II SA/Wr 3323/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Daria Sachanbińska – spr. Sędziowie: sędzia NSA Roman Ciąglewicz asesor sądowy Marta Wojciechowska Protokolant: referent stażysta Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2004 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w D. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie chorób zawodowych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Miejskiego Inspektora Sanitarnego w O. z dnia [...], nr [...], 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w O. na rzecz A Sp. z o.o. w D. kwotę 10 (dziesięć) złotych, tytułem zwrotu kosztów sądowych. Decyzją z dnia [...], nr [...], Miejski Inspektor Sanitarny w O. stwierdził u D. W. chorobę zawodową w postaci skórnego wyprysku uczuleniowego, wymienioną w pozycji 10 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.). W uzasadnieniu decyzji podano, że D. W., pracując w Spółce z o.o. A z siedzibą w D. narażona była na czynnik szkodliwy – nikiel, znajdujący się w końcówkach przewodów elektrycznych. Przywołano wyniki dochodzenia epidemiologicznego oraz orzeczenie lekarskie Poradni Chorób Zawodowych w K. z dnia 22 lutego 2001 r., w którym stwierdzono, że dodatnie wyniki testów naskórkowych z alergenami środowiska pracy tj. niklem oraz dodatnie testy eliminacji i reekspozycji pozwalają z przeważającym prawdopodobieństwem rozpoznać schorzenie zawodowe. Odwołująca się - A Spółka z o.o. w D. zakwestionowała prawidłowość rozstrzygnięcia Miejskiego Inspektora Sanitarnego w O. podnosząc, iż dotykanie końcówek elektrycznych zawierających m.in. nikiel jest zabronione ze względu na możliwość wystąpienia ognisk korozji. Z uwagi na brak bezpośredniego kontaktu z czynnikiem uczulającym wniesiono o uchylenie decyzji. Po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego, [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...], nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity z 2000 r. – Dz. U. Nr 98, poz. 1071), zwanej dalej k.p.a., oraz § 10 ust. 1 i 3 cyt. wyżej rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ powołał się na przeprowadzone w postępowaniu odwoławczym dochodzenie epidemiologiczne, z którego wynika, że D. W. miała sporadyczny kontakt z niklem. Często natomiast kontaktowała się z tworzywami sztucznymi: polichlorkiem winylu, poliamidami, kopolimerami, akrylonitrylem butadienu i styrenu, polipropylenem, polimetakrylanem metylu, poliformaldehydem, polistyrenem, poliuretanem, fosforanem trifenylowym, kauczukami syntetycznymi. Testy, którym poddano D. W. wykazały reakcję alergiczną na tiuram - jedną z substancji pomocniczych stosowanych w produkcji kauczuków syntetycznych. [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny, opierając się na danych literaturowych stwierdził, iż nie można wykluczyć obecności w tworzywach tiuramu czy związków o podobnej budowie chemicznej, dających w wyniku testów alergicznych odczyny krzyżowe. Nadto powołano się na "Arkusz danych Wspólnoty Europejskiej z zakresu bezpieczeństwa wg 91/155/EWG" z dnia 13 lipca 1998 r. dotyczący elastomeru na bazie MVQ, tworzywa budulcowego kształtki PPS, który zawiera informację, że substancja ta, może powodować reakcje alergiczne. Wyniki badań lekarskich (opinia z dnia 13 listopada 2001 r.) jednoznacznie wskazują na istnienie u D. W. wyprysku alergicznego, będącego następstwem narażenia na składowe tworzyw sztucznych. