II SA/Wr 366/01

Sygn. akt 3 II SA/Wr 366/2001 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 lutego 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Barbara Adamiak Sędziowie : NSA - Anna Moskała Asesor WSA - Bogumiła Kalinowska ( sprawozdawca ) Protokolant - Iwona Procajło Po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2004r. sprawy ze skargi H. L. na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] o numerze [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji II. odstępuje od orzeczenia o wykonaniu zaskarżonej decyzji. III. Sygn. akt 3 II SA/Wr 366/2001 Powiatowy Inspektor Sanitarny w D. w dniu [...] , działając na mocy ustawy z dnia 14.03.1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz.U z 1998 nr 90, poz. 575 z późn. zm. oraz § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65. poz. 294 ze zm.) nie stwierdził u H. L. choroby zawodowej w postaci astmy oskrzelowej. D. Wojewódzki Inspektor Sanitarny po rozpatrzeniu wniesionego przez stronę odwołania utrzymał zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. W motywach rozstrzygnięcia podano , iż H. L. pracowała na stanowisku tkacza w latach 1951-1980 oraz przewijacza cewek i odpadów w A w latach 1980-1990, a od 01.10.1990 r. przebywa na emeryturze. Praca na tych stanowiskach polegała na obsłudze krosien mechanicznych i automatycznych do tkania tkanin technicznych z przędzy bawełnianej i przędzy mieszanej (bawełniano -elanowej, wiskozowej, poliamidowej, poliestrowej), obsłudze przewijarki RZ-3 ( obsługa i czyszczenie maszyny, donoszenie i odnoszenie przędzy). Na wymienionych stanowiskach pracy H. L. narażona była na pyły bawełny i włókien sztucznych oraz ponadnormatywny hałas. W wyniku przebytych przez stronę badań w Poradni Chorób Zawodowych W. Ośrodka Medycyny Pracy nie rozpoznano astmy oskrzelowej co stwierdzono w orzeczeniu z dnia 22.09.1999 r. H. L. nie zgodziła się z powyższym orzeczeniem i została przez W. Ośrodek Medycyny Pracy skierowana na badania konsultacyjne do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Obserwacja w kierunku przewlekłej zawodowej choroby oskrzeli wywołanej działaniem substancji powodujących napadowe stany spastyczne oskrzeli, przeprowadzona w tym Instytucie w dniach od 9.02.2000 r. do 23.02.2000 r., była negatywna (orzeczenie z 19.06.2000 r.). W uzasadnieniu orzeczenia Instytut wyjaśnił, że obraz kliniczny schorzenia oskrzeli występującego u pacjentki , odpowiadający przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc z nasilonymi objawami spastycznymi po ustaniu narażenia zawodowego oraz przy uwzględnieniu ujemnych testów skórnych z alergenami środowiska pracy, nie daje podstaw do rozpoznania astmy oskrzelowej. Zdaniem Instytutu fakt ujawnienia cech częściowej niewydolności ( w gazometrii), przy braku potwierdzonego narażenia na ponadnormatywne stężenia czynników drażniących drogi oddechowe przemawia przeciwko etiologii zawodowej przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, która w okresie zaostrzeń może przybierać postać astmy. Organ odwoławczy rozpatrując całość zebranego w sprawie materiału dowodowego uznał, że konieczne jest uzyskanie dodatkowych wyjaśnień 3 Sygn. akt 3 II SA/Wr 366/2001 z Instytutu dotyczących wydanego orzeczenia. W swej odpowiedzi z 20.11.2000 r. Instytut podtrzymał wcześniej zajęte stanowisko, podkreślając, że przeprowadzona diagnostyka w aspekcie alergizującego działania pyłów bawełny i włókien syntetycznych pozwalają na wykluczenie alergii zawodowej jako czynnika wywołującego schorzenia układu oddechowego. Rozpoznana u H. L. przewlekła obturacyjna choroba płuc jest jednostką chorobową o złożonej etiologii podlegającej wpływom różnych czynników na jej rozwój, w tym alergizujących. W okresach zaostrzeń może przyjmować postać astmy, a astma może przyjmować postać przewlekłej obturacyjnej choroby płuc. W przypadku strony duże znaczenie w modyfikacji przebiegu choroby mają pospolite alergeny występujące w środowisku domowym. Instytut zaznaczył, że negatywne