II SA/Wr 347/02

Dnia 1 kwietnia 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w następującym składzie: Przewodniczący: S. NSA Bogumiła Skrzypczak (sprawozdawca) Sędziowie: S. NSA Tadeusz Kuczyński S. WSA Lidia Serwiniowska Protokolant: Krzysztof Caliński po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2005 roku sprawy ze skargi W. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego; 1. u c h y l a zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; 2. z a s ą d z a od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. na rzecz skarżącego kwotę 10 zł (słownie: dziesięć złotych) tytułem kosztów postępowania sądowego; 3. n i e o r z e k a w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Uzasadnienie. Decyzją z dnia [...] r. (Nr [...]) Kierownik Działu Metodyczno-Konsultacyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. rozpoznając wniosek W. R. z dnia [...] r. odmówił przyznania mu zasiłku celowego z pomocy społecznej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że od dnia złożenia przez W. R. wniosku o zasiłek upłynęły już 3 lata. Celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb bytowych, a rodzaj, forma i rozmiar udzielanej pomocy powinny być adekwatne do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Świadczenia z pomocy społecznej - podniósł dalej organ pierwszej instancji - powinny być przyznawane wtedy, gdy uzasadniają to okoliczności faktyczne i w czasie, w którym pomoc jest potrzebna. Z powyższych względów upływ trzech lat od daty zgłoszenia wniosku spowodował u wnioskodawcy zmianę sytuacji bytowej; jego miesięczny dochód w kwocie [...],- zł przewyższa kryterium dochodowe i nie pozwala obecnie na przyznanie stronie zasiłku celowego. Od decyzji odwołał się W. R., który zarzucał, że nie jest zasadne twierdzenie o upływie trzech lat od daty złożenia wniosku i uznawania a z tego powodu, że żądanie wnioskodawcy przedawniło się. Zdaniem odwołującego się osoba wydająca decyzję sama zawiniła, że postępowanie miało tak długi przebieg i nie zmieniła swego poglądu nawet wtedy, kiedy Naczelny Sąd Administracyjny uchylił jedną z poprzednich decyzji wydawanych w tej sprawie. Poza tym odwołujący się zarzucił, że osoba, która w tej sprawie wydała decyzję nie posiada odpowiedniej wiedzy i umiejętności wykonywania pracy i działa na jego szkodę, kierując się uprzedzeniami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. decyzją z dnia [...] roku (Nr [...]) wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. ) i art. 32 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 oraz art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 1998 r. nr 64, poz. 414 ze zm. ) – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 1998 r, nr 64, poz. 414 ze zm.) w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. W myśl art. 32 ust. 1 ustawy zasiłek ten może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie zasiłku jest uzależnione od wystąpienia po stronie wnioskodawcy jednej z okoliczności wymienionych w art. 3 pkt. 2 do 11 ustawy oraz dochodu niższego od kryterium dochodowego określonego w art. 4 ust. 1 ustawy. Sprawę zainicjował wniosek W. R. z dnia [...] r., o udzielenie pomocy w [...] r. W ocenie organu odwoławczego wyrażonej w decyzji z dnia [...] r. (Nr [...]) oraz opartej na wydanych w sprawie szeregu orzeczeniach, w tym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2001 r. II SA/Wr 182/99, przedmiotem wniosku było udzielenie pomocy na zakup leków, których wartość wnioskodawca szacował na około [...] zł oraz udzielenie pomocy na potrzeby bytowe (energia elektryczna, gaz, odzież środki czystości). Sposób sformułowania podania wskazuje, że wnioskodawca uważał, że obowiązkiem organu pomocy społecznej jest udzielanie jemu żądanych świadczeń pieniężnych, choć posiadał własne świadczenie rentowe z ZUS. W dacie złożenia wniosku W. R. spełniał warunki do otrzymania zasiłku celowego. Zgodnie z art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Obecna sytuacja W. R. - wobec upływu 3 lat - jest inna od tej, w której znajdował się w dacie składania wniosku. Posiada własne świadczenie rentowe, które jest wyższe od kryterium dochodowego określonego w art. 4 ust. 1 ustawy. Wątpliwa jest zatem obecnie podstawa prawna do przyznania zasiłku celowego wobec niespełnienia jednego z wymaganych warunków ustawowych. Istotą zasiłku celowego jest to, że jest on przecież przyznawany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Upływ czasu zdezaktualizował potrzebę, która uzasadniała złożenie wniosku wszczynającego niniejsza sprawę. Podnoszona przez odwołującego się potrzeba wykupienia recept była już nieaktualna w dacie składania wniosku, czemu dał wyraz organ odwoławczy w swojej decyzji z dnia [...] r. Zgodzić się więc trzeba z organem pierwszej instancji, że przyznanie obecnie zasiłku żądanego przez wnioskodawcę musiałoby być uzasadnione okolicznościami istniejącymi w dacie orzekania. Decyzja ta została zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze W. R. zarzucał, że w tej sprawie zapadł już wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 listopada 2001 r. II SA/Wr 182/99, jednakże organy administracyjne tego wyroku nie respektują. Zarzucił ponadto, że w sprawie zapadło już dziesięć decyzji, które zawierają dziesięć różnych uzasadnień. Rozstrzygnięcie zawarte w obecnie skarżącej decyzji stanowi swoistą karę za długotrwałe postępowanie i swoistą gratyfikacją dla nierzetelnych urzędników. Skarżący zarzucał też, że w chwili złożenia wniosku przysługiwała jemu pomoc społeczna, a pomocy tej niezasadnie odmawiano. Zarzucał zatem, że w tych warunkach nie jest słuszne stanowisko, że upływ trzech lat może zmienić prawo skarżącego do uzyskania pomocy. