II SA/Wr 326/05

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D.i M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych w sprawie ze skargi D., M., J. i M. W. na decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji I instancji i przekazania do ponownego rozpatrzenia sprawy ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł (pięćdziesiąt złotych); 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie braku skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 500 zł, skarżący: D.i M. W. złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wskazując w uzasadnieniu, iż ich czteroosobowa rodzina (w tym studiująca córka) uzyskuje następujący dochód: skarżąca- 870 zł, skarżący- 1.054 zł i ojciec skarżącej- 648 zł. Dodali, iż z powyższego dochodu ich rodzina zobowiązana jest pokrywać następujące wydatki: opłata za energię elektryczną- 400 zł; rata kredytu córki i opłata za jej akademik- łącznie 500 zł oraz leki i pieluch dla sparaliżowanego ojca skarżącej- 648 zł. W piśmie z dnia 8 czerwca 2006 r. wnioskodawcy podnieśli, iż "nie są w stanie zapłacić żadnej kwoty w niniejszej sprawie", nie mają zdolności kredytowej i nie otrzymują pomocy od osób trzecich. Dodali, iż córka studiuje na studiach dziennych i nie może pracować, a wydatki związane z utrzymaniem ojca skarżącej wynoszą ok. 800 zł. W piśmie z dnia 17 maja 2005 r. wnioskodawcy oświadczyli, iż ich sytuacja materialna na dzień dzisiejszy nie uległa zmianie, a jedynie się pogorszyła, bowiem mają więcej spraw w sądzie i coraz więcej opłat, którym nie są w stanie sprostać. Dodali, iż ojciec skarżącej nie żyje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym- zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 127 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 u.p.s.a.), gdy zaś wykaże tylko, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a.) wówczas Sąd może przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Podniesione przez skarżących w niniejszym wniosku okoliczności wskazują na możliwość uwzględnienia wniosku ale tylko w części, bowiem konieczność partycypowania przez wnioskodawców w kosztach sądowych (choćby w niewielkim zakresie) znajduje uzasadnienie w posiadanej przez nich sytuacji materialnej. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu i na danym etapie postępowania, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Zauważyć należy, iż na obecnym etapie postępowania nie istnieje obowiązek pokrywania jakichkolwiek kosztów sądowych oprócz wpisu sądowego i w tej sytuacji odmowa uwzględnienia wniosku w całości nie pozbawia skarżących prawa do sądu. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Dla uznania wniosku za uzasadniony nie jest istotna wyłącznie aktualna sytuacja majątkowa strony, ale także istnienie możności zgromadzenia (choćby po parę złotych miesięcznie) środków na koszty w dłuższym okresie, bądź pozyskanie ich w drodze kredytu lub pożyczki, tym bardziej że postępowanie sądowe w niniejszej sprawi toczy się od dwóch lat. Zaznaczyć należy, iż dochody skarżących mają charakter stały, co pozwala na planowanie wydatków- celem zabezpieczenia, choćby w części, przyszłych kosztów sądowych. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżących kosztów postępowania nie jest istotne źródło, z którego czerpią oni środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny czy pożyczka od osób trzecich). Istotny jest również fakt, iż syn i córka skarżących są osobami współskarżącymi, na których solidarnie ze skarżącymi ciąży obowiązek ponoszenia kosztów sądowych. Pamiętać należy, że uiszczenie wpisu sądowego od skargi przez jednego ze skarżących zwolni z tego obowiązku pozostałych. Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie adwokata wskazać należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 u.p.s.a.). Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez wnioskodawców zarzutów czy braku ich zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie mają obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) postępowanie organu będące przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2, § 3 i § 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.