orzeczenie w sprawie choroby zawodowej wynikało także z faktu nasilenia się objawów chorobowych ( w tym niewydolności oddechowej) po ustaniu narażenia zawodowego, a w czasie pracy zawodowej nie było długotrwałego narażenia badanej na działanie ponadnormatywnych stężeń czynników drażniących (tj. pyły włókiennicze). Mając powyższe na względzie D. Wojewódzki Inspektor Sanitarny nie znalazł podstaw do zmiany decyzji organu I instancji. W skardze do Naczelnego sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu strona skarżąca wniosła o " ponowne rozpatrzenie wniosku w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej" , podnosząc , iż jej schorzenia pozostają w bezpośrednim związku z warunkami pracy jakie miała w ciągu 36 lat zatrudnienia. Praca odbywała się w warunkach dużego zapylenia i hałasu. Pracownicy byli wyposażeni jedynie w ochronniki słuchu, nigdy nie otrzymywali masek przeciwpyłowych. Na stanowisko przewijacza cewek przeniesiona została w wyniku zalecenia lekarskiego, który po przebytych operacjach skierował skarżącą do lżejszej pracy. Praca na tym stanowisku polegała na ponownym przerabianiu odpadów, które od kilku lat leżały w skrzyniach i były mocno zanieczyszczone. W wyniku pracy w zapyleniu i kurzu w okresie zatrudnienia bardzo często chorowała na zapalenie płuc i oskrzeli oraz silny nieżyt gardła, co można udowodnić na podstawie kartotek lekarskich z tamtego okresu . Dotychczasowe opinie lekarskie w ocenie skarżącej wydawane były w sposób stronniczy. Wyniki przeprowadzonych w trakcie badań testów alergicznych w różnych placówkach leczniczych różnią się . Podczas badań w Instytucie w S. fakt przyznania się do posiadania kota w przekonaniu skarżącej z góry przesądził wynik badania , tymczasem kot zaczął przebywać w otoczeniu skarżącej już długo po fakcie pogłębienia się objawów choroby i mimo, że zaraz po stwierdzeniu rzekomej alergii na jego sierść, został on oddany poprzedniemu właścicielowi - objawy choroby nie ustępują, nasilają się, co zdaniem 4 Sygn. akt 3 II SA/Wr 366/2001 skarżącej wynika z wdychania poprzednio całymi latami w zakładzie pracy pyłów włókienniczych i innych czynników drażniących. Strona skarżąca podkreśla , że już w następnym roku po przejściu na emeryturę nastąpiło znaczne pogorszenie stanu zdrowia, zwłaszcza płuc i układu oddechowego. Proces chorobowy swój początek miał w latach poprzednich, przed przejściem na emeryturę. Pomimo kilkunastoletniego leczenia pogarszanie stanu zdrowia postępuje nadal, co wiąże się z koniecznością stałego przebywania pod opieką lekarską. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła ojej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna albowiem w ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem norm postępowania administracyjnego , które mogło wywrzeć istotny wpływ na wynik sprawy , a także z uchybieniem prawa materialnego tj. przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65 , poz. 294 ze zmianami). Według § 1 powołanego rozporządzenia za choroby zawodowe uważa się choroby określone w Wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Stwierdzenie zatem choroby zawodowej jest uzależnione od łącznego spełnienia dwóch przesłanek : ustalenia , że jest to rodzaj schorzenia, które mieści się w Wykazie chorób zawodowych w formie załącznika do rozporządzenia oraz stwierdzenia zaistnienia związku przyczynowo - skutkowego między działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy a stwierdzoną według Wykazu chorobą zawodową. Ustalenie wystąpienia tych przesłanek musi być dokonane zgodnie z przepisami prawa procesowego , a w szczególności z zasadą wyrażoną w art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego w świetle której organy administracji państwowej stoją na straży praworządności i mają obowiązek podejmowania w prowadzonym postępowaniu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy , mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W tym celu spoczywa na orzekającym organie obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego ( art. 77 § 1 kpa) oraz dokonania jego pełnej oceny ( art. 80 kpa), czemu należy dać wyraz w uzasadnieniu decyzji poprzez wskazanie faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej ( art. 107 § 3 kpa). 