pracy mogły odmiennie kształtować obowiązki z uczniami prowadzonych przez siebie szkół zawodowych (przyzakładowych), którzy oprócz wykonywania obowiązku nauki teoretycznej, mogli pozostawać w stosunku pracy młodocianego pracownika, jeżeli chodzi o zajęcia praktyczne. Stan prawny, jakiemu podlegało zatrudnienie młodocianych regulowały bowiem w tym czasie rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. - Kodeks zobowiązań (Dz. U. R.P. Nr 82 poz. 598), który w art. 477 wyraźnie dopuszczał umowę o naukę zawodu, przez którą pracodawca zobowiązywał się przygotować ucznia do praktycznego zawodu w związku z pracą wykonywaną dla pracodawcy, a nadto dekret z dnia 2 sierpnia 1951 r. o pracy i szkoleniu młodocianych w zakładach pracy (Dz. U. Nr 41, poz. 311). Wskazane akty prawne eksponowały zatrudnienie młodocianych, co obowiązki ucznia nakazywało łączyć z pracowniczym statutem młodocianego. Ze względu na powyższe, przy ustalaniu charakteru stosunku prawnego łączącego ucznia zasadniczej szkoły zawodowej decydujące znaczenie ma ustalenie rzeczywistej treści wzajemnych praw i obowiązków stron tego stosunku (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1995 r. (sygn. I PRN 43/95, OSNP z 1996 r., nr 6, poz. 84). Zważywszy przedstawione wyżej okoliczności faktyczne i prawne należało uznać, że w przedmiotowej sprawie nie został należycie wyjaśniony status skarżącego w czasie nauki w zasadniczej szkole zawodowej, będącej szkołą przyzakładową, przez co naruszony został art. 7 i art. 77 K.pa., a naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz. 1270), uchylono zaskarżoną decyzję. Na podstawie art. 135 wskazanej ustawy uchylono decyzję pierwszej instancji. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku oparte jest o przepis art. 152 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazania do dalszego postępowania wynikają bezpośrednio z przedstawionych rozważań i sprowadzają się do należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz przedstawienia dokonanej oceny zebranych w sprawie dowodów zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a.