II SA/Wr 363/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska /sprawozdawca/, Asesor WSA Ewa Kamieniecka, Protokolant Magdalena Domańska-Byskosz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2005r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję D. Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zaliczenia okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do stażu pracy oddala skargę Pismem z dnia [...] r. J. D. zwrócił się do Komendanta Powiatowego Straży Pożarnej w S. o zaliczenie okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy: 1) pracę w gospodarstwie rolnym rodziców zamieszkałych w K. [...] poświadczone zeznaniami dwóch świadków w okresie: - od [...] do [...] r. - od [...] do [...] r. - od [...] do [...] r. - od [...] do [...] r. 2) pracę w gospodarstwie rolnym w okresie ubezpieczenia społecznego rolników poświadczone zaświadczeniem z KRUSU w okresie: - od [...] do [...] r. W uzasadnieniu prośby podał, iż wraz z żoną pracował w gospodarstwie rolnym babci żony i ona bezpośrednio przekazała im gospodarstwo. Jako właściciel gospodarstwa rolnego płacił składki na ubezpieczenie i w tym okresie było to jedyne źródło utrzymania gdyż innej pracy nie podejmował. Ponadto dowodził, że gospodarstwo było nieformalnie przekazane rodzicom a następnie przez teściów jemu i żonie. Formalnie babcia żony dokonała bezpośredniego przekazania gospodarstwa aktem notarialnym potwierdzając w ten sposób w/w nieformalności. J. D. podkreślił, iż nie przejął gospodarstwa rolnego swoich rodziców położonego w miejscowości K. [...]. Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Komendant Powiatowy Państwowej Straży Pożarnej w S., na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 1990r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy /Dz.U. Nr 54, poz. 310/, nie zaliczył J. D. okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do stażu służby: - od [...] do [...] r. - od [...] do [...] r. - od [...] do [...] r. - od [...] do [...] r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśniono, iż okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców, świadczone przez J. D. w ww. okresie nie mogą być zaliczone do stażu z tego powodu, że nie nastąpiło objęcie gospodarstwa rodziców, który to warunek jest wymagany przez ustawę z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczeniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy /Dz.U. Nr 54, poz.310/ i zawarty jest w art. 1 ust.l pkt. 2 tej ustawy. Mowa jest w nim jedynie o gospodarstwie rodziców lub teściów. Objęcie gospodarstwa babki nie jest wymienione w ustawie. Gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha w J., babka żony S. B. bezpośrednio przekazała na rzecz swej wnuczki H. D. i jej męża J. D., aktem notarialnym z dnia [...] r. Nie zostało udokumentowane ani poświadczone zeznaniami świadków, prowadzenie tego gospodarstwa przez rodziców H. D., gdzie przez prowadzenie rozumie się samodzielną faktyczną pracę w gospodarstwie wykonywaną na własny rachunek w charakterze właściciela bądź posiadacza, w tym i użytkownika, a jedynie stwierdzono, że T. P. wraz z żoną L. pomagali w pracach rolnych matce S. B., w zamian nie otrzymując żadnych środków finansowych. Od powyższej decyzji wniósł odwołanie J. D., w którym podnosi, że gospodarstwo rolne babci jego żony prowadzili osobiście teściowie co zostało potwierdzone przez świadków. "Po śmierci dziadka gdy babcia była już w podeszłym wieku, teść główne prace wykonywał sam a babcia mu tylko pomagała. Teść orał, siał a ponieważ pracował też na dłuższe prace w polu takie jak żniwa i wykopki brał urlop. Gospodarstwo to było o pow. [...] ha w tym [...] ha łąki więc nie było sensu aby przebywał tam stale. Babcia gdy jeszcze była w pełni sił wzięła z dziadkiem na wychowanie córkę teścia obecnie jego żonę. Z [...] ha ziemi ornej nie było za wiele dochodów aby teściowie brali dla siebie. Wszystko prawie zostawiali babci, która za te pieniądze utrzymywała, ubierała i kształciła ich córkę. Wraz z żoną od [...] r. pracował na tym gospodarstwie rolnym babci, które to gospodarstwo nieformalnie było przekazane rodzicom a następnie jemu i żonie. Formalnie babcia żony dokonała bezpośredniego przekazania gospodarstwa aktem notarialnym, potwierdzając w ten sposób w/w nieformalności." Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] D. Komendant Wojewódzkiej Państwowej Straży Pożarnej we W., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 11 a ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991r. o Państwowej Straży Pożarnej /Dz.U. Nr 147 poz. 1230 z 2002r., oraz art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 "sierpnia" 1990r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy /Dz.U. Nr 54, poz. 310/ utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach decyzji organ odwoławczy podał, iż skarżący ubiega się o wliczenie do stażu okresów pracy w gospodarstwie rolnym o obszarze [...] ha położonym w miejscowości K., należącym do jego rodziców S. i J. D. gdzie mieszkał do dnia [...] r. Praca była wykonywana w okresach ; [...] r. - [...] r. ([...] lata i [...] dni), [...] r. - [...] r. ([...] miesięcy i [...] dni), [...] r. - [...] r. ([...] dni), [...] r. - [...] r. ([...] miesięcy). Łącznie [...] lata , [...] miesięcy i [...] dni. Urząd Miasta i Gminy w W. w zaświadczeniu z dnia [...] r. stwierdził niemożność potwierdzenia pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w K. przez J. D., z powodu braku dokumentów. Okresy pracy w tym gospodarstwie potwierdzili w swych zeznaniach z dnia [...] r. świadkowie M. H. i T. S.. Aby te okresy zostały zaliczone do stażu służby, musiałby zostać spełniony warunek określony w art.1 ust.1, pkt.2 ustawy z dnia 20 lipca 1990r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U.Nr 54,poz.310) tj. objęcia gospodarstwa prowadzonego przez rodziców lub teściów i rozpoczęcie jego prowadzenia. Aktem notarialnym z dnia [...] r. S. B. wnuczce swej a żonie skarżącego H. D. oraz J. D. (skarżącemu) przekazała nieodpłatnie własność gospodarstwa rolnego położonego we wsi J. o powierzchni [...] ha. Skarżący wywodzi, że to gospodarstwo faktycznie było prowadzone i faktycznie przekazane jemu i żonie przez teściów i w ten sposób został spełniony wymóg przejęcia i rozpoczęcia prowadzenia gospodarstwa rolnego. Okoliczność ta tj. iż gospodarstwo miało być prowadzone przez teściów T. i L. P. nie znajduje potwierdzenia, nie jest udowodnione, nie wynika z żadnego dokumentu ani zeznań wskazanych przez skarżącego świadków tj. L. P. ([...] i [...]) i J. C. ([...]). Obaj świadkowie oznaczyli charakter pracy teściów skarżącego jako pomoc wobec rodziców a później tylko wobec S. B. z uwagi na śmierć jej męża. Obaj świadkowie podkreślili, że gospodarstwem zarządzała S. B., uiszczała opłaty związane z gospodarstwem, dysponowała dochodami pochodzącymi ze zbiorów, ona figurowała jako sprzedawca płodów rolnych. Zresztą - jak sam skarżący wywiódł w odwołaniu - faktyczna praca w gospodarstwie - nie jest wykładnikiem prowadzenia gospodarstwa tj. można pracować w gospodarstwie i nie być osobą prowadzącą to gospodarstwo. Świadek L. P. na wstępie swych zeznań w dniu [...] r. podała, że gospodarstwo rolne w J. prowadziła S. B. a świadek wraz z mężem pomagali w prowadzeniu tego gospodarstwa. W dniu [...] r. zeznała; "czuliśmy, że jesteśmy zobowiązani pomagać. Teściowa nigdy nie prosiła nas o pomoc". Z powyższych zeznań wynika , że była to pomoc spontaniczna, wypływająca z poczucia obowiązku rodzinnego. Nie doszło zatem do przekazania w ręce T. czy L. P. prowadzenia gospodarstwa rolnego ani oznaczenia tytułu tego przekazania gospodarstwa do prowadzenia. Wychowywanie wnuczki pozostaje bez wpływu na te ustalenia. "Przez prowadzenie gospodarstwa rolnego należy rozumieć samodzielną lub przy pomocy innych ludzi (osób bliskich, pracowników najemnych) faktyczną pracę w gospodarstwie rolnym wykonywaną na własny rachunek w charakterze właściciela bądź posiadacza w rozumieniu art.336 kodeksu cywilnego. Posiadaczem rzeczy jest więc zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jako użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny)" - (T. Ś.