5 Sygn. akt 3 II SA/Wr 366/2001 Zgodnie z § 7 ust. 4 rozporządzenia jednostki organizacyjne wymienione w ust. 1- 3 wydają orzeczenie w sprawie choroby zawodowej na podstawie informacji o zagrożeniach zawodowych , wyników dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy , dokumentacji dotyczącej przebiegu zatrudnienia , wyników przeprowadzonych badań klinicznych i dokumentacji lekarskiej. Przyjmuje się w orzecznictwie ( wyroki NSA - z 5 XI 1998r. sygn. I SA 1200/98, LEX nr 45833, z 15 IV 1998r. sygn. I SA 2074/97, LEX nr 45828, z 3 XII 1996r. sygn. I SA/1350/96 ) , że orzeczenia lekarskie wydane w ramach postępowania w przedmiocie choroby zawodowej mają charakter opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 kpa , stanowiąc dowód w ujęciu art. 75 § 1 kpa. Podlegają zatem Jak każdy inny dowód , ocenie organu orzekającego w sprawie stosownie do art.80 § 1 kpa oraz do przytoczonych wyżej norm art.7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa. Opinie takie , aby mogły zostać uznane za miarodajne , muszą być sporządzone w sposób jasny i nie budzić wątpliwości co do swej treści. Jak wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 V 1998r. sygn. I SA 1200 /98 ( LEX nr 45833) organ nie może oprzeć swego rozstrzygnięcia na opinii lekarskiej lakonicznej , nie zawierającej przekonującego uzasadnienia , bądź sprzecznej z przepisami prawa. Mając taką opinię , organ zobowiązany jest wezwać biegłych lekarzy do uzupełnienia jej w kierunku przez siebie wskazanym bądź z urzędu zasięgnąć opinii innej placówki naukowej służby zdrowia z zakreśleniem okoliczności jakie winny być w opinii ustalone. W niniejszej sprawie wydane dwa orzeczenia lekarskie powyższych wymogów nie spełniają. Odnośnie pierwszej opinii , wbrew poglądowi organów I i II instancji wydaje się , że W. Ośrodek Medycyny Pracy rozpoznał jednak astmę oskrzelową, wykluczył tylko tło zawodowe tej choroby u skarżącej , co wynika z jego orzeczenia z dnia 22.IX.1999 r. oraz pisma z dnia 14. X., przesłanym faksem w dacie 17.12.2001 r. Orzeczenie to jednak jest lakoniczne w treści i pozbawione całkowicie uzasadnienia. Z kolei w orzeczeniu lekarskim wystawionym przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia 19.VI. 2000 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej stwierdzono negatywną obserwację w kierunku przewlekłej zawodowej choroby oskrzeli wywołanej działaniem substancji powodujących napadowe stany spastyczne oskrzeli - wymienionej w pozycji 3 Wykazu chorób zawodowych. W uzasadnieniu orzeczenia wpisano , że jakkolwiek przebieg i obraz kliniczny schorzenia oskrzeli odpowiada obecnie przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc to brak jest dostatecznych podstaw do rozpoznania u pacjentki astmy oskrzelowej, jednak , cyt. "całokształt obserwacji klinicznej przemawia za wieloletnim przewlekłym zapaleniem oskrzeli , w przebiegu którego dołączyły się objawy spastyczne. Fakt ujawnienia cech częściowej niewydolności oddechowej , przy braku potwierdzonego narażenia na ponadnormatywne stężenia czynników drażniących drogi oddechowe przemawia przeciwko etiologii zawodowej POChP , która w okresach zaostrzeń może 6 Sygn. akt 3 II SA/Wr 366/2001 przybierać postać astmy". W przytoczonym brzmieniu trudno uznać omawiane orzeczenie za nie budzące uzasadnionych wątpliwości zwłaszcza w kontekście ustalenia rodzaju schorzenia. Wprawdzie organ odwoławczy zażądał dodatkowych wyjaśnień od Instytutu w tej materii i otrzymał je w dniu 20.XI.2000 r. , jednak w ocenie Sądu nadal tych niejasności nie usunięto. Instytut przyznał, że pacjentka chorowała ostatnio na astmę oskrzelową lecz badania diagnostyczne w aspekcie potencjalnego alergizującego działania czynników występujących w środowisku pracy skarżącej, tj. pyłów bawełny