II SA/Wr 436/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Białek (spr.) Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn Asesor WSA Wojciech Śnieżyński po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 10 października 2019 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. C. o wyłączenie Sędziego NSA Haliny Filipowicz-Kremis od orzekania w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego w lokalu postanawia: oddalić wniosek. A. C. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę z dnia [...] maja 2019 r. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego w lokalu. Niniejsza sprawa została rozpoznana na rozprawie w dniu [...] września 2019 r., na której stawiła się pełnomocnik skarżącej – D. C. Po zamknięciu rozprawy Sąd postanowił odroczyć termin ogłoszenia orzeczenia na dzień 4 października 2019 r. na godz. 11.00. W dniu 4 października 2019 r. do akt sądowych złożone zostało pismo pełnomocnika skarżącej zawierające, między innymi, wniosek o wyłączenie Sędziego NSA Haliny Filipowicz-Kremis od orzekania w sprawie o sygn. II SA/Wr 436/19. Na uzasadnienie wniosku pełnomocnik podała, że wnosi o wyłączenie Sędziego NSA Haliny Filipowicz-Kremis, ponieważ wskazany sędzia brał udział w postępowaniu o wymeldowanie A. C. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...][...] w [...] w sprawie o sygn. II SA/Wr 889/18. Sędzia, której wniosek dotyczy zasiadała w składzie orzekającym w sprawie o sygn. II SA/Wr 889/18, w której zezwolono na nagrywanie rozprawy podczas, gdy w niniejszej sprawie wniosek taki został oddalony. Wniosek o wyłączenie sędziego spowodowany jest również tym, że Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis brała udział w rozpoznaniu sprawy o wymeldowanie z tego samego lokalu nr [...] przy ul. [...][...] w [...] w której zapadł wyrok o sygn. akt II SA/Wr 889/18, a postępowanie w niniejszej sprawie jest kontynuacją tej sprawy (o sygn. II SA/Wr 889/18) i może zaważyć na wydaniu wyroku w obecnej sprawie. Pełnomocnik uważa, że Sędzia nie będzie obiektywna i niezależna, tym bardziej, że wydała w sprawie II SA/Wr 889/18 wyrok i będzie go podtrzymywała w niniejszej sprawie, ponieważ obie sprawy się łączą. Następnie do akt sprawy wpłynęło pisemne wyjaśnienie Sędziego NSA Haliny Filipowicz-Kremis z dnia [...] października 2019 r., w którym oświadczyła, że nie zachodzą wobec niego żadne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do regulacji zawartej w art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 2 p.p.s.a.). Sędzia który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (art. 18 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 19 p.p.s.a. niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia (art. 20 § 1 p.p.s.a). Natomiast zgodnie z art. 21 p.p.s.a. sędzia powinien zawiadomić sąd o zachodzącej podstawie swojego wyłączenia i wstrzymać się od udziału w sprawie. O wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd administracyjny, w którym sprawa się toczy. Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów, na posiedzeniu niejawnym, po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 18 września 2008 r. (sygn. akt I OZ 696/08) charakter instytucji wyłączenia sędziego jest oczywisty i sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn, które mogłyby skutkować pojawieniem się jakichkolwiek wątpliwości, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego przy rozpoznawaniu konkretnej sprawy. W tym zakresie istota wyłączenia sędziego w oparciu o przesłanki bezwzględne, wymienione enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a., jak też w oparciu o przesłanki względne z art. 19 p.p.s.a., jest taka sama. Ma ona zapewnić jak najpełniejszą realizację zagwarantowanego, między innymi na gruncie Konstytucji RP, prawa do sądu, poprzez stworzenie warunków umożliwiających każdemu rozpatrzenia jego sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipa 2004 r, SK 19/02, OTK-A 2004/7/67). Przedstawiony wyżej cel instytucji wyłączenia sędziego przemawia za tym, że wniosek w tym przedmiocie powinien być zgłoszony przed przystąpieniem do rozprawy lub innego