II SA/Wr 474/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Siedlecka po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 17 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. W. i M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. W. i M. W. na uchwałę Rady Miejskiej w T. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchwalenia zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wsi N.D. dla części A postanawia: I. przyznać skarżącym D. W. i M. W. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przewyższającej kwotę 150 zł (słownie: sto pięćdziesiąt złotych); II. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Pismem z dnia 24 lipca 2012 r. Sąd wezwał skarżących D. W. i M. W. do uiszczenia wpisu od skargi na uchwałę Rady Miejskiej w T. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchwalenia zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wsi N. D. dla części A. Zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II wysokość wpisu ustalono w kwocie 300 zł. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, doręczone w dniu 24 lipca 2012 r., skarżący złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że ich gospodarstwo domowe prowadzone jest jedynie przez nich, uzyskiwany przez nich łącznie dochód wynosi 2.453 zł. Wśród posiadanych składników majątkowych wymieniła współwłasność działek gruntu nr [...] i [...]. Natomiast odpowiadając na wezwanie Sądu z dnia 14 sierpnia 2012 r. o sprecyzowanie i udokumentowanie przez skarżących swojej sytuacji finansowej i majątkowej, wnioskodawcy w piśmie z dnia 10 września 2012 r. załączyli kopie odcinków emerytur, z których wynika, że skarżąca we wrześniu 2012 r. pobrała kwotę 840,71 zł netto, a skarżący kwotę 1008,11 zł netto. Oświadczyli, że są to ich jedyne dochody, a ponadto, że nie korzystali i nie korzystają z pomocy społecznej, ani z pomocy osób trzecich. Odnośnie do ewentualnego zadłużenia podali, że jest ono ich "sprawą i są to informacje tajne". Następnie wskazali, że prowadzą "tysiące" spraw w sądach, a wysyłanie pism procesowych kosztuje ich ok. 5 zł za każdą przesyłkę. Oświadczyli, że koszty w sprawach o sygnaturze akt II SA/Wr 57/09 i II SA/Wr 465/08 pokryli z pożyczek i nie mogą pokryć kosztów obecnie rozpatrywanej sprawy, ponieważ Sąd "nie chce nam zwrócić poniesionych nakładów na kasację poniesionych do sprawy II SA/Wr 57/09". Uznali, że żyją w niedostatku, do czego ich "doprowadził Sąd, bowiem był niesprawiedliwy i chronił układy, a nie prawo". Podali również, iż mają zobowiązanie w wysokości 1.500 zł z tytułu nałożonych grzywien w sprawach II SA/Wr 578/09, II SA/Wr 298/05 i II SAB/Wr 15/09. Oświadczyli, że nie są w stanie pokryć kosztów niniejszego postępowania, ponieważ mają "opłaty do których Sąd pozbawił nas prawa pomocy, tylko dlatego, że nie prosiliśmy o pomoc adwokacką z urzędu". Postanowieniem z dnia 14 września 2012 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił skarżącym prawa pomocy. Orzeczenie to doręczono skarżącym w dniu 3 października 2012 r., a w dniu 9 października 2012 r. skarżąca złożyła sprzeciw od tego postanowienia, na skutek czego utraciło ono moc. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.) W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. A na mocy art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W rozpoznawanym obecnie przez Sąd przypadku intencją skarżących jest, aby Sąd zwolnił ich z kosztów sądowych w całości. Wobec tego należy stwierdzić, że zgodnie z przytoczonymi przepisami obowiązkiem skarżących było wykazanie, że nie są oni w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu rozpoznającego wniosek, ze złożonych przez skarżących dokumentów (wniosek na formularzu i pismo z dnia 10 września 2012 r.) nie wynika, jakie są miesięczne niezbędne koszty utrzymania skarżących (opłaty eksploatacyjne, koszty wyżywienia, zakupu leków itp.). Ponadto skarżący nie przedłożyli dokumentów potwierdzających fakt swojego ewentualnego zadłużenia (kredyt) i jego wysokości. Sąd wyjaśnia, że dane o zadłużeniu owszem korzystają z ochrony (informacje dotyczące sfery prywatnej), jednak ich ujawnienie Sądowi jest uzasadnione, albowiem Sąd (jak i pracownicy Sądu) są zobligowani do zachowania w tajemnicy wszystkiego, co wiąże się z rozpatrywanymi sprawami. Trzeba jeszcze dodać, że zdaniem Sądu