II SA/Wr 372/08

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 25 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi na postanowienie D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie przedłożenia ekspertyzy stanu technicznego budynku postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie braku skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 100 zł, skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienie z tej opłaty wskazując w uzasadnieniu, że "od dnia 8 marca 2008 r. nie uzyskuje dochodu ze stosunku pracy (jako prezes Zarządu) w S. sp. z o.o. albowiem zaabsorbowany jest remontem przedmiotowego lokalu użytkowego i nie wykonuje usług poza tą budową, tj. jedynie na rzecz swoją i Wspólnoty Mieszkaniowej, co do której od 1 marca 2008 r. pełni również funkcję nieodpłatnego zarządcy". Skarżący oświadczył, iż "z uwagi na konieczność zajęcia się niniejszą sprawą został oderwany od zarobkowania na okres ok. 200 godzin co spowodowało u niego szkodę na ok. 10.000 zł (stawkę swojej robotogodziny skarżący określił na kwotę 50 zł brutto)". Dodał, iż z powyższego powodu również z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (jako osoba fizyczna) ponosi od maja 2008 r. stratę. W odpowiedzi na wezwanie Sądu o sprecyzowanie i udokumentowanie przez skarżącego swojej sytuacji finansowej i majątkowej (doręczone w dniu 4 września 2008 r.), wnioskodawca w piśmie z dnia 12 września 2008 r. oświadczył, iż aktualnie jego sytuacja nie pozwala w zakreślonym terminie na przedstawienie dowodów i złożenia obszernych wyjaśnień, ale zobowiązał się je złożyć w terminie trzech kolejnych dni. Skarżący dotychczas nie zrealizował ww. zobowiązania. Prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)). Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Odmowa uwzględnienia wniosku jest następstwem nie wykazania należycie przez wnioskodawcę spełniania przesłanki do przyznania prawa pomocy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i okoliczności te -na żądanie Sądu- winny być należycie udokumentowane (art. 255 u.p.s.a.). W ocenie Sądu wnioskodawca nie wyjaśnił i nie udokumentował wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jego sytuację materialną np. nie przedłożył zaświadczenia o wysokości dochodu swojego i innych osób prowadzących z nim gospodarstwo domowe lub zaświadczenia potwierdzającego rejestrację w urzędzie pracy; nie wyjaśnił czy korzysta z pomocy finansowej osób trzecich lub opieki społecznej; nie przedłożył dokumentów finansowych (w tym wyciągów z rachunków bankowych) obrazujących sytuację finansową S. sp. z o.o. czy prowadzonej indywidualnie działalności usługowo- produkcyjnej; nie wyjaśnił przyczyny ponoszenia straty finansowej z tytułu działalności gospodarczej i nie wyjaśnił z jakich źródeł czerpie środki na utrzymanie nieruchomości służących do tej działalności a położonych w P. i w W. nie określił wartości posiadanych przez siebie ruchomości i nie wyjaśnił z jakich środków się utrzymuje, skoro wskazuje we wniosku, iż nie uzyskuje wynagrodzenia za pracę, a prowadzona działalność gospodarcza przynosi stratę; nie przedstawił sytuacji finansowej i majątkowej swojej żony-K.; nie wyjaśnił dlaczego nie dochodzi od swojego pracodawcy (S. spółki z o.o.) należnego mu wynagrodzenia (miesięcznie 15.200 zł) i co stało się ze środkami dotychczas otrzymywanymi z tego tytułu; nie przedstawił także struktury swoich wydatków i ich nie udokumentował. O zasadności wniosku nie decyduje subiektywne przekonanie wnioskodawcy o tym, iż kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy ale obiektywna ocena możliwości finansowych, zarobkowych i majątkowych wnioskodawcy przy uwzględnieniu niezbędnych (obiektywnie) dla utrzymania wnioskodawcy wydatków oraz kosztów sądowych jakie musiałby ponieść na danym etapie postępowania (aktualnie jest to tylko wpis od skargi w wysokości 100 zł). Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Podkreślić należy, iż koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżącego kosztów sądowych nie jest istotne źródło, z którego czerpie on środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny czy pożyczka od osób trzecich). Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony nienależnych, nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Można mieć wątpliwości czy przedstawiona we wniosku sytuacja finansowa skarżącego jest tylko następstwem niezawinionych przez niego zdarzeń. Z treści wniosku wynika, iż skarżący "poświęcając" swój czas sprawie remontu przedmiotowego lokalu użytkowego świadomie pozbawiał się wynagrodzenia z tytułu pracy na rzecz S. sp. z o.o. oraz dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Tego rodzaju dobrowolne pozbawienie się źródeł dochodu trudno uznać za racjonalne, a na pewno nie uzasadniające zastosowanie wobec takiej osoby wyjątkowej instytucji jaką jest prawo pomocy, tym bardziej, że z załączonej do skargi deklaracji podatkowej za 2007 r. wynika, iż skarżący z ww. tytułów w 2007 roku uzyskał przychód w wysokości 131.168, 37 zł (w tym dochód- 95.284, 84 zł). Brak jest w aktach dokumentu świadczącego o prawnym rozwiązaniu związku małżeńskiego skarżącego i jego żony, więc nawet odrębne prowadzenie przez nich gospodarstwa domowego czy posiadanie rozdzielności majątkowej nie zniosło obowiązku wynikającego z art. 27 KRiO nakazującego obojgu małżonkom przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny, według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych. W tej sytuacji więc nawet istnienie separacji faktycznej nie zwalnia małżonków z obowiązku łożenia na utrzymanie współmałżonka, który znajduje się w gorszej sytuacji materialnej, w tym np. nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych (zob. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 4 września 1957 r., OSN 1959, Nr 1, poz. 15). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.