merytorycznego posiedzenia w sprawie. Natomiast po przystąpieniu do rozprawy strona składająca taki wniosek powinna uprawdopodobnić, że wskazane przez nią przyczyny wyłączenia powstały później lub też, że później powzięła wiadomość o istniejącej już uprzednio przyczynie wyłączenia sędziego , co wynika z art. 20 § 2 p.p.s.a. Wskazuje się nadto, że podstawą wyłączenia sędziego nie mogą być jedynie gołosłowne twierdzenia i subiektywne przekonanie. Konieczne jest bowiem wskazanie konkretnych okoliczności, czy to wymienionych enumeratywnie w art. 18 ustawy, czy też innych, z których wynika, że istnieją wątpliwości co do bezstronności tego sędziego zgodnie z treścią art. 19 p.p.s.a (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 100/09). Z uwagi na to, że wyłączenie sędziego nie ma charakteru automatycznego, tylko wyjątkowy, wnioskodawca powinien przedstawić konkretne okoliczności przemawiające za wyłączeniem sędziego, czy też motywy ewentualnego stronniczego działania sędziego. Jednak powodem takim nie jest niewłaściwy, zdaniem skarżącego, sposób orzekania sędziego w innych sprawach, gdyż nie wykazuje to bezpośredniego związku z zagrożeniem bezstronności sędziego w innej sprawie (zob. postanowienie NSA z dnia 15 marca 2016 r., I OZ 203/16, z glosą W. Piątka, OSP z 2017 r. Nr 4, poz. 38). Zdaniem Sądu wniosek o wyłączenie sędziego od orzekania w niniejszej sprawie nie spełnia wskazanych warunków i nie zasługuje na uwzględnienie. Wnioskodawczyni nie podała żadnych okoliczności faktycznych ani też nie wskazała przesłanek ustawowych uzasadniających wyłączenie Sędziego NSA Haliny Filipowicz-Kremis od rozpoznawania niniejszej sprawy. Przyczyny wyłączenia sędziego skarżąca upatruje bowiem w tym, że Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis brała udział w wydaniu wyroku z dnia 30 kwietnia 2019 r. o sygn.akt II SA/Wr 889/18. Z urzędu Sądowi wiadomo jest, że wyrok ten (oddalający skargę A. C.) zapadł w przedmiocie uchylenia przez Wojewodę decyzji Prezydenta [...] o wymeldowaniu skarżącej z lokalu przy ul. [...][...] w [...] i umorzenia postępowania w pierwszej instancji. Odpis tego wyroku wraz z pisemnym uzasadnieniem został skarżącej doręczony a wobec nie złożenia środka zaskarżenia wyrok stał się prawomocny. Wniosek o wyłączenie sędziego wpłynął do akt sądowych w dniu 4 października 2019 r. na który to dzień odroczony został termin ogłoszenia wyroku. Zdarzenie to miało zatem miejsce już po zamknięciu rozprawy (co nastąpiło w dniu 24 września 2019 r.) a skarżąca nie uprawdopodobniła – zgodnie z wymogiem art. 20 § 2 p.p.s.a. - że wskazane przez nią przyczyny wyłączenia nastąpiły po zamknięciu rozprawy albo, że po tym dniu dopiero uzyskała o nich wiedzę. Z akt sądowych obecnej sprawy wynika, że skład Sądu wyznaczony do jej rozpoznania w dniu 24 września 2019 r. był znany pełnomocnikowi skarżącej przed dniem rozprawy, gdyż w dniu 23 września 2019 r. zapoznawała się z tymi aktami. Powyższe okoliczności wskazują, że już w dniu rozprawy - w której pełnomocnik skarżącej uczestniczyła – miała ona wiedzę o wskazywanych przyczynach wyłączenia. Składając wniosek o wyłączenie sędziego w niniejszej sprawie strona skarżąca oparła się na założeniu, że skoro sędzia brała udział przy wydaniu niekorzystnego dla niej wyroku to uczyni to w każdej kolejnej sprawie. Strona musiałaby jednak w niniejszej sprawie uprawdopodobnić, że to niekorzystne dla niej rozstrzygnięcie wynikało z okoliczności zewnętrznych czy wewnętrznych, leżących po stronie sędziego, którego wyłączenia żąda i mających wpływ na obiektywizm jego działania. Nadto skarżąca musiałaby wykazać, że okoliczności te dalej istnieją i również dla obiektywnego obserwatora wynik postępowania w sprawie osądzonej przez sędziego, którego wniosek dotyczy, będzie zależny od tych właśnie okoliczności. Nie można pominąć, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 82). Wbrew twierdzeniom zawartym we wniosku, w świetle przywołanych powyżej przesłanek, podstawą wyłączenia nie może być fakt bycia w składzie rozpoznającym inne sprawy wszczęte skargą tej skarżącej, ani też merytoryczne ich rozpoznanie niezgodnie z oczekiwaniem