II SA/Wr 359/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Siedlecka po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 września 2018 r., sygn. akt II SA/Wr 359/18 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Wojewody D. z dnia (...) lutego 2018 r. nr (...) w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 września 2018 r., sygn. akt II SA/Wr 359/18 Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, do którego dołączył oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. W wyniku wezwania Skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku przez wypełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, Skarżący w dniu 13 sierpnia 2018 r. złożył do akt sprawy przedmiotowy wniosek. W uzasadnieniu wskazując, że od trzech lat znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, a od dwóch lat jest po rozwodzie. Mimo to do dnia dzisiejszego nie otrzymał od byłej żony swoich rzeczy oraz środków zainwestowanych w nieruchomość. Informuje również, że jest obciążony kredytami, jego wynagrodzenie jest zajmowane przez Komornika, płaci alimenty na córkę, a także jest zmuszony do wynajmowania mieszkania. W rubryce "Oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" Skarżący skreślił wszystkie rubryki z wyjątkiem " Wierzytelności", w której poinformował, że do dnia dzisiejszego nie ma sądownie zasądzonych wierzytelności. Skarżący otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości 1500 – 1700 zł po odliczeniu zajęć Komornika. W rubryce "Zobowiązania i stałe wydatki" Skarżący wymienił kredyt wraz z odsetkami w wysokości ok. 450 - 500 tysięcy złotych, w tym kredyt hipoteczny, miesięczne koszty utrzymania mieszkania w wysokości 1500 – 1600 zł oraz koszty związane z utrzymaniem małoletniej córki które oprócz alimentów wynoszą 300 zł. Pismem referendarza sądowego Skarżący został wezwany do przedłożenia do akt sprawy: kserokopii zeznania podatkowego dotyczącego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2017 wraz z załącznikami ewentualnego rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy/ informacji o dochodach uzyskanych od organu rentowego za rok 2017, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, za ostatnie trzy miesiące oraz informacji o posiadanych lokatach oszczędnościowych i innych formach gromadzenia środków pieniężnych, zaświadczenia o wysokości uzyskiwanego z tytułu pracy wynagrodzenia za maj, czerwiec, lipiec 2018 r., kserokopii orzeczeń i decyzji, z których wynika prowadzenie przeciwko Skarżącemu egzekucji komorniczej, informacji o korzystaniu z pomocy społecznej lub innych form wsparcia ze strony państwa oraz innych dokumentów i informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący poinformował, że zaświadczenie o zarobkach z zakładu pracy jest w stanie uzyskać w dniu 11 września 2018 r. zobowiązując się do jego przesłania do Sądu jeszcze w tym samym dniu. Poinformował również, że nie może przedstawić zeznania podatkowego, ponieważ złożył je w formie elektronicznej, posiada jedynie poświadczenie jego wysłania do Urzędu Skarbowego. Stwierdził, że nie posiada rachunków bankowych z uwagi na zajęcia komornicze oraz wskazał nazwisko Komornika prowadzącego przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Poinformował również, że nie korzystał z pomocy społecznej ani innej formy wsparcia, poza zwolnieniem z kosztów sądowych w sprawie o ochronę posiadania. Wraz z tym pismem Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych. Zaświadczenie o zarobkach nie wpłynęło do akt sprawy po deklarowanym terminie. Dnia 27 września 2018 r. referendarz sądowy wydał postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając, że Skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jego rzeczywista sytuacja dochodowa, nie nadesłał żadnego z dokumentów źródłowych wymienionych we wniosku referendarza sądowego z dnia 14 sierpnia 2018 r., dokumentów potwierdzających obowiązek alimentacyjny na rzecz dziecka oraz jego wysokość. Wątpliwości budzą również deklaracje dotyczące dochodu z tytułu zatrudnienia, które odpowiadają wysokości wydatków mieszkaniowych. Dodatkowo kwoty wynagrodzenia różnią się. Po zajęciu komorniczym w czerwcu wynoszą 1200 zł, a we wrześniu 1500 – 1700 zł, nie zostało to w żaden sposób udokumentowane. Referendarz sądowy wskazał również na niejasność oświadczeń Skarżącego dotyczących jego stanu majątkowego np. kredytu hipotecznego, sprawy sądowej o ochronę posiadania, inwestycji w nieruchomości. Skarżący w sprzeciwie z dnia 15 października 2018 r. wskazał, że wszystkie informacje podane we wcześniej składanych wnioskach polegają na prawdzie, a różnica w kwocie miesięcznych zarobków wynika z faktu zaciągnięcia zadłużenia w Pracowniczej Kasie Zapomogowo – Pożyczkowej przy (...) we W. z miesięczną ratą 400 zł oraz miesięcznymi składkami w wysokości 109 zł. Skarżący załączył również zaświadczenie o zatrudnieniu, wyjaśniając że mógł je odebrać dopiero po 15 września 2018 r. i dlatego nie zostało