II SA/Wr 448/09

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 23 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. i P. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] nr [..] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wybudowania wiaty wolnostojącej postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego do skargi w zakresie przekraczającym kwotę 200 zł (dwieście złotych); 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie braku skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 500 zł, skarżący złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia adwokata wskazując w uzasadnieniu, że utrzymują się ze świadczeń emerytalnych, które łącznie wynoszą 2.345, 74 zł netto i cierpią na liczne schorzenia. Dodali, że ponoszą znaczne wydatki, w tym kupują 6 ton opału, a wśród posiadanych składników majątkowych wymienili: dom o pow. 218 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 0, 05 ha. W piśmie z dnia 21 września 2009 r. skarżący oświadczyli, że są w stanie uiścić wpis w wysokości 200 zł, a ich wydatki kształtują się następująco: koszt lekarstw- 300 zł; koszt żywności- 1.200 zł; opłata za energię elektryczną- 45 zł; za gaz- 50 zł; za wywóz śmieci- 36, 88 zł; za wodę- 55, 57 zł; podatek od nieruchomości (rocznie)- 209 zł; koszt opału - 2.720, 01 zł. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym- zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 127 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 u.p.s.a.), gdy zaś wykaże tylko, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a.) wówczas Sąd może przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Wniosek częściowo zasługuje na uwzględnienie. Konieczność partycypowania przez skarżących w kosztach sądowych (choćby w niewielkim zakresie) znajduje uzasadnienie w posiadanej przez nich sytuacji materialnej, w szczególności, iż sami wnioskodawcy przyznali, iż są w stanie uiścić wpis sądowy od skargi w wysokości 200 zł, a załączone do wniosku wyciągi z rachunków bankowych wskazują, że skarżący nie wydają na bieżąco swoich dochodów ale posiadają pewne oszczędności. Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Istotne znaczenie ma fakt, iż na obecnym etapie skarżący nie są zobowiązani do poniesienia żadnych innych kosztów poza wpisem od skargi i w tej sytuacji odmowa uwzględnienia wniosku w pozostałym nie pozbawia skarżących prawa do sądu. Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie adwokata podkreślić również należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 u.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 u.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżących zarzutów czy braku ich zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie mają obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2, § 3 i § 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.