II SA/Wr 369/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym; Przewodniczący: Sędzia WSA - Jerzy Strzebińczyk Sędziowie: Sędzia NSA - Anna Moskała Asesor WSA - Anetta Chołuj (sprawozdawca) Protokolant: - Monika Mikołajczyk po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. P. na decyzję Wojewody D. z dnia [...]Nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia brzmienia nazwiska nabytego P. na nazwisko P. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z dnia [...] nr [...]; II. określa, że wymienione w pkt I decyzje nie mogą być wykonane. Decyzją z dnia [...] nr [...]Wojewoda D. działając na podstawie art. 10 ust. 1 i art. 11a ust. 3 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (tekst. Jedn. z 1963r. Dz. U. Nr 59, poz. 328 ze zm.) oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] nr [...], którą odmówiono stronie zmiany brzmienia nazwiska z "P.na "P.". W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że postępowanie wszczęte zostało na wniosek A. P., w którym zwróciła się o zmianę nazwiska wskazując, iż na nazwisko "P." wystawiono jej poprzedni paszport z 1991r. i od tego czasu posługuje się nazwiskiem "P.". Obecnie otrzymała nowy paszport wydany na nazwisko "P.", który nie jest nigdzie akceptowany i różnica w końcówkach nazwiska sprawia jej trudności w życiu codziennym. Organ I instancji odmówił ustalenia brzmienia nazwiska nabytego "P." na "P.", wyjaśniając że przeprowadzone postępowanie wykazało, że zainteresowana zawarła związek małżeński w Polsce i z pełną świadomością przyjęła paszport błędnie wystawiony przez Ambasadę w K. na nazwisko z końcówką rodzaju męskiego. Organ odwoławczy rozpoznając sprawę wskutek odwołania, w którym A. P. podtrzymała argumenty wniosku o zmianę nazwiska, wskazał, iż podstawę prawną ustalenia brzmienia nazwiska reguluje ustawa z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (tekst. jedn. z 1963r. Dz. U. Nr 59, poz. 328 ze zm.). Z dyspozycji art. 10 tejże ustawy wynika, że wątpliwość co do pisowni lub brzmienia nazwiska może zachodzić wtedy, gdy to samo nazwisko w poszczególnych dokumentach danej osoby lub jednej rodziny zostało wpisane w sposób niejednolity. Jak wywodził organ odwoławczy w rozpatrywanej sprawie taki przypadek nie nastąpił, bowiem zarówno w akcie małżeństwa Nr [...]sporządzonym przez Urząd Stanu Cywilnego w Ż. jak i w paszporcie polskim wydanym dnia [...]. przez Konsula Polskiego w K., figuruje nazwisko "P.". Organ odwoławczy wyjaśnił, iż obywatel polski podlega przepisom prawa polskiego m.in. przepisom rozporządzenia MSWiA z dnia 26 października 1998r. w sprawie zasad sporządzania aktów stanu cywilnego (...) (Dz. U. Nr 136, poz. 884 ze zm.). Zgodnie z § 4 ust. 2 tego rozporządzenia, nazwiska zakończone na: - ski, cki, dzki wpisuje się do aktów stanu cywilnego z zachowaniem rodzaju żeńskiego lub męskiego w zależności od tego czy nazwisko to dotyczy kobiety lub mężczyzny. Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem A. P. wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę domagając się w niej uchylenia decyzji Wojewody D. W uzasadnieniu skargi A. P. zarzuciła, że organ administracyjny w swoim rozstrzygnięciu nie uwzględnił faktu, że ponad 10 lat posiadała paszport wydany przez władze polskie gdzie wpisano nazwisko "P.", co przyczyniło się do tego że powstały dalsze ważne dokumenty, które nie są zgodne z nazwiskiem "P.". W skardze podniesiono również, że wydanie nowego paszportu na nazwisko "P." sprawia jej problemy w życiu codziennym. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując zaprezentowane wcześniej stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Powyższa skarga została wniesiona pismem z dnia [...]do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu. Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powyższy zapis ustawowy uzasadnia rozpoznanie niniejszej skargi przez tutejszy Wojewódzki Sąd Administracyjny. Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Uchylenie decyzji może nastąpić w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Stosownie zaś do brzmienia art. 134 § 1 sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, w świetle powyżej wskazanych kompetencji, należy stwierdzić, iż naruszają one prawo w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się do zarzutów rozpatrywanej skargi na wstępie podnieść należy, że dla oceny czy organy właściwie zastosowały prawo materialne konieczne jest w pierwszej kolejności zbadanie czy organy administracji publicznej uchybiły przepisom regulującym postępowanie administracyjne. Zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji publicznej zobligowane są do działania zgodnie z zasadami ogólnymi (zawartymi w rozdziale 2 ustawy) w tym zgodnie z zasadą udzielania informacji. Po myśli przepisu art. 9 kpa "Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek". Obowiązek ten obejmuje cały tok postępowania, także w fazie wszczęcia postępowania. Brak bowiem znajomości przez stronę przepisów prawa powodować może bowiem np. nieudolne określenie żądania, co w sposób oczywisty rzutować może na zaspokojenie interesów strony. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie powyższemu obowiązkowi uchybiono. Z akt sprawy wynika, ze skarżąca w złożonym wniosku z dnia [...]domagała się zmiany nazwiska z "P." na "P.". Tymczasem z uzasadnienia decyzji wydanych w sprawie wynika, że organy przyjęły, iż strona domagała się ustalenia pisowni i brzmienia nazwiska. Wskazać należy, iż zgodnie z przepisem art. 63 ust. 1 kpa strona zobowiązana jest do jednoznacznego określenia żądania a w razie wątpliwości, co do tego, czego strona domaga się, organy winny wezwać stronę do uzupełnienia braku w tym zakresie - na mocy art. 64 kpa - czego w niniejszej sprawie nie uczyniono. Świadczy to w sposób oczywisty o wadliwości rozpatrzenia sprawy wszczętej z wniosku skarżącej. Zwrócenia uwagi wymaga bowiem, że dla prawidłowego rozpoznania sprawy kluczowe znaczenie ma należyte ustalenie stanu faktycznego, tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest ustalenie zakresu praw i obowiązków strony takiego postępowania: konieczne w sprawie ustalenia dotyczyć muszą przy tym faktów prawotwórczych, a więc mających wpływ na załatwienie sprawy, a zatem chodzi o ustalenia dotyczące stanu faktycznego wyrażonego w normie prawnej. Kwestię zmiany nazwiska reguluje ustawa z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (tekst. Jedn. z 1963r. Dz. U. Nr 59, poz. 328 ze zm.). Po myśli przepisu art. 2 powołanej ustawy "Wniosek o zmianę nazwiska podlega uwzględnieniu, jeżeli jest uzasadniony ważnymi względami" (ust. 1). Zgodnie z ust. 2 art. 2 ustawy "W szczególności ważne względy zachodzą, gdy wnioskodawca nosi nazwisko: 1) ośmieszające albo nie licujące z godnością człowieka, 2) o brzmieniu niepolskim, 3) posiadające formę imienia, a także, jeżeli wnioskodawca pragnie zmienić swoje nazwisko na nazwisko, którego od wielu lat używa". W świetle cytowanego przepisu w przypadku żądania zmiany nazwiska ustalenia zatem wymaga czy zachodzą ważne względy uzasadniające żądanie. Ustaleń w tym zakresie nie poczyniono. Organy nie odniosły się do twierdzeń o używaniu nazwiska "P." przez okres 10 lat, nie poddano też ocenie innych wskazywanych przez stronę względów. Po myśli zaś art. 10 powołanej ustawy "W razie wątpliwości, pisownię lub brzmienie imienia i nazwiska ustala starosta, na wniosek strony" (ust. 1). "Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio w przypadkach dostosowania pisowni imion i nazwisk do zasad pisowni polskiej zgodnie z fonetycznym brzmieniem" (ust.2). "Ustalenie pisowni określone w ust. 2 może nastąpić również z urzędu, jeżeli imię lub nazwisko ma brzmienie polskie" (ust. 3). W ocenie Sądu powyższy przepis nie mógł być przyjęty za podstawę prawną rozpoznania wniosku strony. Pod pojęciem "pisowni" rozumie się bowiem ogół zasad i przepisów dotyczących pisowni wyrazów, czyli ortografię. Słowniki języka polskiego "brzmienie" tłumaczą zaś jako rzeczownik od czasownika "brzmieć", oznaczającego bycie słyszanym, posiadanie określonej postaci słownej. W świetle powyższego w okolicznościach niniejszej sprawy nie było oczywiste, czy strona domagała się zgłoszonym wnioskiem jedynie wyjaśnienia wątpliwości co do brzmienia czy pisowni jej nazwiska. Podobne stanowisko zajął WSA we Wrocławiu w wyroku z dnia 30 listopada 2004r. sygn. akt. 3 II SA/Wr 1040/02, które podziela Skład orzekający w niniejszej sprawie. Na marginesie należy w tym miejscu odnotować, że skarżąca wybrała tryb postępowania oparty na przepisach ustawy z dnia 15 listopada 1956r. o zmianie imion i nazwisk i materialnoprawne przesłanki tej ustawy powinny decydować o uwzględnieniu lub odmowie uwzględnienia jej żądania. Nieuprawnione było sięganie przez organy obu instancji do przepisów rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczania oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów, a w szczególności do jego przepisu § 4 ust. 2 regulującego zasady wpisywania nazwisk do aktów stanu cywilnego (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 8 czerwca 2004r. sygn. akt II Sa/Kr 3199/00, ONSAiwsa poz. 56 nr 3(6)2005). Skarga zatem znajduje uzasadnienie zarówno w naruszeniu przepisów postępowania, jak i w będącym jego następstwem naruszeniu prawa materialnego, przez przyjęcie mylnych przesłanek za podstawę rozstrzygnięcia. Rozpatrując ponownie sprawę, organy będą miały na uwadze powyższe wskazania co do dalszego postępowania. Z powołanych względów - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzeczono jak w pkt I sentencji wyroku. Postanowienie, co do wykonania decyzji (pkt II wyroku) zapadło zgodnie z art. 152 w/w ustawy.