II SA/Wr 359/18

Ewa Orłowska starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 27 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem Sądu z dnia 11 czerwca 2018 r. odrzucono skargę. Pismem z dnia 28 czerwca 2018 r. skarżący wniósł zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi, które na wezwanie Sądu uzupełnił pismem z dnia 25 lipca 2018 r. Odrębnym pismem, z dnia 28 czerwca 2018 r. k-26, złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, w którym w zdaniu pierwszym wniósł o zwolnienie od tych kosztów sądowych lub ich zmniejszenie. Z uwagi na trudną sytuację nie jest stanie uiścić opłaty, bo jedynym źródłem jego utrzymania jest wynagrodzenie za pracę. Do tego pisma dołączył oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach składne przez strony wnioskujące o zwolnienie z kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem powszechnym. Podał w nim, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada majątku i wyjaśnił, że jego wynagrodzenie wynosi około [...] zł netto i że ma zajęcie komornicze tego wynagrodzenia oraz pożyczkę i z tego względu wynagrodzenie to wynosi [...] zł netto. Dodał, że z wynagrodzenia potrącane są także alimenty. Podał, że ma kredyt hipoteczny w wysokości do spłaty około [...] zł. Posiada też inne kredyty około [..] zł ściągane przez komornika. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 2 lipca 2018 r. wpis sądowy od zażalenia został ustalony na kwotę 100 zł (pkt 3 zarządzenia). Pismem referendarza sądowego z dnia 12 lipca 2018 r. wezwano stronę do złożenia wniosku o prawo pomocy zwartego w piśmie z dnia 28 czerwca 2018 na urzędowym formularzu obowiązującym w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Skarżący złożył wniosek o prawo pomocy na wymaganym formularzu z dnia 6 września 2018 r. k-41, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Podał w nim, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego wynagrodzenie po potrąceniach komorniczych wynosi od [...] do [..] zł. Łączna kwota kredytów wraz z odsetkami to około [..] zł, w tym także kredyt hipoteczny. Koszty mieszkaniowe wynoszą około [...]-[..] zł, a koszty dotyczące małoletniego dziecka wynoszą poza alimentami około [..] zł miesięcznie. Wskazał, że od trzech lat znajduje się trudnej sytuacji życiowej. Od dwóch lat jest osobą rozwiedzioną i nie otrzymał od byłej żony zwrotu swoich rzeczy i środków zainwestowanych w nieruchomości. Jest obciążony kredytem, który obecne musi sam spłacać i dlatego komornik zajął jego wynagrodzenie. Wynajmuje mieszkanie. Nie ma sądowo zasądzonych wierzytelności. Ponadto w oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący podał, że nie posiada domu ani mieszkania i innych nieruchomości, w tym rolnych oraz że nie posiada przedmiotów i papierów wartościowych, wierzytelności, a także oszczędności. Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 14 sierpnia 2018 r. wezwano stronę do nadesłania - na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - w terminie 14 dni, kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej: kserokopii zeznań podatkowych dotyczących podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2017 wraz z załącznikami ewentualnie rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy albo informacji o dochodach uzyskanych w roku 2017; wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące oraz informacji o posiadanych lokatach oszczędnościowych i innych formach gromadzenia środków pieniężnych; zaświadczenia o wysokości uzyskiwanego z tytułu zatrudnienia wynagrodzenia za maj, czerwiec, lipiec 2018 r., orzeczeń i decyzji potwierdzających postępowanie egzekucyjne; informacji o korzystaniu z pomocy społecznej lub innych form wsparcia ze strony państwa oraz innych dokumentów i informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie poinformowano stronę, że w przypadku nieprzedłożenia wymaganych dokumentów wniosek zostanie rozpoznany w oparciu o dane wynikające z akt sprawy, a w razie niemożliwości ich przedłożenia strona powinna wskazać przyczyny tego stanu rzeczy i przedłożyć dokumenty, które posiada. Pismo to zostało doręczone skarżącemu w dniu 27 sierpnia 2018 r. k-45. W odpowiedzi na to pismo skarżący, pismem z dnia 7 września 2018 r. (wysłanym 10 września 2018 r.), poinformował, że zaświadczenie o zarobkach jest w stanie uzyskać dopiero 11 września 2018 r. i zobowiązał się, że tego samego dnia prześle je do Sądu. Natomiast zeznanie podatkowe złożył drogą elektroniczną i nie posiada jego kopii, a dysponuje jedynie potwierdzeniem jego wysłania do urzędu skarbowego. Nie ma rachunków bankowych z uwagi na zajęcie komornicze i wskazał imię i nazwisko komornika. Wyjaśnił również, że nie korzysta z pomocy społecznej i innych form wsparcia, poza zwolnieniem z kosztów sądowych w sprawie o ochronę posiadania. Wraz z tym pismem skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych. Zaświadczenie o zarobkach nie wpłynęło do akt sprawy. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Z przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302.; dalej p.p.s.a.) wynika, że zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów pełnych postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Na obecnym etapie postępowania sądowego, koszty sądowe, które będzie zobowiązany ponieść skarżący obejmują wpis sądowy od zażalenia w kwocie 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193, ze zm., zwane dalej "rozporządzeniem"). Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jego rzeczywista aktualna sytuacja dochodowa. Skarżący nie nadesłał bowiem żadnego z dokumentów źródłowych wymienionych w omówionych wyżej piśmie referendarza sądowego z dnia 14 sierpnia 2018 r., w którym został wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania nie tylko oświadczeń, ale również kopii konkretnych dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji dochodowej. Tym samym skarżący nie udokumentował w żaden sposób wysokości zadeklarowanego dochodu z tytułu zatrudnienia, co nie pozwala na ustalenie, czy dochód ten kształtuje się w kwocie podanej we wniosku o prawo pomocy i czy wynagrodzenie podlega zajęciu komorniczemu. Dodać należy, że skarżący nie przedłożył zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia, mimo że w opisanym wyżej piśmie z dnia 7 września 2018 r. podał, że przedłoży to zaświadczenie dnia 11 września 2018 r. W niniejszej sprawie uwzględniono czas oczekiwania przez skarżącego na to zaświadczenie i na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 19 września 2018 r. akta przedłożono referendarzowi do rozpoznania wniosku strony pod dniu 24 września 2o018 r. w celu umożliwienia stronie nadesłania wymaganego zaświadczenia o zarobkach. Skarżący nie nadesłał także wyciągów z kont bankowych, lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, co także nie pozwala na ustalenie aktualnej sytuacji dochodowej skarżącego wynikającej ze stanu kont i lokat bankowych. Twierdzenie strony zawarte we wskazanym wyżej piśmie z dnia 7 września 2018 r., że nie posiada rachunków bankowych z uwagi na zajęcia komornicze nie jest równoznaczne z wykazaniem braku tych rachunków. Ponadto wskazanie w tym piśmie wyłącznie imienia i nazwiska komornika nie stanowi dokumentu potwierdzającego postępowanie egzekucyjnego wobec skarżącego. Na ocenę możliwości płatniczych strony mają także dane zawarte w zeznaniach podatkowych, czy też w informacjach o rocznych dochodach uzyskanych od organu rentowego, których skarżący nie przedłożył. Dane te miały bowiem na celu ustalenie jak kształtował się dochód skarżącego w dłuższym okresie czasu ze wszystkich źródeł dochodów zawartych np. w zeznaniach podatkowych lub w rocznych formacji organów i czy strona z uwzględnieniem tych dochodów jest w stanie ponieść koszty sądowe. Z obowiązku tego nie zwalnia twierdzenie strony, iż złożył zeznanie podatkowe drogą elektroniczną. Ponadto skarżący nie nadesłał dowodów potwierdzających wysokość wydatków mieszkaniowych wymienionych we wniosku o prawo pomocy i wydatków dotyczących utrzymania dziecka, mimo że miał taką możliwość wynikającą z opisanego wyżej pisma referendarza sądowego z dnia 14 sierpnia 2018 r., w którym zobowiązano także stronę do nadesłania innych dokumentów i informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie nadesłał także dokumentu potwierdzającego obowiązek alimentacyjny na rzecz dziecka i jego wysokość, co nie pozwala na ustalenie, czy rzeczywiście skarżącym ponosi wydatki z tego tytułu. W świetle zadeklarowanego dochodu z tytułu zatrudnienia ([..]-[..]), który w zasadzie odpowiada wysokości zadeklarowanych wydatków mieszkaniowych ([...]-[...]) i niekorzystania z pomocy społecznej lub innych form wsparcia, wątpliwości budzi oświadczenie skarżącego dotyczące wysokości rzeczywistego dochodu, który przeznacza na bieżące potrzeby. Poza tym skarżący podał różne kwoty tego wynagrodzenia np. w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym wraz z pismem z dnia 28 czerwca 2018 r.. podał że jego wynagrodzenie wynosi około [..] zł netto, a po zajęciu komorniczym i potraceniu z tytułu pożyczki wynosi ono [..] zł, a w urzędowym formularzu z dnia 6 września 2018 r. wskazał, że wynosi ono [...]-[..] zł. Dane te także budzą wątpliwości dotyczące wysokości rzeczywistego dochodu strony nawet jeżeli dochód ten podległby zmianom, co zresztą nie zostało wykazane w niniejszej sprawie. Wątpliwości budzi także oświadczenie skarżącego dotyczące jego stanu majątkowego w świetle pozostałych okoliczności wymienionych przez skarżącego dotyczących np. kredytu hipotecznego (rubryka nr 11 formularza), sprawy sądowej o ochronę posiadania (pismo z dnia 7 września 2018 r.), inwestycji w nieruchomości (rubryka nr 5 formularza). W takiej sytuacji należy stwierdzić, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że spełnia przesłanki do przyznania tego prawa. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 14 sierpnia 2018 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawo pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w pełnym zakresie zabrakło. Przyjąć należy, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca bowiem winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (por. post. NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 275/10, LEX nr 741268). W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.