II SA/Wr 378/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.) Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak Protokolant Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 marca 2007r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji organu I instancji w sprawie odmowy przyznania zasiłku "minimum socjalnego" I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu - na rzecz adwokata L. K. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) zł, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Z., na podstawie art. 104 kpa oraz art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, odmówił przyznania E. S. zasiłku "minimum socjalnego w kwocie [...] zł w miesiącu lutym". W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że we wniosku z dnia [...] E. S. zwrócił się o " przyznanie zasiłku minimum socjalnego w kwocie [...] zł w miesiącu [...]...". Niestety wniosek ten nie mógł zostać zrealizowany, ponieważ w ustawie o pomocy społecznej, jak i w innych obowiązujących ustawach nie ma i do dziś nie zostało określone minimum socjalne, o czym strona była wielokrotnie informowana. W związku z tym nie możne się ona ubiegać o coś, czego nie ma. Nadto podkreślił, że zasiłek celowy, tak jak i zasiłek okresowy jest świadczeniem o charakterze fakultatywnym. Nie można więc żądać wypłaty zasiłku celowego lub okresowego z pomocy społecznej nawet wtedy, gdy są spełnione wszystkie warunki wymagane do przyznania tych świadczeń, gdyż nie są to świadczenia obligatoryjne, lecz świadczenia wypłacane w zależności od finansowych możliwości Ośrodka Pomocy Społecznej, a te są niestety ograniczone. Pomoc adekwatna do możliwości finansowych Ośrodka, to zasiłek celowy w kwocie [...] zł, który E.S. otrzymał decyzją z dnia [...]. Otrzymywał on również wraz z matką dodatek mieszkaniowy: od dnia [...] do dnia [...] w kwocie [...] zł/mies., a od dnia [...] do dnia [...] w kwocie [...] zł/mies., co też nie jest bez znaczenia. Wskazał też, że zasiłki z pomocy społecznej nie są jedyną formą wspierania osób będących w trudnych warunkach. Są tylko uzupełniającym ogniwem w systemie ubezpieczeń i zabezpieczeń społecznych. W odwołaniu od powyższej decyzji E. S. podniósł, że w okresie od dnia [...] był osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku i nie osiągał dochodu do dnia [...] oraz, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Stwierdził, iż zasiłek w kwocie [...] zł był realizacją wniosku z [...] na miesiąc [...]. Nadto wyliczył "podstawowe zabezpieczenia społeczne, które ma spełniać Ośrodek Pomocy Społecznej zgodnie z ustawą". Otóż, ma zabezpieczać warunki do mieszkania, opał, środki potrzebne do życia, tj. żywność, lekarstwa, rzeczy potrzebne do codziennego użytku. Tymczasem Kierownik Ośrodka wykonuje wszystko, aby nie wywiązać się z obowiązku nałożonego przez ustawę o pomocy społecznej. Wskazał, iż domagał się świadczenia w formie zasiłku w miesiącu [...] w kwocie [...] zł lub zasiłku okresowego po [...] zł miesięcznie. Oświadczył, że Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej może stosować formę świadczenia zasiłku fakultatywnego tylko w jednym przypadku, gdy osoba ubiegająca się o zasiłek przekracza kryterium dochodowe określone w art. 4 ustawy o pomocy społecznej, a szczególnie w związku z art. 31a. Wszystkie inne artykuły ustawy przyznające świadczenia w postaci zasiłku są obwarowane i związane z przepisami prawa i tylko na podstawie tych przepisów prawa Kierownik może odmówić lub ograniczyć świadczenie z pomocy społecznej powołując się odpowiednio na przepisy prawa. Przywołany w decyzji art. 43 ustawy o pomocy społecznej nie świadczy o tym, że może on przyznawać lub ograniczać, ewentualnie odmówić zasiłku, według własnego widzimisię oraz jak to miało miejsce w wydaniu tej decyzji po upływie [...] miesięcy od daty wniesienia wniosku. W świetle powyższego zaznaczył, że organ decyzyjny nie ma żadnego usprawiedliwienia ani poparcia w przepisach prawa, a jego działanie jest ewidentnym pogwałceniem przepisów prawa. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] Nr [...], na podstawie art. 138 § 2 kpa w związku z art. 31 ust. 1, art. 32, art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. Nr 64, poz. 414 ze zm.), uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji wskazało, że z akt sprawy wynika, iż E. S. w dacie złożenia wniosku o przyznanie pomocy był osobą samotnie gospodarującą, bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy K., bez prawa do zasiłku. W [...] nie posiadał żadnego dochodu, natomiast w [...] osiągnął dochód w wysokości [...] zł. Ustawa z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej w dziale II (rozdział I) określa rodzaje i formy pomocy społecznej, które składają się na szeroko pojęte świadczenia pomocy społecznej. W rozdziale tym ustawodawca nie przewidział świadczenia w formie zasiłku "minimum socjalnego", tym samym więc brak było podstawy prawnej do wydania zaskarżonej decyzji. Podstawą prawną decyzji może być wyłącznie norma materialna prawa ustanowiona przepisem powszechnie obowiązującym. W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że