II SA/Wr 427/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia NSA Henryka Łysikowska Sędziowie - Asesor WSA Bogumiła Kalinowska - Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk (sprawozdawca) Protokolant Monika Mikołajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2004 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Wojewody D. z dnia [...]r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania z miejsca pobytu stałego, I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta B.-G. z dnia [...]r., Nr [...], II. odstępuje od orzeczenia w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. III. Pismem z dnia [...] r. K. S. zwrócił się z wnioskiem o wymeldowanie byłej żony A. S., z lokalu mieszkalnego Nr [...] położonego w budynku usytuowanym w B.-G. przy ulicy K. Nr [...]. Prośbę uzasadnił tym, iż A. S. opuściła miejsce zameldowania na pobyt stały w dniu rozwodu, tj. [...]r., zabierając ze sobą część rzeczy, których resztę zabrała w [...] roku. K. S. dodał we wniosku, że nie wyraża zgody na zameldowanie nowo narodzonego dziecka byłej żony, którego nie jest ojcem, w przedmiotowym lokalu. W trakcie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego przez organ pierwszej instancji ustalono, że w dniu [...]r. została zawarta umowa najmu wspomnianego lokalu pomiędzy K. S. a Zakładem Budżetowym Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w B.-G.. Zgodnie z art. 26 pkt 8 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 71, poz. 733), małżonkowie - bez względu na istniejące między nimi stosunki majątkowe - są najemcami lokalu, jeżeli nawiązanie stosunku najmu lokalu mającego służyć zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych założonej przez nich rodziny nastąpiło w czasie trwania małżeństwa. Ponieważ zaś związek małżeński strony zawarły w dniu [...]r., A. S. również posiada uprawnienia samoistne do przedmiotowego lokalu. Uprawnień tych nie utraciła, bowiem Sąd Wojewódzki w W. z siedzibą w Ś., Wydział I Cywilny, orzekając rozwiązanie małżeństwa stron przez rozwód, w pkt V wyroku nie orzekł o mieszkaniu stron (sentencja wyroku z dnia [...] r., sygn. akt [...]). A. S. opuściła miejsce zameldowania na pobyt stały w [...] r., w wyniku awantur z byłym mężem (wnioskodawcą), zabierając należące do niej rzeczy. Obecnie wynajmuje ona mieszkanie w B.-G. przy ulicy B. [...]i stara się o przydział mieszkania z zasobów ZBGKiM B.-G.. Fakt opuszczenia przedmiotowego lokalu przez A. S. potwierdziły zeznania wnioskodawcy. K. S. stwierdził w nich dodatkowo, iż w związku z tym, że była żona nadal jest zameldowana, a nie mieszka w spornym lokalu, on sam nie ma możliwości zakupu bądź zamiany tego lokalu. Podkreślił też, iż była żona urodziła dziecko, którego nie jest ojcem i nie chce aby było ono zameldowane w przedmiotowym lokalu. Wspomniał również ó tym, że parokrotnie został pobity przez członków rodziny byłej żony. Na podstawie zebranego materiału dowodowego i uwzględniając pierwszą hipotezę, o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych, Burmistrz Miasta B.-G. wydał w dniu [...] r. decyzję Nr [...], w której odmówił wymeldowania A. S. z miejsca zameldowania na pobyt stały w B.-G. przy ulicy K. [...]. W decyzji z dnia [...]r. (Nr [...]), wydanej po rozpatrzeniu odwołania K. S., Wojewoda D. utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne orzeczenie. Mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz obowiązujące w tym zakresie unormowania prawne, organ odwoławczy zauważył, że przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przewiduje dwa stany faktyczne, na podstawie których można dokonać wymeldowania. Na podstawie pierwszego stanu faktycznego opisanego w tym przepisie jest to możliwe wtedy, gdy kumulatywnie zostaną spełnione następujące przesłanki: osoba utraci uprawnienia do przebywania w lokalu; trwałe i dobrowolnie opuściła miejsce 2 Sygn. akt: 3 II SA/Wr 427/02 zameldowania na pobyt stały; opuściła miejsce zameldowania bez wymeldowania się. Wymeldowanie na podstawie drugiego stanu faktycznego przewidzianego w art. 15 ust. 2. ustawy, uzależnione jest z kolei od łącznego spełnienia następujących przesłanek: osoba opuści miejsce zamieszkania nie dokonując obowiązku wymeldowania się; nie przebywa w miejscu zameldowania co najmniej 6 miesięcy; nie można ustalić nowego miejsca pobytu tej osoby. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bezspornie, iż przedmiotowa sprawa słusznie rozpatrywana była w kontekście pierwszego stanu faktycznego, bowiem organowi prowadzącemu postępowanie administracyjne znane jest miejsce pobytu A. S.. Wojewoda D. podkreślił w związku z tym, iż nie została spełniona pierwsza przesłanka pierwszego stanu faktycznego, skoro A. S. dysponuje nadal samoistnym prawem do lokalu. Organ odwoławczy wywodził bowiem, że stosunek najmu może ustać albo poprzez jego wypowiedzenie, albo poprzez stosowne orzeczenie sądu, ale nie przez faktyczne opuszczenie lokalu. To z kolei powoduje, że nie może być wydana decyzja o wymeldowaniu, ponieważ stanowiłoby to rażące naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Decyzja taka mogłaby być wydana tylko wtedy, gdyby zostały spełnione wszystkie trzy przesłanki z pierwszego stanu faktycznego. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu K. S. wniósł o uchylenie decyzji wydanych przez organy obu instancji, z następującą argumentacją. Skarżący przyznał, że A. S., z domu P., została jego żoną w dniu [...] r. Już jednak po niecałych [...] latach małżeństwa zaczęła ubiegać się o rozwód, choć - w przekonaniu K. S. - nie miała do tego żadnego powodu. Skarżący mimo to zgodził się ostatecznie na rozwód, ponieważ była żona większość czasu i tak przebywała u swoich rodziców, nie wykazując należytej troski o niego, o prawidłowy kontakt skarżącego z córką stron W. i przysposobionego pasierba D. P., ani też o mieszkanie, w którym strony zamieszkiwały od dnia [...]r. Małżeństwo stron zostało rozwiązane wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w W. z siedzibą w Ś. w dniu [...]r., jednakże już poprzedniego dnia A. S. wyprowadziła się definitywnie z mieszkania. Dlatego sąd nie rozpatrywał dodatkowej sprawy o jej eksmisję z niepodzielonego mieszkania. Według skarżącego, była żona przebywała w mieszkaniu jeszcze kilkakrotnie, by zabrać resztę rzeczy, w tym cały dobytek, którego strony dorobiły się w małżeństwie. Ostatnia jej wizyta miała miejsce w dniu [...]r. i związana była z wyniesieniem reszty rzeczy. K. S. zwracał się - jak twierdzi w skardze - kilkakrotnie o wymeldowanie byłej żony ze spornego mieszkania, w tym dwukrotnie na piśmie (w maju i w dniu [...]r.). Niestety władze miasta oraz Wojewoda D., odmówiły uwzględnienia wniosku, powołując się na art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Organ pierwszej instancji pominął przy tym - w ocenie skarżącego - przepis ust. 1 w art. 15, który stanowi, że osoba opuszczając miejsce pobytu stałego jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W przypadku A. S., opuszczenie mieszkania trwa już od [...], tj. prawie [...]roku. O tym, gdzie wówczas i jak długo przebywała nie wiedział -jak twierdzi - ani on sam, ani też władze miasta. Tymczasem przepis art. 10 ust. 1 tej samej ustawy nakładał obowiązek zameldowania się A. S. w nowym miejscu na pobyt stały lub czasowy, najpóźniej przed upływem 4 doby, licząc od dnia przybycia. Niedopełnienie przez byłą żonę tego obowiązku skutkowało dla skarżą- 3 Sygn. akt: 3 II SA/Wr 427/02 cego boleśnie brakiem możliwości wykonywania przez niego obowiązków rodzicielskich względem córki W., która pozostawała pod opieką matki. Zdaniem skarżącego, koniunkturalizm i wyrachowanie A. S. oraz nie poszanowanie przez nią prawa nie mogą być wsparte przepisem ust. 2 w art. 15. Wyprowadzenie się z mieszkania, i to jeszcze przed rozwodem, było zdecydowanym aktem rezygnacji z zamieszkiwania w tym lokalu. Co prawda art. 26 pkt 8 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego przesądza o stosunku najmu przynależnym do małżonków, ale w świetle stosunków majątkowych istniejących pomiędzy nimi. W niniejszym przypadku stosunki majątkowe nie istnieją, podobnie jak małżeństwo, które zostało rozerwane na żądanie A. S.. W ocenie skarżącego, powoływanie się Wojewody D. na te umocowanie prawne jest więc też niewłaściwe. W odpowiedzi Wojewoda D. podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W