-P. - Staż pracowniczy a praca w indywidualnym gospodarstwie rolnym str.40). Skarżący w swym pierwszym raporcie z dnia [...] r. w sprawie zaliczenia okresów pracy w gospodarstwie rolnym, pisząc o przejęciu gospodarstwa rolnego od babci żony nawet nie wzmiankował o prowadzeniu gospodarstwa przez swych teściów. Ponadto w § 2 aktu notarialnego z dnia [...] r. stwierdza się, że S. B. decyzją ZUS z dnia [...] r. przyznana została emerytura z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego następcy. Data [...] r. to również data zawarcia związku małżeńskiego przez skarżącego z H. P.. Jest to zbieżne z zeznaniem L. P. z dnia [...] r., iż "Teściowa odsunęła się od gospodarstwa wówczas kiedy J. D. ożenił się z córką H., wówczas miała [...] lat". Również ta okoliczność potwierdza stwierdzenie, iż właścicielka (S. B.) prowadziła gospodarstwo do czasu uzyskania emerytury. W świetle materiału sprawy brak jest przesłanek do przyjęcia, iż gospodarstwo rolne w J. prowadzili teściowie skarżącego, materiał ten natomiast wskazuje, że jedynie pracowali oni (początkowo razem, a po śmierci T., sama L. P.) w tym gospodarstwie. W tym stanie rzeczy brak jest podstaw do zaliczenia skarżącemu do stażu służby spornych okresów pracy w gospodarstwie rolnym jego rodziców, położonym w K. - gospodarstwo to nie zostało objęte zaś gospodarstwo w J. nie było prowadzone przez teściów. Powyższą decyzję J. D. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze wskazał, że żona jako małe dziecko została wzięta przez babcię na wychowanie od jego teściów co jest potwierdzone zaświadczeniem z urzędu meldunkowego o zameldowaniu jej w gospodarstwie rolnym w miejscowości J.. W jego pierwszym raporcie do Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w S. z dnia [...] r. uznał, że wystarczy podać ten fakt i nie musi czym innym uzasadniać jak i to że płacąc składki na ubezpieczenie społeczne od [...] r. do [...] r. kiedy stanowiło to jedyne jego i żony utrzymanie nie zostało mu to zaliczone do stażu pracy. W następnych raportach starał się uzasadniać zaliczenia pracy w gospodarstwie rolnym. O słuszności rozumowania utwierdziły go przeczytane w przeglądzie pożarniczym uchwały Sądu Najwyższego -Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Babcia jego żony miała tylko jednego syna - teścia. Był on tylko jedynym spadkobiercą gospodarki. Po założeniu rodziny, teść mieszkał osobno w wiosce odległej o 2 km. Z powodu ciężkiej sytuacji u teścia ( mały domek, 6 osobowa rodzina) babcia wzięła jego przyszłą żonę pod swoją opiekę. Była wtedy w pełni sił i z dziadkiem prowadzili sami gospodarstwo rolne. Teściowie pomagali im w ciężkich pracach polowych takich jak żniwa i wykopki. Babcia czasami zaczęła chorować, przebywała w szpitalach i nie miała już tyle sił, żeby sama prowadzić gospodarstwo rolne. Prace polowe i domowe przy zwierzętach coraz więcej przechodziły na teściów i jego żonę. Babcia stawała się wtedy już tylko właścicielką, a teściowie z córką (jego żoną) prowadzili to gospodarstwo. Wszelkie opłaty babcia nie uiszczała, a tylko figurowała na nich jako właściciel gospodarstwa. Teść pracował też w zakładach państwowych i tam miedzy innymi nabył prawa emerytalne. Z tego też względu nie przepisywał gospodarki rolnej na siebie. Chciał, żeby gospodarstwo rolne swojej mamy (babci) przejęła jego córka za pracę na tej roli i jako wiano od nich. Na to wszystko babcia wyraziła zgodę. Po jego ślubie do chwili przepisania gospodarstwa minęło 2 lata. Przez ten okres pracował w państwowych zakładach i wspólnie z żoną na gospodarstwie rolnym babci. Po uzyskaniu zgody teściów i babci zaczął z żoną uprawiać rolę i prowadzić hodowlę zwierząt. Główny kierunek gospodarstwa to były krowy mleczne. Pieniądze za mleko przychodziły na babcię jako właściciela gospodarstwa, a pieniądze z pracy państwowej na opłaty. Babcia nabrała zaufania, że będzie jej z nim i wnuczką dobrze i żeby można rozwinąć dalej działalność przepisała gospodarstwo rolne. Z uwagi na powyższe fakty nie może zgodzić się z decyzją Komendanta D., żeby jego pracę na roli u rodziców nie można zaliczyć tylko dlatego, że objętą gospodarkę w J. jak twierdzi Komendant nie prowadzili teściowie. W odpowiedzi na skargę D. Komendant Wojewódzkiej Państwowej Staży Pożarnej wniósł o jej oddalenie. Ustosunkowując się do treści skargi podano, że nie kwestionuje się, iż skarżący pracował w gospodarstwie rolnym rodziców położonym w K., jednak nie objął tego gospodarstwa, gdyż przez cały czas było prowadzone przez rodziców. Również skarżący tego nie kwestionuje, jednak zorientowawszy się, że nieobjęcie gospodarstwa stanowi przeszkodę w zaliczeniu mu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do służby, co przekładałoby się na świadczenia finansowe (jak dodatek służbowy, jubileusze) począł wywodzić, że wprawdzie nie objął gospodarstwa w K., ale objął inne gospodarstwo -położone w J., przekazane aktem notarialnym z dn. [...] r. przez babkę żony L. B.. Skarżący twierdzi per facta concludentia , że gospodarstwo w J. babka przekazała