II SA/Wr 322/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Palus (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Julia Szczygielska, Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz, Protokolant Szymon Krzyszczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 września 2008r. sprawy ze skargi H. S. i A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przekazania na współwłasność działek gruntu oddala skargę. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Starosta P. działając na podstawie art. 118 ust. 2a, art. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /t.j. Dz.U. z 1998r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm./, art. 65 ustawy z dnia 24 lipca 1998r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa /Dz.U. Nr 106, poz. 668/ oraz art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego odmówił H.S. /c. M. i B./ i A.H. /c. M. i B./ przekazania działek gruntu nr 108/16, 108/17 i 108/23 o łącznej powierzchni 0,50 ha położonych w obrębie K., gmina P.. Uzasadniając podjęte orzeczenie organ wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] 1975r. Nr [...] Naczelnik Gminy P. orzekł o przejęciu na Skarb Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego własność M. i B.Dz., położonego we wsi K. gmina P. w granicach działek nr 13, 60, 106/1, 106/2, 108/1, 108/2, 108/3 i 108/4 o łącznej powierzchni 6,43 ha, ujawnionego w księdze wieczystej KW Nr [...] oraz pozostawieniu do dożywotniego użytkowania działki gruntu o powierzchni 0,50 ha. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Urzędu Rejonowego w L. orzekł o nieodpłatnym przekazaniu na własność S.P. działek nr nr 108/16, 108/17 i 108/23 o łącznej powierzchni 0,50 ha, położonych w obrębie wsi K. gmina P., będących własnością Skarbu Państwa, na których zostało ustalone prawo dożywotniego użytkowania z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa przez M. i B.Dz.. Zgodnie z art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków. W art. 118 ust. 3 w/w ustawy wskazane zostały przesłanki, których zaistnienie wyklucza uwłaszczenie na podstawie ust. 2a ustawy. Przepisu tego nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownika Urzędu Rejonowego w L. działki nr nr 108/16, 108/17 i 108/23 zostały przekazane na własność S.P., wobec czego nie jest możliwe przyznanie ich na własność. W odwołaniu wniesionym od tej decyzji H.S. i A.H. zarzuciły, że jest ona dla nich – jako córek B. i M.Dz. bardzo krzywdząca. Wskazały przy tym, że uprawa ziemi, którą rodzice otrzymali aktem notarialnym była dla nich zawsze jedynym źródłem utrzymania, a w pracach w gospodarstwie rolnym zawsze pomagały dzieci, w tym obydwie wnioskodawczynie. Wyjaśniły również, że działka, o której zwrot ubiegają się była uprawiana po śmierci ich matki, a później ze względu na zmianę miejsca pobytu ojca podjęte zostały starania w gminie Ś. o zamianę działki dożywotniej, zakończone pozytywną odpowiedzią. Przyznana po zamianie działka była uprawiana, ale prawdopodobnie w Urzędzie Gminy w Ś. nie załatwiono należycie wszystkich związanych z tym formalności, ponieważ w Starostwie w Z.G. później odmówiono przekazania tej działki na własność, informując o wcześniejszym jej sprzedaniu. Zdaniem A.H. i H.S. zostały one w ten sposób oszukane. W dalszej części odwołania wnioskodawczynie wyjaśniły, że w czasie, kiedy one uprawniały działkę w Ś. /utrzymaną po zamianie/, działkę dożywotnią w K. uprawiał S.P., któremu później w niezrozumiały dla nich sposób działka została przekazana na własność, mimo że nie jest on wnukiem M. i B.Dz., czyli rodziców wnioskodawczyń. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowego Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] stosując przepis 138 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy, a następnie wskazał, że zgodnie z przepisem art. 118 ust. 1 powoływanej wcześniej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Kolegium wyjaśniło ponadto, że z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków /ust. 2a/. Jak dalej stwierdzają powołane przepisy - przepisów ust. 1 - 2a nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach. Decyzję w sprawach określonych w art. 1- 2a wydaje starosta. Z akt sprawy wynika, iż decyzją z dnia [...] 