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu Spółka A zarzuciła powyższej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, a to § 1 ust. 1 i 2 powołanego wyżej rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 r., polegającego na niewykazaniu związku przyczynowego między chorobą skórną D. W. a wykonywaną w Spółce pracą, a ponadto nieuwzględnieniu przy orzekaniu rodzaju, stopnia i czasu narażenia zawodowego oraz sposobu wykonywania pracy. O ile w decyzji Miejskiego Inspektora Sanitarnego stwierdzono "z przeważającym prawdopodobieństwem", że przyczyną wyprysków jest nikiel, to już w decyzji drugoinstancyjnej za przyczynę schorzenia uznano elementy z tworzyw sztucznych, w tym kauczuki syntetyczne, bez podania o jakie substancje konkretnie chodzi. Za niewystarczające należy uznać powołanie się przez organ odwoławczy na dane literaturowe, z których wynika, że w kauczukach syntetycznych może znajdować się tiuram czy związki o podobnej budowie, dające w wynikach testów odczyny krzyżowe. Informacje podane w "Arkuszu danych Wspólnoty Europejskiej z zakresu bezpieczeństwa wg 91/1/155/EWG" wskazują na możliwość wywołania reakcji alergicznych przez elastomer na bazie MVQ, co jeszcze nie jest dowodem na to, że D. W. miała z nim kontakt na stanowisku pracy. Ponadto Spółka A zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisu art. 77 ust. 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., gdyż twierdzenia organu nie zostały poparte dowodami. Oparto się jedynie na przypuszczeniach, podczas gdy istniała możliwość zbadania substancji, z którymi D. W. miała styczność. W uzasadnieniu decyzji nie podano, które dowody zostały udowodnione, bowiem organy obu instancji użyły stwierdzeń typu: "z przeważającym prawdopodobieństwem", "może być uznany". W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Zadaniem organu odwoławczego związek pomiędzy schorzeniem D. W. a warunkami pracy potwierdził dodatni wynik testu eliminacji i reekspozycji – ustępowanie zmian skórnych w okresach dłuższych przerw w pracy i nawrotu, po podjęciu zatrudnienia w zakładzie. Przywołano raz jeszcze dane literaturowe, z których wynika, iż przy produkcji kauczuków syntetycznych stosuje się m.in. tiuram, na który D. W. jest uczulona. Z materiału dowodowego wynika, że elastomer również może powodować reakcje alergiczne. Ponadto nie wykluczono, by pracownica miała kontakt z niklem. Zarzucono, że zakład pracy nie przedstawił szczegółowych danych dotyczących substancji pomocniczych używanych do produkcji tworzyw sztucznych. W trakcie rozprawy administracyjnej pełnomocnik Spółki A zarzucił, iż wbrew przepisom, wywiad epidemiologiczny nie poprzedził orzeczenia lekarskiego, a ponadto podkreślił, iż na stanowisku pracy D. W. nie występuje kauczuk. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie odnotować trzeba, że skoro skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., to w oparciu o art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Tak przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że nie odpowiada ona wymogom prawa. Pojęcie choroby zawodowej określał w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.), zwanego dalej rozporządzeniem, i przepis ten należało brać pod uwagę przy ocenie zaskarżonej decyzji, albowiem z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji, jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji. Stosownie do tego przepisu chorobą zawodową jest choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych, stanowiących załącznik do powołanego rozporządzenia, jeżeli została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Rozpoznane u D. W. schorzenie jest wymienione w powołanym wyżej wykazie chorób zawodowych pod poz. 10, jako choroba skóry. Zatem schorzenie to może być uznane w świetle powołanych przepisów za chorobę zawodową o ile zostało spowodowane konkretnym czynnikiem szkodliwym, występującym w środowisku pracy. Przepisy rozporządzenia nie tylko definiują pojęcie choroby zawodowej ale i regulują tryb postępowania w zakresie ustalania takiej choroby (§ § 5 – 9 rozporządzenia). Jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznania chorób zawodowych są m.in. poradnie chorób zawodowych, które przed wydaniem orzeczenia lekarskiego mają obowiązek zapoznania się z wynikami dochodzenia epidemiologicznego, informacjami o zagrożeniach zawodowych, dokumentacją dotyczącą przebiegu zatrudnienia, dokumentacją lekarską. W rozpoznawanej sprawie Poradnia Chorób Zawodowych w K., która wydała orzeczenie w dniu 