warunkach dokonanej z dniem 1 stycznia 2004 r. reformy sądownictwa administracyjnego skarga podlegała już rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jako miejscowo i rzeczowo właściwy. Przesądziło o tym brzmienie przepisów art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Ta ostatnia ustawa powoływana jest w dalszych wywodach skrótem p.s.a. Zgodnie z przywołanym już art. 97 § 1 przepisów wprowadzających, wojewódzkie sądy administracyjne rozpoznają skargi na podstawie przepisów prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Po myśli art. 134 § 1 p.s.a., sąd rozstrzyga co prawda w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany ani zarzutami i wnioskami skargi, ani też powołaną podstawą prawną. Uregulowanie to ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie. Zaskarżona decyzja nie mogła być bowiem pozostawiona w obrocie prawnym, choć z innych powodów, niż te, na które powołał się w skardze K. S.. Organy obu instancji powołały jako materialnoprawną podstawę swoich rozstrzygnięć uregulowanie przyjęte w art. 15 ust. 2 in principio ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity - Dz. U. z 2001 r., Nr 88, poz. 960 ze zm.), w brzmieniu tego przepisu obowiązującym w czasie wydawania obu decyzji. Ustawodawca przewidywał w nim ówcześnie możliwość wydania - na wniosek zainteresowanego lub z urzędu - decyzji w sprawie wymeldowania między innymi osoby, która utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu, o którym była wówczas mowa w art. 9 ust. 2 tej samej ustawy, i bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu. Uwzględniając okoliczności rozpatrywanej sprawy, zarówno Burmistrz B.-G., jak i Wojewoda D. przyjęli, że decydujące znaczenie dla kierunku załatwienia wniosku K. S. powinno mieć to, iż - według oceny tych organów - A. S. nie utraciła uprawnienia do przebywania w lokalu mieszkalnym Nr . w budynku Nr [...] przy ul. K., co wykluczało jej wymeldowanie z tego lokalu. 4 Sygn. akt: 3 II SA/Wr 427/02 Sąd nie mógł jednak przejść do porządku na tym, że z dniem 19 czerwca 2002 r., przepis art. 9 ust. 2 cytowanej ustawy stracił swoją moc prawną, w związku z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01 (Dz. U. Nr 78, poz. 716), w którym Trybunał uznał ów przepis za niezgodny z Konstytucją. Formalnie, brzmienie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie uległo wtedy co prawda żadnym zmianom, jednakże wskutek wyeliminowania z obrotu przepisu art. 9 ust. 2 tej samej ustawy, przesłanka posiadania uprawnień do przebywania w lokalu, uniemożliwiająca do tej pory wymeldowanie, straciła jakiekolwiek znaczenie. Oznacza to, że posiadanie takiego uprawnienia nie stanowi już przeszkody do wydania decyzji o wymeldowaniu. Co prawda przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego zapadł dopiero po wydaniu przez organy obu instancji decyzji stanowiących przedmiot zaskarżenia w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym, niemniej jednak przepis art. 15 ust. 2 ustawy, w brzmieniu uwzględnionym przez te organy, nie mógł już stanowić standardu kontroli prawidłowości tych decyzji. Skład orzekający w pełni podziela bowiem pogląd wyrażony w wyroku SN z dnia 4 grudnia 2002 r, sygn. akt III RN 202/01, OSNP 2003/24/584, w myśl którego jako wzorzec kontroli decyzji organów administracji publicznej nie powinien być stosowany przepis ustawowy, który został uznany za niekonstytucyjny orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, opublikowanym wprawdzie po wydaniu tej decyzji, ale przed rozpoznaniem sprawy przez sąd administracyjny. Konsekwencją przyjęcia cytowanego zapatrywania była konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji organów obu instancji, zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 145 § 1 pkt 1 lit.- "b" p.s.a. Przepis art. 152 p.s.a. nakłada na sąd administracyjny obowiązek określenia - w wypadku uchylenia zaskarżonej decyzji - czy może ona być wykonana. W rozpoznawanej sprawie Sąd odstąpił jednak od orzekania w tym przedmiocie, biorąc pod uwagę to, że uchylone decyzje, odmawiające wymeldowania, nie wymagały prowadzenia żadnego postępowania wykonawczego. 5