okoliczność, iż skarżący są inicjatorem wielu postępowań sądowych nie może obligować do przyjęcia z góry założenia, że nie są oni w stanie pokryć kosztów postępowania w którymś z kolejnych postępowań, tym bardziej, że skarżący nie przedstawili dowodów potwierdzających ponoszenie kosztów sądowych w deklarowanych wysokościach. To od podmiotu inicjującego postępowanie przed sądem jest wymagana racjonalność zachowania, rozumiana jako świadomość podejmowanych czynności oraz możliwość przewidzenia ich skutków. Wobec tego podmiot ten winien mieć na uwadze konieczność poniesienia określonych kosztów związanych z tym postępowaniem i odpowiednio wcześnie podjąć starania w celu zgromadzenia niezbędnych na ten cel środków pieniężnych (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1987 r., I CZ 26/87, OSNC 1988/7-8/103). Ponadto zgodzić się należy ze stanowiskiem wyrażanym w orzecznictwie sądowym, że obowiązek zapłaty nałożonej grzywny jako okoliczność zawiniona przez stronę nie może stanowić przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie WSA w Krakowie z 14 lipca 2008 r., II SA/Kr 76/08, opubl.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Niezależnie od powyższego, zdaniem Sądu koszty konieczne dla utrzymania osoby fizycznej i jej rodziny, o których mowa w art. 246 p.p.s.a., należy odnosić do kosztów minimalnych w skali kraju, a nie kosztów, jakie ponosi dana rodzina (por. postanowienie NSA z 28 grudnia 2004 r., FZ 507/04, postanowienie WSA w Warszawie z 6 marca 2008 r., III SA/Wa 309/08, ,opubl.: CBOSA). Jeżeli tak, to należało przyjąć, że kosztami koniecznymi do utrzymania rodziny skarżących są środki pieniężne potrzebne do zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencjalnych (żywność, leki, odzież, higiena osobista itp.). Tak rozumiane minimum socjalne (wskaźnik mierzący koszty utrzymania niezamożnych gospodarstw, opracowany przy wykorzystaniu metody potrzeb podstawowych) obliczane jest przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, którego zadaniem jest prowadzenie działalności naukowej dotyczącej pracy, płacy i warunków bytowo-socjalnych ludności oraz zabezpieczenia społecznego dla potrzeb wytyczania oraz realizacji polityki społeczno-ekonomicznej państwa. Jak wynika z najnowszych danych obrazujących poziom minimum socjalnego w czerwcu 2012 r., dla gospodarstw domowych składających się z dwóch osób pobierających emerytury minimum to wynosiło 1.752,48 złotych miesięcznie (źródło: http://www.ipiss.com.pl/aktualnosci/minimum-socjalne-i-minimum-egzystencji#more-26817). Porównanie zadeklarowanych przez skarżących dochodów w łącznej wysokości 1.848,82 zł z obecnie wymaganym wpisem sądowym od skargi w kwocie 300 zł prowadzi do wniosku, że po jego uiszczeniu do dyspozycji skarżących pozostanie kwota 1.548,82 zł z emerytury zainkasowanej we wrześniu 2012 r. Porównując tę kwotę z podanym minimum socjalnym trzeba powiedzieć, że uiszczenie wpisu sądowego w pełnej wysokości, to jest w kwocie 300 zł, naraziłoby skarżących na częściową utratę środków potrzebnych do koniecznego utrzymania ich gospodarstwa domowego w tym miesiącu. W tym stanie rzeczy zasadne było przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie częściowym, to jest zwolnienie skarżących od uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przewyższającej kwotę 150 zł. W związku z tym, że skarżący we wniosku nie wykazali, jakie ponoszą wydatki niezbędne do swojego utrzymania, zasadne było przyjęcie wartości uśrednionych (zaczerpniętych z kwoty minimum socjalnego). Rozstrzygnięcie Sądu w tym zakresie wynika z przyjęcia, że do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy należy zastosować ważenie tego, w jakim stopniu strona wykazała, że nie może ponieść kosztów sądowych i tego, w jakim stopniu Sąd może czerpać z doświadczenia życiowego. Takie podejście doprowadziło Sąd do przekonania, że można przyjąć, iż wnioskodawcy nie są w stanie bez uszczerbku dla swojego utrzymania uiścić wskazanej części wpisu sądowego od skargi. Biorąc natomiast pod uwagę lakoniczność i ogólną nieprecyzyjność wyjaśnień udzielonych przez wnioskodawców, w pozostałym zakresie wniosek skarżących nie zasługiwał na uwzględnienie. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd działając na podstawie art. 245 § 3 i 4, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.