nieformalnie jego teściom i że teściowie to gospodarstwo prowadzili. Wywody w tym zakresie tj. co do prowadzenia przez teściów gospodarstwa rolnego w J. i nieformalnego przejęcia przez nich tego gospodarstwa od L. P., są gołosłowne, nieudowodnione, subiektywne i pozostają w sprzeczności z zeznaniami świadków L. P. i J. C. przesłuchanych przez Komendanta Powiatowego PSP w S., z których to zeznań wynika, że praca teściów w gospodarstwie miała charakter jedynie doraźnej pomocy, a nie była prowadzeniem tego gospodarstwa. Ustawa z dn.20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U.nr 54 poz.310) w art. 1 ust. 1 pkt 2 zawiera jednoznaczny wymóg , że praca ma być wykonywana w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców lub teściów. Brak jest podstaw aby wykonywanie doraźnych czynności pomocniczych traktować jako prowadzenie gospodarstwa (teściowie skarżącego mogliby co najwyżej ubiegać się we własnym interesie o wliczenie im do stażu pracy okresu pracy w gospodarstwie ich matki a teściowej skarżącego). Zatem wprawdzie gospodarstwo w J. zostało przejęte przez skarżącego i jego żonę H. od jej babki L. B. aktem notarialnym z dn. [...] r. jednak nie znajduje uzasadnienia przyjęcie, iż teściowie nieformalnie otrzymali gospodarstwo rolne w J. od L. B., lub aby to gospodarstwo prowadzili. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 1990r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy /Dz.U. Nr 54, poz. 310/ z którego wynika, że do tego stażu pracy wlicza się przypadające przed dniem 1 stycznia 1983r. okresy pracy po ukończeniu 16 roku życia w gospodarstwie rolnym rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem. Warunkiem zastosowania dyspozycji tego przepisu jest łączne spełnienie wszystkich wymienionych przesłanek ujętych w jego hipotezie. W niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki warunkujące wliczenie skarżącemu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Z akt sprawy w sposób nie budzący wątpliwości wynika, iż skarżący nie objął gospodarstwa rolnego rodziców położonego w miejscowości K. [...] /pismo skarżącego z dnia [...] r./. Lektura akt nie wskazuje z kolei, iż gospodarstwo rolne w J. było prowadzone przez L. i T. P. /teściów skarżącego/ i przekazane przez nich skarżącemu. Zauważyć trzeba, że gospodarstwo rolne można prowadzić będąc właścicielem, posiadaczem samoistnym lub posiadaczem zależnym. W myśl art. 336 kc "Posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel /posiadacz samoistny/, jak i ten kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą /posiadacz zależny/." W zgromadzonym materialne dowodowym brak jest dokumentu, który pozwalałby stwierdzić fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego przez teściów skarżącego. Okoliczności tej również nie potwierdzili zeznający w sprawie świadkowie. L. P. zeznała w dniu [...] r., że "Gospodarstwo rolne w J. [...] prowadziła S. B.". Świadek i jej mąż T. P. pomagali w prowadzeniu gospodarstwa "Odbywało się to na zasadzie pracy w polu: zbieranie ziemniaków, młóceniu". S. B. nie posiadała maszyn rolniczych tylko wypożyczała u sąsiadów, w zamian za pracę w polu", którą wykonywała L. i T. P.. Zakup nawozów, opłaty za ubezpieczenie dokonywała sama S. B.. Wszelkie płody rolne były sprzedawane na nazwisko S. B. aby mogła otrzymać emeryturę. Następnie w dniu [...] r. L. P. zeznała "czuliśmy, że jesteśmy zobowiązani pomagać. Teściowa nigdy nie prosiła nas o pomoc. Za sprzedane płody rolne teściowa otrzymywała pieniądze i nimi zarządzała" /.../. O tym co będzie siane i ile "decydowała teściowa." Świadek J. C. w zeznaniu z dnia [...] r. podał, że L. i T. P. pomagali S. B. w prowadzeniu gospodarstwa rolnego w J.: "Odbywało się to na zasadzie pracy w polu". W świetle dotąd powiedzianego, trzeba stwierdzić, że praca L. i T. P. /a po śmierci T. , L. P./ w gospodarstwie rolnym w J. miała wyłącznie charakter doraźnej pomocy. Gospodarstwo rolne było więc prowadzone przez jego właścicielkę S. B. a następnie przekazane nieodpłatnie skarżącemu i jego żonie H. D. aktem notarialnym z dnia [...] r. /rep. A nr [...] /. Okres pracy po objęciu powyższego gospodarstwa został skarżącemu wliczony do stażu pracy. Okoliczność tą potwierdził skarżący na rozprawie w dniu [...] r. W tym stanie rzeczy wniesioną skargę należało uznać za nieusprawiedliwioną i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ oddalić.