22 lutego 2001 r. nie dysponowała ustaleniami z dochodzenia epidemiologicznego. Zostało ono przeprowadzone dopiero w dniu 3 kwietnia 2001 r., zatem już po wydaniu orzeczenia lekarskiego. Działając w ten sposób naruszono przepisy rozporządzenia, co niewątpliwie miało wpływ na wynik postępowania. Pamiętać należy, że orzeczenie medyczne, które zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego jest opinią biegłego, ma w sprawie ustalenia choroby zawodowej decydujące znaczenie. Dlatego tak ważne jest, by zostało wydane w oparciu o wszystkie wymagane prawem dokumenty i informacje. W oparciu o orzeczenie z dnia 22 lutego 2001 r. Miejski Inspektor Sanitarny w O. przyjął, iż czynnikiem uczulającym w przypadku D. W. jest nikiel z przewodów elektrycznych, podczas gdy materiał dowodowy, głównie wywiad epidemiologiczny, wskazywał na występowanie w środowisku pracy również innych szkodliwych czynników. Co prawda Miejska Stacja Sanitarno – Epidemiologiczna w O. zwróciła się o przeprowadzenie ponownej konsultacji lekarskiej, wskazując na nowe czynniki, jednak opinia uzupełniająca z dnia 31 maja 2001 r. w sposób jednoznaczny nie wykluczyła, bądź nie potwierdziła, bezpośredniego związku pomiędzy zachorowaniem pracownicy a podanymi czynnikami uczulającymi. Stwierdzono, że wiele składowych gumy może również występować w tworzywach sztucznych np. w podanych przez Spółkę A poliuretanach – MBT, który daje odczyny krzyżowe z innymi związkami o zbliżonej budowie chemicznej. W takim stanie faktycznym organ pierwszej instancji uznał za czynnik szkodliwy nikiel, cytując za orzeczeniem lekarskim, że dodatnie testy eliminacji i reekspozycji pozwalają z przeważającym prawdopodobieństwem rozpoznać schorzenie zawodowe. Zrezygnowano z ustalenia składu substancji, z którymi kontakt miała D. W.. Podobnie zachował się organ drugiej instancji, mimo iż w postępowaniu odwoławczym przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe, z którego wyraźnie wynikał sporadyczny kontakt D. W. z niklem, natomiast częsty kontakt z określonymi tworzywami sztucznymi. Opierając się na kolejnej opinii medycznej, z dnia 13 listopada 2001 r., przyjęto, że skoro testy, którym poddano pracownicę wykazały reakcję alergiczną na tiuram – jedną z substancji pomocniczych stosowanych w produkcji kauczuków syntetycznych - należało uznać właśnie ten czynnik za szkodliwy. Przywołano dane literaturowe, zgodnie z którymi nie można wykluczyć obecności w tworzywach tiuramu czy związków o podobnej budowie chemicznej, dających w wyniku testów alergicznych odczyny krzyżowe. Nadto powołano się na dokumentację przedłożoną przez zakład pracy ("Arkusz danych Wspólnoty Europejskiej z zakresu bezpieczeństwa wg 91/155/EWG"), z którego wynika, że występujący w środowisku pracy elastomer na bazie MVQ może również powodować podrażnienia i (lub) reakcje alergiczne. Na koniec organ nie wykluczył także wpływu niklu na powstanie schorzenia u D. W. W ocenie Sądu sposób w jaki przeprowadzono postępowanie dowodowe narusza przepisy rozporządzenia, a także przepisy procedury administracyjnej tj. art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., na co słusznie zwróciła uwagę skarżąca się Spółka. Poczyniona uwaga dotyczy zarówno decyzji organów administracyjnych, jak i orzeczeń lekarskich, które nie odpowiedziały na zasadnicze pytanie a mianowicie, który czynnik (czynniki) z jakim kontakt w pracy miała D. W. uznano za powodujący u pracownicy konkretne schorzenia. O ile w pierwszym orzeczeniu medycznym wskazano na nikiel, to w opiniach uzupełniających podano już inne czynniki, które ewentualnie mogły wywołać reakcje uczuleniowe. Twierdzenia te opierały się na spekulacjach i wnioskach wysuwanych z posiadanych wiadomości specjalnych, a nie na faktach. Organy administracji uznały za prawidłowe orzeczenia lekarskie, a ponadto podjęły próbę samodzielnego wskazania czynników szkodliwych, podpierając się literaturą fachową. Doprowadziło to w efekcie do sytuacji, że za czynniki