II SA/Wr 38/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.C. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 22 maja 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J.G. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie czasowego odebrania czterech psów i przekazania ich do schroniska postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 maja 2017 r. W dniu 7 marca 2017 r. wpłynęło do Sądu oświadczenie skarżącego o stanie rodzinnym, majtku, dochodach i źródłach utrzymania wraz z fakturami wystawionymi w dniu 3, 10, 20 i 27 lutego 2017 r. wystawioną przez aptekę w L.. W oświadczeniu tym skarżący wskazał, że wydatki wskazane w punkcie 7, w którym wymienił ww. faktury, to tylko ich część. W piśmie z dnia 2 marca 2017 r. skarżący wniósł o ustanowienie adwokata z urzędu oraz całkowite zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że w dniu 16 stycznia 2017 r. uległ wypadkowi komunikacyjnemu, że w dniu 21 kwietnia 2017 r. został wypisany ze szpitala powiatowego po operacyjnym zespoleniu złamanego obojczyka w ogólnym złym stanie zdrowia. W dniu 27 stycznia 2017 r. otrzymał pomoc z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. w postaci 0,5 tony węgla wraz z transportem o wartości 370 zł, pomoc w formie gorącego posiłku w postaci zupy od 30 stycznia do 30 czerwca 2017 r. oraz zasiłek okresowy z powodu bezrobocia od 1 stycznia 2017 r. do 31 marca 2017 r w wysokości 292 zł miesięcznie. Ponadto oświadczył, że nie posiada żadnego majątku o znacznej wartości ani żadnych oszczędności i dlatego nie stać go na ustanowienie adwokata z wyboru bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania oraz ponoszenia jakichkolwiek kosztów sądowych. Pismem z dnia 10 marca 2017 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie wniosku na urzędowy formularzu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, jednocześnie przesyłając formularz. W dniu 11 kwietnia 2017 r. skarżący nadesłał wypełniony formularz, w którym wskazał, że jego źródłem utrzymania jest świadczenie z ośrodka pomocy społecznej w kwocie 292 zł miesięcznie, z której ponosi koszty leków w wykazanej kwocie 205,25 zł. Jednocześnie oświadczył, że w rubryce nr 11 jest tylko część kosztów. Obecnie doszły koszty na płatną rehabilitację i musi zrezygnować z leczenia. Ponadto, nie stać go na opłaty za media, ani inne wydatki dla niezbędnego utrzymania, np. środki czystości, itd. Nie ma ponadto od wielu lat prądu, wody, gazu, opału. Z wniosku wynika ponadto, że skarżący nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, przedmiotów wartościowych. Pismem z dnia 12 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy ponownie wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej, tj. kserokopii zeznania podatkowego dot. podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2015 i 2016 wraz z załącznikami lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy/informacji o dochodach uzyskanych w roku 2015 i 2016; zaświadczenia z urzędu pracy o statusie osoby bezrobotnej; szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków gospodarstwa domowego (opłaty: czynsz, media, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów i pożyczek - bankowych i prywatnych, podatki, alimenty, zajęcia komornicze, inne), ze wskazaniem źródeł ich finansowania (załączyć dowody opłat); informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej lub innych form wsparcia ze strony państwa (kserokopii decyzji); innych dokumentów i informacji, z których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku. Powyższe wezwanie dwukrotnie awizowano w dniu 14 i 24 kwietnia 2017 r., informując o pozostawieniu przesyłki sądowej w placówce pocztowej. Niepodjętą sądową przesyłkę pocztową, zawierającą wezwanie z dnia 12 kwietnia 2017 r. zwrócono do Sądu w dniu 5 maja 2017 r. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca nie zareagował na to wezwanie. Postanowieniem z dnia 22 maja 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując m.in., że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, że to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca w sposób nader lakoniczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła, mimo wezwania, informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść świadczyłaby o wykazaniu, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Dlatego przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych przez skarżącego oświadczeń. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, iż jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Złożone przez stronę skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera żadnych danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku skarżący ograniczył się jedynie do oświadczenia o braku możliwości ponoszenia opłaty sądowej. Uchylił się natomiast od jej wykazania w jakikolwiek sposób, w tym w sposób określony w doręczonym wezwaniu. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy, podstaw do przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 19 czerwca 2017 r. skarżący wniósł od powyższego postanowienia sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Podstawą podjęcia zakwestionowanego przez skarżącego postanowienia referendarza sądowego są przepisy art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 art. 245 P.p.s.a.). Przepisy art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stanowią zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie – w ocenie Sądu - skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania zgodnie z przepisem art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Przede wszystkim należy zauważyć, że nie wykonał wezwania referendarza sądowego z dnia 12 kwietnia 2017 r. Brak jest zatem danych – poza wydatkami na lekarstwa - dotyczących ponoszonych przez skarżącego rzeczywistych miesięcznych kosztów utrzymania, a należy zauważyć, że wskazał on, iż wydatki wykazane nadesłanymi fakturami z apteki stanowią tylko część wydatków. Z drugiej jednak strony skarżący wskazał, że nie stać go na opłaty za media, ani inne wydatki dla niezbędnego utrzymania, np. środki czystości, itd. i że nie ma od wielu lat prądu, wody, gazu, opału. W ocenie Sądu brak tych danych nie jest wystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Jak wskazano wyżej, wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Wszelkie wyjaśnienia powinny być przy tym logiczne i wiarygodne. Te obowiązki wnioskodawcy wynikają z brzmienia art. 252 § 1 i art. 255 P.p.s.a. Wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez osobę fizyczną rozpoznawany jest w trzech aspektach – nie tylko finansowym i majątkowym, ale i rodzinnym. Oceniając pod tym względem okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd doszedł do przekonania, że nie stanowią one podstawy uzasadniającej przyznanie stronie prawa pomocy. Powyższe uwagi należy również odnieść do możliwości oceny wniosku skarżącego pod kątem przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, co musi skutkować stwierdzeniem, że skarżący nie wykazał również, iż w jego sytuacji materialnej zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Powyżej powołane unormowania P.p.s.a. dotyczące przyznania prawa pomocy – jak słusznie wskazał referendarz w swoim rozstrzygnięciu - winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów stanowi zatem wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy P.p.s.a. określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Słuszna jest również uwaga, iż z regulacji prawnych dotyczących kosztów postępowania sądowego można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów postępowania sądowego jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W rozpoznawanej sprawie trudno mówić o konieczności zwolnienia skarżącego - w drodze wyjątku - z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a to z uwagi na brak możliwości dokonania weryfikacji rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, wynikającej z niezachowania przez wnioskodawcę szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają przyznanie mu prawa pomocy. Powtórzyć przy tym wypada za referendarzem, że w sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów postępowania sądowego zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów postępowania sądowego oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wykazane przez wnioskodawcę, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. wykazaniu niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto, zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konieczność wezwania do przedłożenia dodatkowych dokumentów zaistniała w niniejszej sprawie, jednakże pomimo zgodnego z przepisami art. 73 P.p.s.a. doręczenia wezwania skarżący tych dokumentów nie przedłożył. Uwzględniając powyższe należało uznać za prawidłowe postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 maja 2017 r. i na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. utrzymać je w mocy. Stąd orzeczono jak w sentencji.