1975r. Nr [...] Naczelnik Gminy P. orzekł o przejęciu na Skarb Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego własność M. i B.Dz., położonego we wsi K. gmina P. w granicach działek nr 13, 60, 106/1, 106/2, 108/1, 108/2, 108/3 i 108/4 o łącznej powierzchni 6,43 ha, ujawnionego w księdze wieczystej Kw Nr [...] oraz pozostawieniu do dożywotniego użytkowania działki gruntu o powierzchni 0,50 ha /pkt 8 decyzji/. Pismem z dnia 28 listopada 2007r. skierowanym do Starostwa Powiatowego w P. H.S. i A.H. zwróciły się "o zwrot działki dożywotniego użytkowania" położonej w K., składającej się z działek nr 108/16, 108/17, 108/23 "z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa przez B. i M.Dz.". Składając wniosek strony oświadczyły, iż działki powyższe uprawiały do 1994r., a następnie użytkował je S.P.. Jak dalej wskazuje literatura akt sprawy M.Dz. zmarła w dniu 16 marca 1990r., a B.Dz. w dniu 12 stycznia 1994r. Następnie decyzją z dnia [...] 1994r. Nr [...] Kierownik Urzędu Rejonowego w L. orzekł o nieodpłatnym przekazaniu na własność S.P. działek nr 108/16, 108/17 i 108/23 o łącznej powierzchni 0,50 ha położonych w obrębie wsi K. gmina P.. Jak wynika z decyzji, grunty tych działek stanowiły własność Skarbu Państwa, na których "zostało ustalone prawo dożywotniego użytkowania z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu przez dziadka – B.Dz.", co potwierdza "opis i mapa" z dnia 6 sierpnia 1994r. /kserokopia w aktach sprawy/. Decyzję powyższą ówczesny organ wydał na podstawie cyt. art. 118 ust. 1 i 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. Nabycie własności przedmiotowych działek przez S.P. zostało ujawnione w księdze wieczystej nr 24258 /dział 2.3 - właściciel S.P., s. A. i M. - kserokopia zawiadomienia z Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] 1994r. w aktach sprawy/. Z przywołanych dokumentów wynika więc, że w dacie złożenia przez H.S. i A.H. wniosku z dnia 28 listopada 2007r., przedmiotowe grunty stanowiły własność osoby fizycznej i nie mogły być przedmiotem przekazania na ich rzecz. Kolegium podkreśliło przy tym, że jak wcześniej wskazano, zgodnie z art. 118 ust. 3 ustawy przepisów dotyczących przyznania nieodpłatnego własności działki dożywotniej /ust. 1 - 2a/ nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działek. Powyższe okoliczności sprawy potwierdzają tym samym, że wnioskodawczynie, będące zstępnymi M. i B.Dz., po ich śmierci nie władały faktycznie powyższą nieruchomością, co stanowi kolejną, negatywną przesłankę /art. 118 ust. 2a/ dla przyznania nieodpłatnie własności działek nr 108/16, 108/17 i 108/23. W zakończeniu uzasadnienia Kolegium wyjaśniło dodatkowo, że w ramach prowadzonego w tej sprawie postępowania nie było uprawnione do dokonywania "oceny prawnej" decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w L. z dnia [...] 1994r. Prawidłowość decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym zakwestionowały H.S. i A.H. poprzez skargę skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W skardze wskazane zostały okoliczności podniesione uprzednio w odwołaniu od decyzji wydanej w sprawie przez organ pierwszej instancji, a dodatkowo skarżące wskazały, że decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w L. z dnia [...] 1994r. Nr [...], na podstawie której nastąpiło przekazanie na własność przedmiotowej działki S.P. jest niezgodna z prawem, ponieważ S.P. posłużył się nieprawdziwymi danymi i sfałszowanym oświadczeniem, które znajduje się w Starostwie w P.. Podały również, że w sprawie działki położonej na terenie gminy Ś., uzyskanej w wyniku zamiany wniesiona została skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim. W odpowiedzi na skargę przedstawionej w piśmie doręczonym Sądowi w dniu 29 czerwca 2008r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie, wskazując jednocześnie, że skarga nie zawiera zarzutów odnoszących się do zaskarżonej decyzji, a okoliczności w niej przedstawione były już podnoszone i ocenione