II SA/Wr 465/15

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G.o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia ... w przedmiocie ustalenia opłaty adiacenckiej z tytułu wzrostu wartości nieruchomości wywołanego podziałem nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł, skarżący złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu wskazując w uzasadnieniu, że gospodarstwo domowe prowadzą ze studiującą córką, utrzymują się ze świadczenia emerytalno- rentowego skarżącego w wysokości 1.776 zł netto, skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a ich wydatki kształtują się następująco: koszty opału (rocznie)- 3600 zł; opłata za wodę (za 6 m-cy)- 283 zł; za telewizję- 60 zł; za energię elektryczną- 240 zł; za telefony i internety- 140 zł; podatki za dwie nieruchomości (rocznie)- łącznie 1.196 zł; składka na ubezpieczenie ww. nieruchomości (rocznie)- łącznie 590 zł; składka na ubezpieczenie dwóch samochodów (rocznie)- 654 zł; koszty lekarstw (skarżący ma orzeczoną III gr inwalidztwa i liczne schorzenia)- ok. 200 zł. Wśród posiadanych składników majątkowych skarżący wymienili: dom o pow. 110 m2 i dom o pow. 215 m2, samochód marki VW Passat z 2005 r. i samochód marki Renault Megan z 1996 r.. W piśmie z dnia 10 sierpnia 2015 r. (będącym odpowiedzią na wezwanie Sądu o sprecyzowanie i udokumentowanie przez skarżących swojej sytuacji finansowej i majątkowej (doręczone im w dniu 6 sierpnia 2015 r.)) skarżący oświadczyli, że otrzymali zbyt krótki termin na udokumentowanie swojej sytuacji finansowej, dodając przy tym, że "stać ich" na opłacenie wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej p.p.s.a. (t.jedn. z 2012 r. Dz. U. poz. 270 ze zm.)). W ocenie Sądu wnioskodawcy nie dopełnili ww. obowiązku. Skarżący nie wykazali bowiem, że konieczność poniesienia przez nich wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł (jedynego na tym etapie kosztu sądowego) mogłoby spowodować uszczerbek dla ich koniecznego utrzymania, w szczególności, że sami skarżący w piśmie z dnia 10 sierpnia 2015 r. zadeklarowali, że stać ich na poniesienie tej opłaty sądowej. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i okoliczności te -na żądanie Sądu- winny być należycie udokumentowane (art. 255 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie wnioskodawcy nie wyjaśnili i nie udokumentowali wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować ich sytuację finansową, np. nie przedłożyli dokumentu potwierdzającego wysokość dochodu uzyskiwanego przez siebie i inne osoby prowadzące z nimi gospodarstwo domowe; nie złożyli aktualnego zaświadczenia potwierdzającego rejestrację skarżącej w Urzędzie Pracy jako osoby bezrobotnej; nie wyjaśnili czy korzystają ze wsparcia finansowego osób trzecich lub z Pomocy Społecznej; nie przedłożyli wyciągów z posiadanych rachunków bankowych; nie określili wartości posiadanych przez siebie ruchomości; nie wyjaśnili co stało się z trzema działkami wydzielonymi z działki o nr ew. 17/1, tj. czy skarżący uzyskują (np. poprzez dzierżawę) czy uzyskali (np. poprzez sprzedaż) z tych działek korzyści; nie wskazali dlaczego – jeśli jak twierdzą pozostają w trudnej sytuacji finansowej- nie zbywają jednej z posiadanych nieruchomości; nie wyjaśnili czy ich córka uzyskuje dochód w postaci stypendium naukowego lub socjalnego lub z tytułu pracy dorywczej. Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Istotne jest przy tym, że niektórych ze wskazanych przez skarżących wydatków nie można uznać za niezbędne np. koszty utrzymania drugiej nieruchomości. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżących kosztów postępowania nie jest istotne źródło, z którego czerpią oni środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny czy pożyczka od osób trzecich). Obniżenie standardu życia w danym miesiącu wskutek konieczności poniesienia kosztów sądowych nie można utożsamiać z uszczerbkiem w swoim niezbędnym utrzymaniu. W orzecznictwie podkreśla się wykluczenie możliwości zwolnienia od kosztów sądowych osoby, która dysponuje jakimkolwiek majątkiem, a szczególnie nieruchomym, który może przynosić pożytki, być zabezpieczeniem pożyczki lub podlegać obrotowi. Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu podkreślić należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżących zarzutów czy braku ich zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie mają obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem. Sąd podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy wnioskodawcom przysługuje prawo pomocy w żądanym przez nich zakresie. Niekorzystne dla wnioskodawców rozstrzygnięcie jest spowodowane wyłącznie brakiem ich inicjatywy przy ustaleniu czy kwalifikuje się on do grona osób legitymowanych do uzyskania takiej pomocy ze strony Państwa. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Na marginesie wskazać należy, że sąd administracyjny nie prowadzi- co do zasady- postępowania dowodowego, a zatem nie będzie na tym etapie dopuszczony nowy dowód z opinii biegłego. Najwyższym kosztem sądowym w tej procedurze jest wpis sądowy od skargi.