strony. Zdaniem tutejszego Sądu powzięta przez wnioskodawcę wątpliwość co do bezstronności Sędziego Haliny Filipowicz-Kremis, wynika tylko z jego subiektywnego przeświadczenia i nie stanowi wystarczającej przesłanki do zastosowania art. 19 p.p.s.a. Niezadowolenie strony ze sposobu rozstrzygania przez sędziego innych spraw – nie może stanowić podstawy do wyłączenia sędziego, bowiem zarzuty tego rodzaju strona może podnosić w stosownych trybach odwoławczych. W szczególności za niedopuszczalne uznaje się żądanie wyłączenia sędziego z tego powodu, że wnioskodawca kwestionuje zasadność rozstrzygnięć wydanych w innych sprawach z udziałem tego sędziego (postanowienie NSA z dnia 18 września 2008 r. II OZ 979/08, LEX nr 527666). Wbrew temu, co podnosi strona skarżąca, niniejsze postępowanie nie jest kontynuacją postępowania, które toczyło się pod sygn. II SA/Wr 889/18 w przedmiocie uchylenia w całości decyzji o wymeldowaniu i umorzenia postępowania w pierwszej instancji. Należy zauważyć, że w postępowaniu w sprawie II SA/Wr 889/18 nie była rozpoznawana merytorycznie kwestia wymeldowania. Na etapie postępowania odwoławczego ustalono bowiem, że Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]", która jako właściciel lokalu wnioskowała o wymeldowanie skarżącej nie jest już stroną postępowania. Kierunek rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej był zatem dla skarżącej korzystny, bowiem ostatecznie zadecydowano o niedopuszczalności rozstrzygania o wymeldowaniu skarżącej w postępowaniu prowadzonym z wniosku Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]". W postępowaniu toczącym się pod sygn. II SA/Wr 436/19 istotą jest wymeldowanie z pobytu stałego skarżącej, do którego doszło w wyniku postępowania wszczętego z urzędu przez Prezydenta [...]. Nadto zdaniem Sąd, uwzględnienia wniosku o wyłączenie, nie uzasadniania również subiektywne przeświadczenie strony, co do tego, że sędzia prowadził postępowanie z uchybieniem prawa procesowego. Rozpoznając niniejszy wniosek Sąd nie badał prawidłowości podejmowanych przez inne składy czynności procesowych – w tym związanych z przebiegiem rozprawy – w innych postępowaniach. W przedstawionych okolicznościach związku sprawy o sygn. II SA/Wr 889/18 ze sprawą o sygn. II SA/Wr 436/19 nie można zatem zarzucić bezstronności Sędzi NSA Halinie Filipowicz-Kremis. Argumentacja wniosku o wyłączenie sędziego nie spełnia wymogów art. 20 § 2 p.p.s.a. Niezależnie od tego żaden sposób nie odnosi się do którejkolwiek z wymienionych w art. 18 lub art. 19 p.p.s.a. okoliczności, które mogłyby warunkować wyłączenie sędziego. Zauważyć należy, że na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia podstaw wyłączenia sędziego, przez wskazanie konkretnych faktów (dowodów), które mogłyby wywołać wątpliwości, co do jego bezstronności. Istotne również jest to, że Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis oświadczyła, że nie zachodzą żadne z przesłanek opisanych w art. 18 i art. 19 p.p.s.a. i zdaniem Sądu oświadczeniu temu nie można odmówić wiarygodności w świetle argumentacji przedstawionej we wniosku. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, który Sąd w niniejszej sprawie aprobująco przyjmuje, iż "autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia" (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). Wobec tego brak jest podstaw, by negować złożone przez sędzię w niniejszej sprawie oświadczenie, tym bardziej, że – jak to już wykazano – zarzuty wnioskodawcy nie były poparte przekonującą argumentacją istotną w sprawie. Trzeba też powiedzieć, że wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a., ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 lutego 2008 r., II FZ 60/08, opubl. ONSAiWSA z 2008 r. Nr 6, poz. 97). Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności faktyczne i prawne , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu nie dopatrzył się podstaw do wyłączenia sędziego od orzekania w niniejszej sprawie a w konsekwencji, na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a oraz art. 151 w zw. z art. 166 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.