i tkanin syntetycznych, wykluczyły alergię zawodową jako czynnik przyczynowy schorzenia oddechowego , z drugiej jednak strony rozpoznając u skarżącej o złożonej etiologii przewlekłą obturacyjną chorobę płuc Instytut podtrzymał w dalszym ciągu stanowisko , że może to schorzenie przybierać postać astmy , a astma postać przewlekłej obturacyjnej choroby płuc i na tym etapie zaawansowania procesu chorobowego nie można jednoznacznie określić istotności wpływu różnych czynników, w tym alergizujących, na jej rozwój. W tym miejscu trzeba zauważyć ,że nie wyjaśniono w postępowaniu,na ile wiarygodne z medycznego punktu widzenia są przy tego rodzaju schorzeniach alergenowe testy skórne. W karcie wypisowej z Instytutu z dnia 28.II.2000 r. podano bowiem , że ze względu na obniżone istotnie wskaźniki wentylometryczne nie wykonano prowokacyjnego testu dooskrzelowego pyłami włókienniczymi. W ocenie Sądu zachodzi więc brak pewności, czy czynnikami alergizującymi , które spowodowały dolegliwości zdrowotne mogły być u skarżącej wyłącznie alergeny pospolite tym bardziej , że bezspornie okres ekspozycji na szkodliwe warunki pracy trwał u skarżącej przez 36 lat i 7 miesięcy , jak ujawniono w formularzu postępowania wyjaśniającego z dnia 3 VIII 2000r. Zresztą, Instytut sam przyznał, że nie jest w stanie wypowiedzieć się jednoznacznie co do czynników przyczyniających się do rozwoju schorzenia. Nota bene skarżąca załączyła do skargi kartę informacyjną z dnia 3 I 2003 r. wystawioną przez Akademię Medyczną we W. - Katedrę i Klinikę Anestezjologii i Intensywnej Terapii , z której wynika rozpoznanie astmy oskrzelowej oraz dokumentację medyczną z okresu zatrudnienia ( dla Sądu nieczytelną )twierdząc ,że chorowała w czasie pracy na zapalenia płuc , oskrzeli i astmę. W tej mierze jednak organy obu instancji nie poczyniły ustaleń. Nadal zachowuje aktualność pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z 3.II.1999 r. URN 110/98 ( Prok. i Pr.z 1999, nr 7 - 8 , poz. 56 ), iż w przypadku pozytywnego ustalenia , że stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w Wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie , istnieje domniemanie związku przyczynowo - skutkowego między chorobą zawodową , a warunkami narażającymi na jej powstanie. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 IV 1982r. USA 372/ 82 (ONSA z 1982, Nr 1 , Sygn. akt 3 II SA/Wr 366/2001 poz. 33) uznając ,że wystarczy tylko stwierdzenie istnienia warunków narażających na powstanie danej choroby , nie jest natomiast konieczne udowodnienie , że w danym wypadku warunki takie ją spowodowały. Nie wyłącza to możliwości wykazania , że mimo pracy w warunkach narażających na dana, chorobę - jej powstanie w konkretnym wypadku nastąpiło z innych przyczyn , nie związanych z wykonywaniem zatrudnienia , jednakże nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę. Nadto organy orzekające nie uznały zawodowej etiologii choroby również z powodu niespełnienia warunku co najmniej 10 letniego narażenia badanej na ponadnormatywne działanie czynników drażniących, czym uchybiły normom prawa materialnego albowiem dla spełnienia przesłanek z § 1 rozporządzenia wystąpienie czynników szkodliwych w środowisku nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm. Wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika , który jest przyjmowany za szkodliwy , a do nich należą pyły bawełny i tkanin syntetycznych , co nie jest kwestionowane. Z tych względów - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art.152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz.U. z 2002r. Nr 153 , poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153 , poz. 1271 z późn. zm.), orzeczono jak w sentencji. W toku ponownego postępowania organy powinny wyeliminować powyższe uchybienia , podejmując czynności celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w przedmiotowej materii , nadto wskazane byłoby zwrócenie się do innych jednostek niż te , które wydawały już orzeczenia lekarskie w niniejszej sprawie.