szkodliwe uznano nikiel, z którym pracownica miała przypadkowy kontakt, tiuram, chociaż do końca nie wyjaśniono czy jest on składnikiem substancji, z którymi do czynienia miała D. W., oraz elastomer na bazie MVQ, o której to substancji powzięto wiadomość, że może wywoływać podrażnienia i (lub) reakcje alergiczne. Ta wielowariantowość i hipotetyczność twierdzeń organów nie może być uznana za spełnienie wymogów § 1 ust. 1 rozporządzenia, który nakazuje wykazać zaistnienie związku przyczynowego pomiędzy występującym w pracy czynnikiem szkodliwym a rozpoznaną u pracownika chorobą. Prawidłowe rozpoznanie zawodowego wyprysku uczuleniowego opiera się na stwierdzeniu objawów przewlekłego zapalenia skóry, które pojawiły się podczas wykonywania pracy zawodowej i nie występowały uprzednio przed podjęciem zatrudnienia, ustaleniu czynnika uczulającego na podstawie przeprowadzonych badań alergologicznych, a nadto stwierdzenia czynnika uczulającego w środowisku pracy zawodowej badanej osoby. W rozpoznaniu choroby zawodowej podstawowe znaczenia ma stwierdzenie zawodowego kontaktu skóry z czynnikami uczulającymi. Decyzja o rozpoznaniu choroby zawodowej musi być podejmowana indywidualnie, na podstawie dokładnej znajomości warunków wykonywania pracy, jak rozległość zmian skórnych, przebieg choroby, bezpośredni kontakt z alergenami, stosowanie środków ochrony osobistej, itp. W ocenie narażenia na czynniki uczulające, gdy ich obecność zostanie stwierdzona w środowisku pracy badanej osoby, konieczna jest również znajomość związków produkcji. Powyższe wywody wskazują, że aby stwierdzić chorobę zawodową wyprysku skóry należy ustalić, czy u osoby badanej zmiany skóry wcześniej nie występowały, wskazać na charakterystyczne umiejscowienie zmian skórnych w miejscu kontaktu z substancjami drażniącymi, po dodatnich próbach eliminacji i reekspozycji zawodowej w dłuższych okresach przerw w pracy i nawrotu po podjęciu pracy, po kilkakrotnym ponawianiu tych prób, a ponadto, jak już powiedziano, po stwierdzeniu obecności substancji uczulających w pracy. Organy obu instancji nie przeprowadziły dowodu na okoliczność składu substancji pomocniczych, z którymi kontakt miała D. W. W przypadku stwierdzenia choroby skóry nie można powoływać się na prawdopodobieństwo występowania czynników drażniących, należy bezspornie wykazać, iż czynnik ten występuje w środowisku pracy. Zgodnie z treścią art. 7 i 77 k.p.a., to na organie ciąży obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, przy pomocy wszelkich środków dowodowych, przewidzianych procedurą administracyjną, w tym również można skorzystać z opinii biegłego (art. 75 § 1 i 84 § 1 k.p.a.) Choroba skóry występuje w sytuacji, gdy osoba narażona jest bezpośrednio na czynnik drażniący, a ustępuje gdy ustaje działanie tego czynnika. Organ zobligowany zatem jest do ustalenia i wskazania w decyzji, czy wnioskodawczyni wcześniej nie chorowała na wyprysk skóry w poprzednim zakładzie pracy. Zdaniem Sądu, nie można natomiast zgodzić się z zarzutem skarżącej Spółki, iż ocena czasu i wielkości ekspozycji zawodowej ma istotne znaczenie w stwierdzeniu choroby zawodowej skóry, albowiem jak wyżej wskazano jest to choroba, która ujawnia się pod wpływem działania czynnika uczulającego. Powyższe skłania do wniosku, iż organy dopuścił się naruszenia przepisu § 1 ust. 1 i § 7 ust. 4 rozporządzenia oraz treści art. art. 7, 77, 80 k.p.a., co spowodowało konieczność uchylenia decyzji obu instancji, po myśli art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Rozstrzygnięć w punkcie drugim i trzecim wyroku dokonano na podstawie art. 152 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.) w związku z art. 97 § 2 cyt. ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych wyżej rozważań z uwzględnieniem regulacji § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), który przesądza, że do spraw rozpoczętych przed dniem wejścia tego rozporządzenia w życie stosuje się przepisy dotychczasowe.