na etapie postępowania odwoławczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny podjął orzeczenie w sprawie mając na względzie następujące okoliczności faktyczne i prawne: Należy przede wszystkim wyjaśnić, że w przepisie art. § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ ustawodawca zastrzegł, że sądy administracyjny sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem /jeżeli ustawy nie stanowią inaczej/, formułując w ten sposób generalne kryterium wiążące sądy administracyjne w pełnym zakresie ich kognicji. Jednoznaczność tej zasady sprawia, że wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny co do zgodności kontrolowanej decyzji /innego aktu lub czynności/ z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub tryb podjęcia innego aktu albo czynności, będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące są przy tym przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu. Mając na względzie wskazane powyżej kryterium legalności Wojewódzki Sąd Administracyjny po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie w toku administracyjnego postępowania instancyjnego okoliczności faktycznych i istniejących wówczas okoliczności prawnych nie znalazł podstaw dla stwierdzenia w rozpoznawanej sprawie naruszenia prawa, wymagającego wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, co obligowało Sąd do wydania orzeczenia w trybie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm./. Działania procesowe organów administracji publicznej uprawnionych do prowadzenia postępowania administracyjnego i do podejmowania orzeczeń, podporządkowane są przede wszystkim zasadzie praworządności zawartej w art. 6 kodeksu postępowania administracyjnego i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz uwzględnionej jako jedne z zasad podstawowych w art. 4 Europejskiego Kodeksu Dobrej Administracji. W doktrynalnym ujęciu postępowanie administracyjnej traktowane jest jako zorganizowany proces stosowania prawa, w którym pierwszorzędne znaczenie ma ustalenie normy prawa odpowiedniej dla rozstrzygnięcia sprawy. Zważyć zatem należy, że wnioskiem z dnia 28 listopada 2007r. H.S. i A.H. zwróciły się do Starosty P. o zwrot działki dożywotniego użytkowania /nieodpłatne przekazanie na własność/, położonej w obrębie K., gmina P., oznaczonej numerami 108/16, 108/17, 108/23, przyznanej ich rodzicom M. i B.Dz. po przekazaniu przez nich gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa. Na znajdującym się w aktach sprawy egzemplarzu wniosku istnieje odręczny dopisek /podpisany przez obydwie wnioskodawczynie/, stanowiący oświadczenie, iż użytkowanie działki istniało do roku 1994, a po tym roku i obecnie użytkuje ją S.P., który nie jest wnukiem M. i B.Dz., ale uprawiał działkę, żeby nie leżała ugorem w czasie, gdy wnioskodawczynie miały kłopoty rodzinne związane z chorobą brata, ujawnioną po śmierci ojca. Istotne też jest, że treść wniosku w każdym przypadku jest wiążąca dla organu właściwego w sprawie i określa przedmiot sprawy oraz wyznacza granice jej rozpoznania. Z tych względów należy stwierdzić, że organy orzekające w administracyjnym postępowaniu instancyjnym prawidłowo uznały, że podstawą materialnoprawną dla orzekania w sprawie stanowią przepisy art. 118 ustawy o ubezpieczeniu rolników, wcześniej powoływanej. Zgodnie z treścią ust. 1 i ust. 2 a wskazanego powyżej przepisu /przywołaną w uzasadnieniu obu decyzji wydanych w postępowaniu administracyjnym/ osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwa, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki, a z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, który po śmierci tej osoby faktycznie włada w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością, jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków. Należy jednak zwrócić uwagę – jak zasadnie dokonały tego organy orzekające obu instancji, że w przepisie art. 118 ust. 3 powoływanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ustawodawca określił sytuacje, których zaistnienie eliminuje możliwość uwzględnienia wniosku o przekazanie działki dożywotniego użytkowania, złożonego w trybie art. 118 ust. 1 -2a tego aktu. Negatywnymi przesłankami, o których mowa w przepisie art. 118 ust. 3 ustawy są: przypadek, kiedy działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego albo taka sytuacja, kiedy przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki /lub budynków/, o których mowa w przepisach tej ustawy. Istotne w tak określonych warunkach prawnych jest, iż z materiału sprawy wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że działka objęta wnioskiem H.S. i A.H. oznaczona numerami geodezyjnymi 108/16, 108/17 i 108/23, położona w obrębie K., gmina P. decyzją z dnia [...] 