ono wysłane do Sądu we wskazanym terminie. Poinformował, że zobowiązania wynoszą ok. 450 – 500 tysięcy złotych wraz z odsetkami, a jedynym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę otrzymywane z (...). Podkreślił, że w utrzymaniu pomaga mu rodzina. Przedłożył również dowód opłaty za mieszkanie, wskazał, że w zaświadczeniu od pracodawcy jest podana kwota podlegająca zajęciu komornika oraz poinformował, że nie posiada rachunków bankowych poza technicznymi związanymi z kredytami, gdzie nie ma operacji uznaniowych, a wynagrodzenie pobiera z zakładu pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1302 t.j.), dalej p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, Sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przedmiotem sprzeciwu jest postanowienie referendarza sądowego, którym odmówiono stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a). Wyjątek od tej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy, której celem jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, niepozwalającej na poniesienie kosztów postępowania. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W przypadku osoby fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym, może być przyznane gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z treści powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). W świetle powyższych uwag nie budzi wątpliwości Sądu, że strona ma obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to bowiem weryfikację oświadczeń zamieszczonych we wniosku poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie gwarantuje wolną od wątpliwości ocenę możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga natomiast za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, gdyż dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego i jego możliwości płatniczych. Pomimo prawidłowego wezwania skarżący nie złożył stosownych oświadczeń ani dokumentów. Podobnie pomimo świadomości, że ww. braki stanowiły przesłankę odmowy przyznania prawa pomocy skarżący do sprzeciwu dołączył jedynie zaświadczenie o zatrudnieniu oraz potwierdzenie zapłaty miesięcznej raty za mieszkanie. Wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dokumentów źródłowych miało na celu zweryfikowanie: wysokości zadeklarowanych dochodów, wysokości spłacanych rat kredytowych, wysokości obowiązku alimentacyjnego, prowadzonej przeciwko Skarżącemu egzekucji komorniczej, wysokości zgromadzonych środków pieniężnych na rachunkach bankowych oraz lokatach, a także osiągniętego przychodu w roku 2017. Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów źródłowych potwierdzających jak kształtował się jego dochód w dłuższym okresie czasu ze wszystkich źródeł dochodów i czy z uwzględnieniem tych dochodów jest w stanie ponieść koszty sądowe. Z tego obowiązku nie zwalnia fakt złożenia zeznania podatkowego drogą elektroniczną. Natomiast stwierdzenie Skarżącego w piśmie z dnia 7 września 2018 r., że nie posiada rachunków bankowych z uwagi na zajęcia komornicze nie jest równoznaczne z wykazaniem braków tych rachunków. Również wskazanie nazwiska Komornika prowadzącego egzekucję komorniczą z rachunków bankowych Skarżącego nie zastępuje złożenia orzeczeń i decyzji o egzekucji komorniczej. Skarżący nie przedstawił dowodów potwierdzających: wysokość kredytu hipotecznego oraz płaconych alimentów, inwestycję w nieruchomość oraz prowadzenie sprawy o sądową ochronę posiadania. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 2 lipca 2018 r. wpis sądowy od zażalenia został ustalony na kwotę 100 zł. W zaświadczeniu o zatrudnieniu zostało podane wynagrodzenie Skarżącego w miesiącach: maj, czerwiec, lipiec 2018 r., przedstawia ono również kwotę pobieraną przez Komornika oraz wysokość spłaty pożyczki i składki na PKZP, której ostatniej spłaty dokonano w maju w wysokości 309 zł. Od tego momentu dochód Skarżącego jest wyższy. Mając na uwadze powyższe należy zauważyć, że mimo trudnej sytuacji materialnej Skarżący był w stanie spłacać pożyczkę, której miesięczna rata wynosiła więcej niż przedmiotowe koszty sądowe. W konsekwencji, w ocenie Sądu, sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego nie została wyjaśniona i budzi wątpliwości a to oznacza, że Skarżący nie wykazał w żaden sposób, że spełnia przesłanki ustawowe skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. W interesie Skarżącego jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z Sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. W przedmiotowej sytuacji mimo wezwania do przedłożenia dokumentów, Skarżący tego nie dokonał, co więcej mimo wcześniejszych zapewnień nie dosłał ani we wskazanym terminie tj. 11 września 2018 r. zaświadczenia o zatrudnieniu ani po dniu 15 września 2018 r. ,w którym jak sam twierdzi był w stanie odebrać przedmiotowe zaświadczenie. Zrobił to dopiero składając sprzeciw na postanowienie referendarza z dnia 27 września 2018 r. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a.