II SA/Wr 415/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia NSA Halina Kremis po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 19 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. W. i M. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi kasacyjnej D. i M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Wr 415/03 w sprawie ze skargi D., M., M. i J. W. na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji I instancji dot. umorzenia postępowania w sprawie budowy budynku mieszkalnego, budynku gospodarczego oraz zbiornika na ścieki postanawia: I. cofnąć przyznane prawo pomocy w całości; II. odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyznał D. W. i M. W. w niniejszej sprawie prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata i w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł. Postanowienie to jest prawomocne. Okręgowa Rada Adwokacka we W. wskazała adwokata K. G. jako pełnomocnika z urzędu wnioskodawców. W dniu 31 października 2012 r. D. i M. W. wnieśli o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Wr 415/03. Skargę kasacyjną za D. W. złożyła pełnomocnik z wyboru adwokat A. K. (pełnomocnictwo k. 531 akt). Postanowieniem z dnia 8 listopada 2012 r. WSA we Wrocławiu odmówił D. W. przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Na skutek wniesienia zażalenia od tego postanowienia, strona skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia. W reakcji na wezwanie D. i M. W. wnieśli w dniu 10 grudnia 2012 r. o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w osobie A. K.. Z treści wniosku wynika, że wnioskodawcy dysponują dochodem w wysokości [...] zł i są współwłaścicielami działki o powierzchni 2500 m2. Na uzasadnienie wniosku podano, że wnioskodawcy są ofiarami mafii oraz zawarto uwagi odnośnie do licznych postępowań, których wnioskodawcy są stronami. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu pismem z dnia 19 grudnia 2012 r. wezwał wnioskodawców do wykazania, że od rozpoznania poprzedniego wniosku w przedmiocie prawa pomocy zmieniła się sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawców w stopniu uzasadniającym uwzględnienie nowego wniosku. W odpowiedzi na to wezwanie D. W. pismem z dnia 9 stycznia 2013 r. oświadczyła, że nie jest w stanie zapłacić żadnej kwoty, a sprawy toczą się nie z jej winy. Stwierdziła, że musi bronić się przed bezprawiem. Po rozpoznaniu kolejnego wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy postanowieniem z dnia 18 marca 2013 r. umorzył postępowanie w zakresie ustanowienia adwokata i zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. D. i M. W. wnieśli sprzeciw od tego postanowienia, na skutek czego utraciło ono moc. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Przyznane wnioskodawcom prawo pomocy należało cofnąć w całości, ponieważ okoliczności, na podstawie których je przyznano przestały istnieć. Nadto na obecnym etapie należało wnioskodawcom odmówić przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 249 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. W rozpoznawanym obecnie przez sąd przypadku intencją skarżących jest, aby sąd zwolnił ich z kosztów sądowych i przyznał im pełnomocnika z urzędu w osobie adwokat A. K.. Wnioski o przyznanie prawa pomocy skarżący składają w związku z tym, że złożyli skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Wr 415/03. W ocenie sądu rozpatrującego wniosek należało po pierwsze zauważyć, że skargę kasacyjną złożono wraz z pełnomocnictwem udzielonym adwokat A. K., co oznacza, iż wnioskodawcy zaniechali korzystania z usług przyznanego im z urzędu pełnomocnika. W tej sytuacji zdaniem sądu należy stwierdzić, iż sytuacja faktyczna wnioskodawców uległa zmianie i nie istnieje już okoliczność, która wskazywałaby na zasadność dalszego ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów zastępstwa procesowego wnioskodawców przez adwokata K. G.. Dodatkowo w ocenie sądu rozpoznającego obecnie