powołany w osnowie zaskarżonej decyzji art. 104 kpa i art. 43 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej nie są przepisami prawa materialnego dającymi podstawę do ustalenia prawa lub obowiązku strony. Art. 104 kpa określa, w jakiej formie organ administracji publicznej załatwia sprawę, a art. 43 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej określa formę wydawania decyzji administracyjnych w sprawach pomocy społecznej. Organ I instancji prowadząc postępowanie dowodowe winien przede wszystkim ustalić jaka jest treść żądania skarżącego. Z wniosku o udzielenie pomocy z dnia [...] wynika, że skarżący oczekuje przyznania "zasiłku minimum socjalnego w kwocie [...] zł w miesiącu [...]". Ponieważ żądanie to nie spełnia wymagań określonych w art. 63 § 2 kpa, tj. nie wskazuje, o jaki rodzaj świadczenia ubiega się strona, obowiązkiem organu było wezwanie strony do sprecyzowania żądania lub też ustalenie przez pracownika socjalnego jakiej formy pomocy strona oczekuje, tj. czy wnosi o przyznanie zasiłku okresowego, czy też o przyznanie zasiłku celowego ze wskazaniem celu, na jaki zasiłek ten ma być przyznany. W przypadku wskazania przez E. S. o jaką formę pomocy się ubiega należy sprawę rozpatrzeć w kontekście zaistnienia ustawowych przesłanek określonych w odpowiednim przepisie prawa (ustawy o pomocy społecznej). W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu E. S. wniósł o przyznanie zasiłku okresowego pieniężnego w kwocie [...] zł oraz zadośćuczynienie za krzywdę psychiczną, upokorzenie i zlekceważenie w kwocie [...] zł. Nadto zarzucił organom orzekającym przedłużanie postępowania administracyjnego. Wskazał, że żyje tylko dzięki dobroci i litości ludzkich serc, a sytuacja na rynku pracy nie jest jego winą. Domaga się więc pomocy i zabezpieczenia społecznego nie uwłaczającego godności człowieka. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, argumentując jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności decyzji, niektórych postanowień i innych aktów organów administracyjnych. W związku z tym kontrolą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest zgodność zaskarżonych aktów administracyjnych z prawem materialnym, a także badanie zgodności tych aktów z przepisami procedury administracyjnej. Przepisy powołanej ustawy mają zastosowanie do rozpoznania niniejszej sprawy w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Rozpatrując skargę Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, o jakim wyżej mowa. Skarga zatem nie mogła zostać uwzględniona. Wskazać należy, że organ odwoławczy może wydać decyzję określoną w art. 138 § 2 kpa, jeśli rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części (...). Dotyczyć będzie to także wypadków, gdy postępowanie wyjaśniające w całości lub znacznej części zostało przeprowadzone z rażącym naruszeniem przepisów procesowych (wyrok NSA z dnia 02.04.2001, sygn. akt IV SA/Wr 208/99, LEX nr 54745). Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uchyliło decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Z. z dnia [...] w sprawie odmowy przyznania E. S. zasiłku "minimum socjalnego w kwocie [...]" i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Z analizy akt sprawy wynika, że skarżący domagał się przyznania zasiłku "minimum socjalnego w kwocie [...]zł". Tymczasem niewątpliwym jest, że ustawa z dnia z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) nie przewiduje udzielenia pomocy w takiej formie. Nie zważając na brak podstawy prawnej do wydania decyzji o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku w postaci "minimum socjalnego w kwocie [...] zł" organ I instancji rozpatrzył merytorycznie sprawę zamiast wyjaśnić, jakiego dokładnie rodzaju wsparcia od organów pomocy społecznej skarżący oczekuje. Brak wyjaśnienia rzeczywistej treści wniosku strony stanowi naruszenie art.art. 7 i 9 kpa. W sytuacji gdy strona formułuje swe żądanie w sposób niejasny, niepozwalający na jego prawidłowe zakwalifikowanie, organ winien zwrócić się do niej o złożenie stosownego oświadczenia, celem wyjaśnienia jej intencji, pouczając przy tym o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków. Ponieważ organ I instancji nie podjął takowych czynności i merytorycznie rozpatrzył sprawę, obowiązkiem organu odwoławczego było podjęcie decyzji w trybie art. 138 § 2 kpa, co też uczynił. Odnośnie zgłoszonego w skardze żądania przyznania zadośćuczynienia wskazać należy, iż w przepis art. 3 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zawiera szczegółowy katalog spraw objętych właściwością rzeczową sądów administracyjnych. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest właściwy do rozpoznania spraw, które nie zostały enumeratywnie wymienione w powyższym unormowaniu. W szczególności Sąd nie jest władny do rozpoznania sprawy zadośćuczynienia. Rozstrzygnięcie o kosztach znajduje oparcie w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /Dz.U. Nr 163, poz. 1348/ w związku z art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z tym, stosownie do art. 151 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak na wstępie.