1994r. Nr [...] wydaną przez Kierownika Urzędu Rejonowego w L. została przekazana na własność S.P., a prawo własności ujawniono w dziale II księgi wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w L.. Faktu przyznaniu przedmiotowej działki S.P. nie kwestionują również wnioskodawczynie, zarzucają natomiast nielegalne uzyskanie orzeczenia w tym przedmiocie przez S.P., który ubiegając się o nie oświadczył nieprawdę, wskazując B.Dz. jako swego wstępnego /dziadka/. Decyzja powyżej opisana pozostaje w obrocie prawnym, posiada walor ostateczności i prawomocności i z tych względów jej treść musiała być uwzględniana przez organy administracji publicznej orzekające w tej sprawie. Konsekwencją omawianej decyzji z dnia 6 sierpnia 1994r. jest to, że przedmiotowa działka stanowi i stanowiła w dacie złożenia wniosku w tej sprawie oraz w dacie orzekania przedmiot własności osoby fizycznej, a tym samym nie jest i nie była w czasie, w którym prowadzone było postępowanie administracyjne w tej sprawie przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Oznacza to równocześnie, że w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka negatywna wskazana w przepisie art. 118 ust. 3 /zdanie pierwsza/ ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, z którego treści wynika, że nie można przyznać nieodpłatnie własności użytkowanej dożywotnio działki osobie uprawnionej lub jej zstępnemu, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego. W sposób zasadniczy powodowało to niemożność zadośćuczynienia żądaniu H.S. i A.H.. Dodatkowo należy też zwrócić uwagę, że wnioskodawczynie oświadczyły, iż po śmierci ojca B.Dz. tj. po dniu 12 stycznia 1994r. faktycznie nie władały działką, o której przyznanie na własność ubiegały się i w tym czasie oraz w okresie go poprzedzającym użytkowały działkę zamienną położoną na terenie gminy Ś. i przyznaną ich ojcu na jego wniosek złożony po zmianie miejsca pobytu jako działkę zamienną. Ta okoliczność pozwala uznać, że wnioskodawczynie nie spełniały ustawowego warunku wymaganego dla skutecznego ubiegania się o przyznanie nieodpłatnie użytkowanej dożywotnio działki gruntu. W warunkach faktycznych i prawnych istniejących w rozpoznawanej sprawie, powyżej przedstawionych, Sąd uznał, że organy orzekające właściwie zastosowały w niej przepisy prawa materialnego, dokonując przy tym ich prawidłowej wykładni. Nie uchybiły też w toku podejmowanych czynności procesowych wymogom procedury administracyjnej. Stwierdzając zatem, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z przepisem art. 151 powołanej wcześniej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Niezależnie od powyższego Sąd uznał za właściwe wyjaśnić, że wprawdzie nie można odmówić racji organowi odwoławczemu stwierdzającemu w zakończeniu uzasadnienia zaskarżonej decyzji, że w prowadzonym w tej sprawie postępowaniu nie było możliwe dokonywanie oceny prawnej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w L. z dnia [...] 1994r., to jednak zasady ogólne statuowane w przepisach art. 7 i art. 8 kodeksu postępowania administracyjnego wymagają – zdaniem Sądu, aby właściwy organ – wobec oświadczenia wnioskodawczyń dotyczącego nielegalnego uzyskania tej decyzji przez S.P. – starannie rozważył swoją powinność wszczęcia z urzędu we właściwym trybie nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego w odniesieniu do tego orzeczenia, bez względu na relację między rezultatem takiego postępowania, a treścią wniosku złożonego przez H.S. i A.H.. H.B. 6.10.2008r.