złożony wniosek, sytuacja majątkowa wnioskodawców zmieniła się w sposób uzasadniający zmianę postanowienia o przyznaniu im prawa pomocy. Wobec okoliczności, że wnioskodawcy rozpoczęli korzystanie z usług adwokat A. K., należy powiedzieć, że dalsze korzystanie przez wnioskodawców z przywileju, jakim jest przyznanie pełnomocnika z urzędu, stało się niecelowe. Nie można bowiem zaakceptować stanowiska, że wnioskodawcom w niniejszym postępowaniu należy w dalszym ciągu zapewniać prawo do korzystania z pomocy adwokata na koszt Skarbu Państwa, albowiem po pierwsze D. i M. W. pisma procesowe (nawet te podpisane przez adwokat A. K.) sporządzają samodzielnie, a po wtóre jak wynika z pisma adwokata K. G. (k. 504 akt sądowych) wnioskodawcy z własnej woli nie podjęli merytorycznej współpracy z adwokatem, który był im przydzielony do świadczenia pomocy z urzędu. W tym stanie rzeczy należało skarżącym cofnąć już przyznane prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, ale również odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w osobie A. K.. Rozstrzygnięcie przeciwne byłoby bowiem naruszeniem zasady, że prawo pomocy w postępowaniu sądowym jest instytucją wyjątkową i winno służyć ochronie interesów strony postępowania. Jak słusznie podnosi się w literaturze prawniczej, "sąd powinien cofnąć prawo pomocy w postaci ustanowienia adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, gdy strona umocowała do działania w swoim imieniu profesjonalnego pełnomocnika" (M. Grego-Hoffmann, Cofnięcie prawa pomocy, w: Rola pełnomocnika w postępowaniu sądowoadministracyjnym, LEX 2012). Podkreślić również należy, że okoliczności, które warunkowały przyznanie wnioskodawcom adwokata w 2009 r., obecnie uległy zmianie, co oznacza, że na chwilę obecną brak jest przesłanek, by wydać rozstrzygnięcie ustanawiające pełnomocnika z urzędu. Jeżeli zaś chodzi o zwolnienie wnioskodawców z kosztów sądowych, to zdaniem sądu wobec tego, że wnioskodawcy mimo pouczeń i wyjaśnień udzielanych im przez referendarza sądowego i sąd (w tej i wielu innych sprawach) uporczywie nie wskazują, jakie ponoszą wydatki na swoje utrzymanie i nie przedkładają żądanych i wiarygodnych wyjaśnień w tym zakresie, ograniczając się do powielania passusów na temat mafii i korupcji, należy przyjąć, że z porównania wniosku złożonego w dniu 29 grudnia 2008 r. i wniosku złożonego obecnie nie wynika, aby sytuacja majątkowa skarżących uległa pogorszeniu, które uzasadniałoby przyznanie im prawa pomocy. Przeciwnie, zdaniem sądu, w porównaniu do sytuacji, która stała się podstawą wydania postanowienia sądu z dnia 17 kwietnia 2009 r., obecnie wnioskodawcy nie muszą już korzystać z przywileju, jakim było zwolnienie ich od kosztów sądowych przekraczających kwotę 50 zł. Deklarowany przez nich dochód na poziomie [...] zł jest wystarczający na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Nadto skoro wnioskodawcy nie przedstawili dokumentów źródłowych na poparcie wysokości ponoszonych wydatków na utrzymanie, to sąd stwierdził, że nie zostało przez nich wykazane, iż nie są w stanie ponosić kosztów sądowych w zainicjowanym przez siebie postępowaniu, a co za tym idzie należało po pierwsze cofnąć skarżącym przyznane prawo pomocy, a w dalszej kolejności odmówić przyznania wnioskodawcom prawa pomocy. Jak bowiem podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, skoro skarżący w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy nie przedstawił swojej sytuacji majątkowej w sposób rzetelny i prawdziwy, to na podstawie art. 249 p.p.s.a. należy orzec o cofnięciu przyznanego mu prawa pomocy (zob. np. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 556/11 – opubl. CBOSA). Podkreślenia jeszcze wymaga, że w ocenie sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony obecnie służyć ma jedynie przewlekaniu postępowania w sprawie skargi kasacyjnej złożonej w 2012 r. od wyroku z 2008 r. Sądowi rozpatrującemu wniosek jest znana z urzędu okoliczność, że D. i M. W. (nieraz występujący łącznie z J. W. i M. W.) są inicjatorami wielu postępowań sądowoadministracyjnych. Trzeba jednak powiedzieć, że nie może to być okoliczność uzasadniająca przyznanie im prawa pomocy. Nadto trzeba zauważyć, że składane przez wnioskodawców pisma procesowe stale zawierają tę samą treść, która z punktu widzenia procesowego nie może mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia tych spraw. Podobnie treść wniosków o prawo pomocy, sprzeciwów i zażaleń zawiera zwykle zarzuty pod adresem władz publicznych i uwagi na temat mafii. Takie działanie strony ocenić należy negatywnie, ponieważ nosi ono znamiona nadużywania prawa, które jest nie do zaakceptowania. Oczywiste jest, że subiektywne przekonanie strony, że winna być zawsze i w całkowitym zakresie zwolniona z kosztów sądowych i wyposażana w pełnomocnika z urzędu musi w takim kontekście spotkać się z negatywną reakcją sądu. Pamiętać przy tym należy, że obowiązkiem strony postępowania sądowoadministracyjnego (a szczególnie skarżącego) jest sumienne i właściwe postępowanie. Niesumiennym działaniem strony są wszelkie jej zachowania, umyślne lub nieumyślne, które bez uzasadnionych przyczyn wywierają negatywny wpływ na przebieg postępowania i jego sprawność. Oczywiście niewłaściwym działaniem strony są wszelkie jej zachowania o charakterze umyślnym zmierzające w sposób ewidentny do przeszkodzenia prawidłowemu tokowi postępowania, w tym w szczególności wszelka obstrukcja procesowa powodująca przedłużenie postępowania (zob. Komentarz do art. 208 p.p.s.a. w Komentarzu pod red. R. Hausera, wyd. C.H. Beck 2011). W związku z powyższym należy jeszcze z całą mocą podkreślić, że wbrew insynuacjom zawartym w treści sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, nie jest prawdziwe twierdzenie skarżących, jakoby z akt sądowych usunięto czy wyrzucono dokument zawierający pełnomocnictwo udzielone przez skarżących adwokatowi K. G.. Sąd informuje, że dokument ten znajduje się w aktach i opatrzony jest datą 9 października 2009 r. tj. datą wpływu do sądu (karta 458 akt sądowych). Zdaniem sądu należało w niniejszej sprawie wnioskodawcom odmówić przyznania prawa pomocy, albowiem ich niesumienne działanie polegające na składaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez należytego udokumentowania tego, że nie są oni w stanie ponosić wydatków i pokryć kosztów wynagrodzenia pełnomocnika nie może być zaakceptowane. Niezależnie od lakoniczności składanych wniosków, można było z nich jednak wywnioskować, że sytuacja skarżących obecnie przedstawia się tak, że nie muszą oni już korzystać z prawa pomocy. W takiej sytuacji trzeba było przyjąć, że nie zostało wykazane, że sytuacja majątkowa wnioskodawców kwalifikuje ich do przyznania im prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Zgodzić również należało się z tezą zaprezentowaną w postanowieniu NSA z dnia 25 lipca 2012 r., że "wymóg ponoszenia kosztów sądowych zmusza każdą stronę inicjującą postępowanie sądowe do zastanowienia się nad celowością składania nieracjonalnych i bezprzedmiotowych skarg, a w konsekwencji ponoszonych kosztów. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych odpowiadających ich przeznaczeniu. Każde prawo podmiotowe, w tym prawo do sądu, przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego; jednak nie może umknąć uwadze, że prawo to powinno być wykonywane zgodnie z celem społecznym danego prawa, czyli zgodnie z celem, ze względu na który zostało mu przyznane. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę. Tak też należy ocenić działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie" (sygn. akt II FZ 532/12, opubl. CBOSA). Pogląd ten sąd rozpatrujący niniejszą sprawę w pełni zaakceptował, co znalazło odzwierciedlenie w zaprezentowanych rozważaniach. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1, art. 249 i art. 260 w związku z art. 165 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.