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołał się na swoją poprzednią argumentację, a nadto wskazał, że przyznanie w chwili obecnej pomocy na cel wskazany we wniosku z dnia [...] roku jest bezprzedmiotowe, chyba żeby chodziło o przyznanie odszkodowania za nieprzyznanie zasiłku celowego. W ustawie o pomocy społecznej brak jest przepisów, które wskazywałyby jak organ winien postąpić w sprawie, kiedy na skutek zmiany sytuacji podatnika w chwili orzekania nie jest możliwe przyznanie zasiłku na wnioskowany cel, ale w chwili składania wniosku takie uprawnienie wnioskodawcy przysługiwało. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zmn.) do rozpoznania skargi wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu przed dniem 1 stycznia 2004 roku – właściwy obecnie jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności decyzji, niektórych postanowień i innych aktów organów administracyjnych. W związku z tym kontrolą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest zgodność z prawem materialnym zaskarżonych aktów administracyjnych, a także badanie zgodności tych aktów pod względem formalnym, a więc badanie, czy w postępowaniu administracyjnym nie nastąpiło takie naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, które miało wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie organy administracyjne naruszyły przepisy o postępowaniu administracyjnym w stopniu wpływającym na wynik sprawy. Naruszenie przepisów administracyjnych polega na naruszeniu zasad wynikających z art. 8 i 12 § 2 Kpa. Zgodnie z art. 8 Kpa organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Stosownie natomiast do art. 12 § 2 Kpa sprawy, które nie wymagają zbierania szczególnego materiału dowodowego winny być załatwiane niezwłocznie. Sposób prowadzenia postępowania w niniejszej sprawie przeczy tym zasadom, na których oparta jest cała konstrukcja postępowania administracyjnego. W szczególności należy wskazać, że w toku niniejszej sprawy dotychczas wydano dziesięć decyzji, z których każda zawiera nieco odmienne uzasadnienie. Wydany też został wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2001 II SA/Wr 182/99 kierunkujący dalszy sposób postępowania. Mimo tego organy nie załatwiły sprawy definitywnie. W związku z tym sposób załatwiania tej sprawy stanowi zaprzeczenie obowiązku organów administracyjnych wynikających z cytowanych wyżej przepisów. W świetle tych faktów uzasadnienia obecnie zaskarżonych decyzji wskazujących na to, że skarżący na skutek upływu czasu i następującej w związku z tym zmiany własnej sytuacji bytowej utracił prawo do otrzymania zasiłku celowego – nie może być zaakceptowane. Wprawdzie zgodzić się należy z organami, że są one zobowiązane stosować prawo obowiązujące w chwili wydawania decyzji, jednakże taki pogląd nie wykluczał objęcia skarżącego pewną formą pomocy. Skoro z przyczyn leżących po stronie organów administracyjnych strona znalazła się w gorszej sytuacji, w stosunku do daty wszczęcia postępowania administracyjnego - organy winny poszukiwać takiego rozwiązania, aby w takiej sytuacji strona nie została całkowicie pozbawiona opieki. Obecnie obowiązująca ustawa z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64 poz. 593) – podobnie jak ustawa uchylona, zawiera przepisy umożliwiające udzielenie pomocy osobom, których aktualny dochód przekracza kryterium dochodowe. Zgodnie bowiem z art. 41 pkt. 1w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W niniejszej sprawie organy w ogóle nie rozważyły takiej możliwości załatwienia sprawy. Nie przeprowadziły też żadnego postępowania wyjaśniającego w tym kierunku, nie wyjaśniły także w motywach decyzji dlaczego ta kwestia nie była brana pod uwagę. Takie działanie organów stanowi także naruszenie art. 7 i 77 § 1 kpa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w związku z tym stwierdza, że organy administracyjne naruszyły przepisy o postępowaniu administracyjnym w stopniu wpływającym na wynik sprawy. Zgodnie więc z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zmn.) zaistniały przesłanki do uchylenia zaskarżonych decyzji. Uchylając zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny jest zobowiązany – zgodnie z art. 200 cyt. ustawy - zasądzić na rzecz skarżącego koszty postępowania. W tej sprawie poniesione przez skarżącego koszty były ograniczone jedynie do wpisu od skargi. Zgodnie z art. 152 cyt. ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny jest także zobowiązany orzec w jakim zakresie zaskarżony akt może być wykonany przed uprawomocnieniem się wyroku. W tej jednak sprawie nie zachodziła potrzeba orzeczenia w tym przedmiocie, gdyż zaskarżona decyzja nie posiadała cechy wykonalności. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.